I SA/Bd 305/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 5 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. L.- K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. L.-K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2010 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku, skarżąca wskazała, że dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz wykonywanie umowy zlecenie stanowią jedyne źródło utrzymania rodziny. Wnioskodawczyni oświadczyła, że w 2015r. doszło do rozwiązania jej małżeństwa z M. K.. Na mocy wyroku i porozumienia wychowawczego władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom, natomiast miejsce pobytu dzieci jest przy matce. Ojciec zobowiązany do płacenia, co miesiąc alimentów w kwocie [...]zł na każde dziecko nie wywiązuje się z tego obowiązku. Skarżąca wraz z dziećmi zamieszkuje w mieszkaniu należącym do jej rodziców. Wnioskodawczyni wskazała również, że posiada zobowiązanie w postaci pożyczki gotówkowej na poczet, której spłaca miesięcznie ratę w wysokości ok. [...] zł. Dalej skarżąca wskazała, że choć jest współwłaścicielką kilkunastu nieruchomości to z uwagi na fakt, że wierzyciel – Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. dokonał zabezpieczenia należności poprzez wpis hipotek przymusowych zbycie przedmiotowych nieruchomości jest praktycznie niemożliwe, tym bardziej, że skarżąca jest współwłaścicielką tych nieruchomości i może sprzedać jedynie swoją cześć udziału – co w świetle zasad doświadczenia życiowego zmniejsza szanse zbycia udziału w nieruchomości praktycznie do zera. Skarżąca wskazała, że nie otrzymuje zysków z tytułu udziałów w [...] sp. z o.o., a udziały zostały zajęte przez wierzyciela Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T.. Wnioskodawczyni wskazała również, że posiada udziały w [...] i [...], pełni również funkcje zarządcze, są to spółki przedsiębiorczości akademickiej, których udziałowcami jest Uniwersytet M. K. w T. oraz pracownicy naukowi tej uczelni. Spółki te są powołane w celu popularyzacji wiedzy i realizacji badań naukowych. Skarżąca nie otrzymuje z nich żadnego wynagrodzenia. Końcowo skarżąca stwierdziła, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci, którego miesięczny dochód wynosi [...] netto. Skarżąca oświadczyła, że posiada nieruchomości gruntowe [...] ha, w tym grunty orne, lasy, rola, nieużytek, łąka. Wnioskodawczyni posiada [...] udziałów w łącznej wysokości [...] zł w spółce [...] sp. z o.o. z siedzibą w T., 24 udziały o wartości [...] zł w spółce [...] i [...] udziałów o wartości [...] zł w spółce [...]. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada wierzytelności. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada samochód [...] zajęty przez wierzyciela Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T.. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała: kredyt w Banku [...] [...] zł; opłaty mieszkaniowe [...] zł; opłaty eksploatacyjne (prąd) [...] zł; Internet [...] zł; szkoła (komitet) [...] zł; zajęcia dodatkowe dzieci (piłka nożna, tańce, szachy, język angielski) [...] zł.; spłata należności do wierzyciela [...] zł; koszty wyżywienia siebie i dzieci, odzież, przybory szkolne, materiały dydaktyczne, paliwo, abonament telefoniczny ok. [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 428/17 skarżąca przedłożyła: zeznanie podatkowe za, 2015 z którego wynika, że za powyższy okres uzyskała dochód w kwocie [...]; PITY-11 za 2016r., z których wynika, że za powyższy okres uzyskała dochód w łącznej kwocie [...]zł; zawiadomienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego o zaliczeniu nadpłaty na poczet zaległości podatkowych; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; wydruki dotyczące rachunków bankowych w banku [...] i [...] zaświadczenie o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia; decyzję o przyznaniu dodatku specjalnego; potwierdzenia przelewów; faktury za badania laboratoryjne, faktury i rachunki za przybory szkolne oraz artykuły spożywcze; faktury za zajęcia dodatkowe dzieci; potwierdzenia wpłat na rzecz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T.; postanowienie o zwolnieniu z egzekucji na okres [...] miesięcy wynagrodzenia za pracę oraz umowy zlecenia; zawiadomienie o zajęciu środka transportu; zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności; zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia; zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę; tytuły wykonawcze; zarządzenie zabezpieczenia; wyrok rozwiązujący małżeństwo skarżącej oraz porozumienie wychowawcze. Ponadto do akt sprawy I SA/Bd 428/17 skarżąca oświadczyła, że: jedyną formą pomocy jaką otrzymuje jest świadczenie wychowawcze R.500+ w wysokości [...] zł miesięcznie; wraz z dziećmi na podstawie umowy bezpłatnego użyczenia zamieszkuje w lokalu stanowiącym własność jej rodziców; nie posiada wraz dziećmi żadnych oszczędności; źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę oraz okazyjnie dochody z tytułu umowy zlecenia; okazyjnie otrzymuje wsparcie rzeczowe od rodziców; działalność gospodarcza którą prowadziła