I SA/Bd 281/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września do grudnia 2008 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 08 maja 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł brutto. Jako majątek nieruchomy skarżący wskazał: "[...]" oraz samochód osobowy [...]. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności. Wskazał również, że w [...] spaliła się jego firma, a ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania w związku, z czym był zmuszony zaciągnąć różne kredyty i pożyczki, aby móc odbudować swoją firmę. Na co dzień opiekuje się [...] letnią schorowaną matką, która wymaga całodobowej opieki. W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżący przedłożył: deklarację VAT-7K za I kwartał 2015r.; wyciągi z 2 rachunków bankowych; wydruk z księgi przychodów za okres od stycznia do marca 2015r.; PIT-36 za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy skarżący uzyskał dochód w kwotach [...] (przychód [...]zł) oraz [...]zł (przychód [...]zł); zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia matki skarżącego; kartę informacyjną leczenia szpitalnego; decyzje w sprawie podatku od nieruchomości; decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego. Ponadto w piśmie z dnia 08 czerwca 2015r. skarżący oświadczył, że mieszkanie w którym zamieszkuje należy do jego matki z którą mieszka; nie pozostaje w związku małżeński; nie posiada oszczędności. Comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżący określił na kwotę [...]zł (opiekuna zajmująca się matką – [...]zł; podatki i opłaty lokalne związane z działalnością gospodarczą – [...] zł; ZUS – [...]zł; leki, pieluchy, maści przeciwodleżynowe na matkę – [...] zł, wyżywienie, środki czystości, ubranie, paliwo i utrzymanie samochodu – [...]zł). Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W świetle przedstawionej przez skarżącego sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych uznano, iż nie wykazał on zasadności swojego wniosku. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zaś przepis ten wyraźnie wskazuje, że w takiej sytuacji wnioskodawca powinien wykazać, że nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych. Tymczasem skarżący jak wynika z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie [...]zł. Tym samym wnioskodawca nie spełnia wymagań zawartych w ww. przepisie. Po drugie wskazać należy, że aktualnie koszty sądowego sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Mając na uwadze uzyskiwany przez skarżącego dochód, przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem wnioskodawca ma możliwość jednorazowo opłacić koszty związane z wniesieniem skargi. Wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06). Po trzecie z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą: przedłożona deklaracja VAT-7K, zeznania podatkowe za lata 2013-2014r. oraz wydruk z księgi przychodów za okres od [...] do [...] 2015r. Za lata 2013-2014r. skarżący wykazał dochód w kwotach [...]zł oraz [...]zł, natomiast za okres od stycznia do marca 2015r. skarżący wykazuje stratę w kwocie [...]zł. Odnosząc się do powyższych okoliczności wskazać należy, że rozmiary prowadzonej działalności nie świadczą o trudnej sytuacji skarżącego na rynku. Rozmiar obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej (na zakup towarów handlowych i materiałów skarżący w okresie od stycznia do marca 2015r. wydatkował kwotę [...] zł), wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Oceny takiej nie zmienia wskazywanie przez stronę na straty w prowadzonej działalności gospodarczej. Podnieść należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza zatem jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011r., I GZ 92/11 oraz z dnia 11 maja 2011r., II GZ 228/11). W przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu (przychód skarżącego za 2013r. - [...], za 2014r. - [...]zł, za okres od stycznia do marca 2015r. – [...]zł). Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że strona uzyskuje przychody z działalności gospodarczej (postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2012r., II FZ 280/12). O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi on działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie podmiot gospodarczy, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zatem skarżący jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową skarżący powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Po czwarte skarżący nie przedłożył wszystkich wyciągów z wszystkich rachunków bankowych. Z historii rachunków bankowych wynika, że skarżący posiada przynajmniej jeszcze jeden rachunek bankowy o nr [...]. Zatem skarżący pomimo posiadania tego rachunku bankowego uchylił się od przedłożenia wyciągu z tego rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżąca powinna liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Po piąte dostępne salda na rachunkach bankowych skarżącego na dzień [...] 2015r. wynoszą odpowiednio [...]zł oraz [...]zł, a zatem skarżący dysponuje środkami pieniężnymi, które może przeznaczyć na opłacenie wpisu od skargi. Po szóste jak wynika z przedłożonych przez skarżącego decyzji w sprawie podatku od nieruchomości skarżący jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a więc takich osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia bądź, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący do takich osób nie należy. Końcowo odnosząc się do podniesionej we wniosku okoliczności, że skarżący opiekuje się schorowana matką i ponosi z tego tytułu koszty w wysokości ok. [...]zł wskazać należy, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów na powyższą okoliczność – ponoszenia takich kosztów – a ponadto skoro skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką to należało przedłożyć również jej zeznania podatkowe za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz wyciągi z jej rachunków bankowych. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.