I SA/Bd 332/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] 2014r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona złożyła sprzeciw. Postanowieniem z dnia [...] 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem dnia 24 września 2014r. sygn. akt I FZ 267/14 oddalił zażalenie skarżącej. W dniu [...] 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką, którego miesięczny dochód w związku z zajęciem komorniczym stanowi kwota [...] zł z tytułu umowy o pracę. Wnioskodawczyni oświadczyła, że innego majątku nie posiada. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: umowę rozdzielności majątkowej zawartą w formie aktu notarialnego; PIT 36L za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy osiągnęła dochód w kwotach [...] zł oraz [...] zł; zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu; wyciąg z rachunku bankowego; protokół o stanie majątkowym zobowiązanego; potwierdzenie przyjęcia wniosku o wykreślenie wpisu z Centralnej Ewidencji I Informacji o Działalności Gospodarczej; PIT-36 męża za lata 2013-2014 z których wynika, że za 2013 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej mąż wnioskodawczyni wykazał stratę w kwocie [...] (przychód [...]zł), natomiast za 2014r. nie uzyskał żadnego przychodu; kserokopię umowy ugody z bankiem; harmonogram spłat kredytu; fakturę za telefon i energię oraz oświadczenie siostry skarżącej, z którego wynika, że pomaga wnioskodawczyni finansowo w kwocie ok. [...]zł miesięcznie. Ponadto skarżąca oświadczyła, że z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej, nie posiada nieruchomości, ani ruchomości. W stosunku do jej osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że jest to drugi wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Pierwszy, złożony na etapie skargi, został oddalony postanowieniem tut. Sądu w dniu 25 czerwca 2014r. Prawidłowość tego orzeczenia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 24 września 2014r. oddalił zażalenie strony na powyższe postanowienie. Na obecnym etapie postępowania skarżąca - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - zobowiązany jest do zapłaty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej stwierdzić należy, że nie wykazała ona, iż na chwilę obecną nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z oświadczenia skarżącej prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką. Zgodnie z protokołem o stanie majątkowym zobowiązanego z dnia 25 kwietnia 2014r. sporządzonym dla potrzeb prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. skarżąca zamieszkuje w domu stanowiącym własność jej małoletniej córki. Ponadto pomaga jej finansowo siostra w kwotach od [...]zł miesięcznie. Mąż skarżącej jest osobą bezrobotną, jednakże niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Skarżąca ponadto z tytułu zatrudniania uzyskuje stałe miesięczne wynagrodzenie, które po potrąceniach jest wypłacane w kwocie [...]zł. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że zarówno skarżąca jak i jej mąż prowadzili działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą przedłożone na etapie pierwotnie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy zeznania podatkowe skarżącej za 2012r. oraz jej męża za 2013r. Za 2012r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca wykazała dochód w kwocie [...]zł (przychód [...]zł), natomiast jej mąż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2013r. wykazał stratę w kwocie [...]zł (przychód [...]zł. Podkreślenia również wymaga wykazana strata przez męża skarżącej nie może świadczyć o braku jakichkolwiek środków finansowych. Zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Strata w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej jest więc jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych (por. postanowienia NSA z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 451/12, LEX nr 1239208; z dnia 05 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 492/11, LEX nr 1069493; z dnia 09 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ343/11; LEX nr 1069427 oraz z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy dokonującego zakupu towarów w większej ilości, niż ich sprzedaży. Ponadto co zostało już wskazane w prawomocnym postanowieniu tut. Sądu z dnia 25 czerwca 2014r. oddalającego wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy z przedłożonego postanowienia z dnia 30 sierpnia 2013r. wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności (K. 82-84 akt sądowych) wynika, że w trakcie trwania postępowania kontrolnego mąż skarżącej wyzbył się na rzecz swojego brata majątku znacznej wartości. Wartość darowanej nieruchomości na podstawie aktu notarialnego wynosi [...] zł. Zwrócić też należy uwagę na to, że mąż skarżącej dokonał darowizny mając pełną świadomość, że dalsze prowadzenie przedmiotowej sprawy będzie się wiązało z odpowiednimi kosztami, tym bardziej, więc trudno jest zrozumieć sens wyzbycia się przez niego majątku. W tej sytuacji skarżąca nie może zasadnie domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, powołując się na swoją trudną sytuację materialną. W tym kontekście należy również wskazać, że zgodnie z art. 897 Kodeksu cywilnego jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. Kosztów sądowe mieszczą się w zakresie pojęcia "usprawiedliwionych potrzeb". Wymóg wsparcia finansowego ze strony współmałżonka wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 13 i 27). W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi w finansowaniu kosztów sądowych (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Ponadto zdaniem orzekającego na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoby prowadzące działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącą w 2012 r. oraz jej męża w 2013r., nie miały z tego tytułu żadnych oszczędności. Podkreślenia również wymaga, że skarżąca pomimo odmowy zwolnienia jej od kosztów sądowych była w stanie wygospodarować środki finansowe na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który wynosił [...] zł. Z akt sprawy nie wynika, aby sytuacja finansowa skarżącej uległa istotnemu pogorszeniu od chwili uiszczenia wpisu do chwili obecnej. Skoro skarżąca mogła wygospodarować środki finansowe na pokrycie wpisu od skargi, to tym bardziej jest w stanie opłacić wpis od skargi kasacyjnej, który wynosi 50% wpisu od skargi. Końcowo wyjaśnić również należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też, nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawczyni spłacała inne ciążące na niej zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądała, aby koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.