skarżąca została zawieszona w grudniu 2015r.; posiada zobowiązanie kredytowe w Banku Miellenium w ramach którego miesięczna rata spłaty wynosi [...] zł; były mąż nie reguluje swoich zobowiązań alimentacyjnych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 poz. 1369) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł. Rozpoznając przedmiotowy wniosek wskazać należy, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu, który jak wynika z przedłożonych do akt sprawy I SA/Bd 428/17 zaświadczeń za miesiące od grudnia 2016r. do marca 2017r. wyniósł łącznie [...] zł. Zatem średni miesięczny dochód skarżącej za ww. cztery miesiące z tytułu umowy o pracę wyniósł [...] zł. Ponadto jak podano na urzędowym formularzu oprócz dochodu z wynagrodzenia za pracę skarżąca otrzymuje również wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w wysokości [...] zł miesięcznie (rubryka 10 formularza) – dochód nieregularny. Zdaniem orzekającego skarżąca mogła poczynić oszczędności celem zabezpieczenia środków na pokrycie kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się do uiszczenia wpisu. Tym bardziej, że w miesiącu lutym skarżąca otrzymała dodatkowe roczne wynagrodzenie, a zatem nic nie stało na przeszkodzie, aby kwota ta została przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznego do swojego utrzymania. Dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623; postanowienie NSA z dnia 19 marca 2012r., sygn. akt I FZ 10/12). Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy I SA/Bd 428/17 sytuacja finansowa skarżącej była na tyle dobra, że w dniu [...] sierpnia 2016 r. skarżąca przebywała [...] – miejscowości turystycznej w [...], a w dniu [...] grudnia 2016 r. [...] – mieście uzdrowiskowym w [...] (w [...]), o czym świadczą przedłożone przez stronę rachunki (k. 114 akt sądowych I SA/Bd 428/17). Skarżącą stać zatem było na wyjazdy (jak można sądzić o charakterze wypoczynkowym) mimo, że jak twierdzi, jej były mąż nie płaci co miesiąc alimentów na dzieci w kwocie [...]zł. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy I SA/Bd 428/17 zarówno dochód z wynagrodzenia za pracę i z tytułu umowy zlecenia jest zwolniony spod egzekucji, albowiem organ dokonał zabezpieczenia na majątku nieruchomym skarżącej. Skarżąca na etapie obecnie rozpoznawanego wniosku nie wskazała, aby powyższa okoliczność uległa zmianie. Podkreślenia też wymaga, że od momentu wszczęcia postępowania podatkowego (sprawa I SA/Bd 428/17) we wrześniu 2014 r. (po przeprowadzonej kontroli podatkowej zakończonej protokołem kontroli) K. L. wraz z M. K. (byłym mężem) wyzbywała się posiadanego majątku. W postanowieniu z dnia [...] listopada 2016 r. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji tego organu z dnia [...] października 2016 r. (t. IV k. 1361-1368 akt administracyjnych w sprawie I SA/Bd 428/17) wskazano, że: - w dniu [...] listopada 2014 r. M. K. wraz z K. L. dokonali zbycia działek nr [...] położonych w [...], gm. C. na rzecz spółki [...], w której prezesem jest M. K., a K. L. członkiem zarządu i posiadają jako jedyni wspólnicy udziały – odpowiednio w [...]% i [...]%. Spółka wystąpiła o podział działki o powierzchni [...] ha; - w dniu [...] grudnia 2014 r. dokonano darowizny działki nr [...] położonej w [...], gm. C. na rzecz brata skarżącego – R. K., który wystąpił o podział nieruchomości; - w dniu [...] stycznia 2015 r. sprzedano zabudowaną działkę położoną w T. przy ul. [...], której nabywcami byli rodzice K. L. – M. i A. L.; - w dniu [...] października 2015 r. sprzedano lokal mieszkalny położony w T. przy ul. [...]/6. Organ nadając rygor natychmiastowej wykonalności powołał się m.in. na przesłankę wymienioną w art. 239b § 1 pkt 3, tj. dokonywanie przez stronę czynności polegających na zbywaniu majątku znacznej wartości. Okoliczność ta ma także znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem fakt wyzbycia się majątku w celu uniknięcia egzekucji nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Skoro skarżąca miała świadomość o toczących się postępowaniach podatkowych, to powinna brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia od kosztów sądowych jest ograniczeniem realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA: z dnia 30 stycznia 2009 r., II OZ 66/09; z dnia 26 września 2013 r., II FZ 579/13, II FZ 579/13; z dnia 10 kwietnia 2013 r., II FZ 28/13). Odnosząc się do okoliczności spłaty pożyczki wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawczyni spłacała inne ciążące na niej zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym (wysokość miesięcznej raty [...]), a jednocześnie żądała, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Niezależnie od uwag poczynionych powyżej wskazać należy, że w okresie od 2006r. do 2015r. K. L. wraz z M. K. uzyskali ze sprzedaży nieruchomości kwotę [...]zł (t. IV, k. 1363 akt administracyjnych w sprawie I SA/Bd 428/17). Trudno przyjąć, aby w sprawie będącej przedmiotem skargi, skarżąca nie była w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca do takich osób nie należy. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.