I SA/Bd 332/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Liwacz po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 08 kwietnia 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 22 maja 2014r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona złożyła sprzeciw. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem dnia 24 września 2014r. sygn. akt I FZ 267/14 oddalił zażalenie skarżącej. W dniu 09 marca 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką, którego miesięczny dochód w związku z zajęciem komorniczym stanowi kwota 1.200 zł z tytułu umowy o pracę. Wnioskodawczyni oświadczyła, że innego majątku nie posiada. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: umowę rozdzielności majątkowej zawartą w formie aktu notarialnego; PIT 36L za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy osiągnęła dochód w kwotach 58.785,85 zł oraz 55.565,35 zł; zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu; wyciąg z rachunku bankowego; protokół o stanie majątkowym zobowiązanego; potwierdzenie przyjęcia wniosku o wykreślenie wpisu z Centralnej Ewidencji I Informacji o Działalności Gospodarczej; PIT-36 męża za lata 2013-2014 z których wynika, że za 2013 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej mąż wnioskodawczyni wykazał stratę w kwocie 5.408,13 (przychód 1.133.016,40 zł), natomiast za 2014r. nie uzyskał żadnego przychodu; kserokopię umowy ugody z bankiem; harmonogram spłat kredytu; fakturę za telefon i energię oraz oświadczenie siostry skarżącej, z którego wynika, że pomaga wnioskodawczyni finansowo w kwocie ok. 500-1.000 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca oświadczyła, że z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej, nie posiada nieruchomości, ani ruchomości. W stosunku do jej osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniesionym sprzeciwie skarżąca - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru - wskazała, że referendarz zakwestionował w istocie instytucję rozdzielności majątkowej ugruntowaną w polskim prawie rodzinnym. W ocenie skarżącej, organy państwa nie powinny ingerować w wewnętrzne uregulowania stosunków majątkowych małżonków. Zaznaczyła, że samo prowadzenie w przeszłości działalności gospodarczej w znacznych rozmiarach nie przesądza o jej aktualnej sytuacji finansowej, która jest bardzo trudna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Innymi słowy strona winna wykazać, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że jest to drugi wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Pierwszy, złożony na etapie skargi, został oddalony postanowieniem tut. Sądu w dniu 25 czerwca 2014r. Prawidłowość tego orzeczenia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 24 września 2014r. oddalił zażalenie strony na powyższe postanowienie. Na obecnym etapie postępowania skarżąca - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - zobowiązana jest do zapłaty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 5.090 zł. Jak wynika z oświadczenia skarżącej prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką. Zgodnie z protokołem o stanie majątkowym zobowiązanego z dnia 25 kwietnia 2014r. sporządzonym dla potrzeb prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. skarżąca zamieszkuje w domu stanowiącym własność jej małoletniej córki. Ponadto pomaga jej finansowo siostra w kwotach od 500 do 1.000 zł miesięcznie. Mąż skarżącej jest osobą bezrobotną. Skarżąca z tytułu zatrudniania uzyskuje stałe miesięczne wynagrodzenie, które po potrąceniach jest wypłacane w kwocie 1.253,55 zł. Odnosząc się do podnoszonej w sprzeciwie okoliczności posiadania przez skarżącą rozdzielności majątkowej z mężem wskazać należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W kontekście powyższego wskazać należy, że co prawda skarżąca wskazała, że jej mąż jest osoba bezrobotną, nie mniej jak to zostało już zaakcentowane w postanowieniu tut. Sądu z dnia 25 czerwca 2014r. z przedłożonego postanowienia z dnia [...] wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności (K. 82-84 akt sądowych) wynika, że w trakcie trwania postępowania kontrolnego mąż skarżącej wyzbył się na rzecz swojego brata majątku znacznej wartości. Wartość darowanej nieruchomości na podstawie aktu notarialnego wynosi 600.000 zł. Zwrócić też należy uwagę na to, że mąż skarżącej dokonał darowizny mając pełną świadomość, że dalsze prowadzenie przedmiotowej sprawy będzie się wiązało z odpowiednimi kosztami, tym bardziej, więc trudno jest zrozumieć sens wyzbycia się przez niego majątku. W tej sytuacji skarżąca nie może zasadnie domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, powołując się na swoją trudną sytuację materialną. W tym kontekście należy również wskazać, że zgodnie z art. 897 Kodeksu cywilnego jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. Kosztów sądowe mieszczą się w zakresie pojęcia "usprawiedliwionych potrzeb". Wymóg wsparcia finansowego ze strony współmałżonka wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 13 i 27). Nie bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych skarżącej pozostaje fakt, że ze znajdujących się w aktach sądowych dokumentów wynika, że zarówno skarżąca jak i jej mąż prowadzili działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą zeznania podatkowe skarżącej za 2012r. oraz jej męża za 2013r. Za 2012r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca wykazała dochód w kwocie 119.052,95 zł (przychód 754.917,09 zł), natomiast jej mąż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2013r. wykazał stratę w kwocie 5.408,13 zł (przychód 1.133.016,40 zł.). W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. W ocenie Sądu, nie można pominąć całkowicie wielkości obrotów/przychodów i dokonać oceny sytuacji materialnej skarżącej wyłącznie poprzez pryzmat dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego. Podkreślenia również wymaga, że skarżąca będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Ponadto zdaniem Sądu na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoby prowadzące działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącą w 2012 r. oraz jej męża w 2013r., nie miały z tego tytułu żadnych oszczędności. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że skarżąca pomimo odmowy zwolnienia jej od kosztów sądowych była w stanie wygospodarować środki finansowe na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który wyniósł 10.180 zł. Z akt sprawy nie wynika, aby sytuacja finansowa skarżącej od momentu złożenia pierwotnego wniosku o przyznanie prawa powiatu uległa zmianie. Stąd odmowa przyznania prawa pomocy na etapie postępowania kasacyjnego, nie może być postrzegana jako naruszająca prawo do obrony. Końcowo zaakcentować również należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też, nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawczyni spłacała inne ciążące na niej zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądała, aby koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.