I SA/Bd 395/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [..] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do kwietnia 2010 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej od dnia [...]2012r. Od sierpnia 2008r. toczy się wobec skarżącego [...] postępowań egzekucyjnych na łączną wówczas kwotę [...]zł. Oświadczył również, że pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej na dowód czego załączono uwierzytelniony odpis umowy majątkowej z 2003r.. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi [...]zł. Wskazał, że zamieszkuje u swojego brata. Oświadczył że ani on ani jego dzieci nie posiadają żadnego majątku oraz dzieci nie posiadają własnych dochodów. Zarządzeniem z dnia 08 maja 2014r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi strona przesłała zeznania podatkowe, z których wynika, że skarżący za lata 2012-2013 osiągnął dochód w kwotach [...]zł oraz [...]zł. Zaświadczenie od pracodawcy o wynagrodzeniu skarżącego w wysokości [...]zł brutto. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym również. Wyjaśnił, że mieszkanie w którym obecnie zamieszkuje jest cyt. "mieszkanie w którym przebywam jest moją własnością mojej żony i przebywam w nim razem z dziećmi, na zasadzie użyczenia". Oświadczył, że młodsze dziecko jest alergikiem wymagającym leczenia doraźnego w związku z czym wydatki na cel wynoszą od [...] do [...] zł miesięcznie. Ponownie oświadczył, że nie posiada oszczędności. Jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy jest umowa o pracę. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Art. 246 § 1 p.p.s.a. bowiem - dla przyznania prawa pomocy - wymaga wykazania, nie zaś innego - sumarycznego i uproszczonego dowiedzenia istnienia wskazanych w jego treści przesłanek. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący pełni funkcję Prezesa Zarządu w spółce [...]i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto miesięcznie. Wskazuje, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci, a z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Orzekający powyższe oświadczenia uznaje za niewiarygodne. Otóż skarżący pełni funkcję Prezesa Zarządu w spółce, której właścicielem jest jego żona. Dalej skarżący wskazuje, że prowadzi gospodarstwo domowe z córką oraz synem. Z pisma skarżącego z dnia [...]2014r. wynika natomiast, że córka skarżącego studiuje za granicą a koszty z tym związane ponosi jego żona oraz sama córka z kredytu uczelnianego. Czyli skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z córką tylko zapewne z żoną, której dochodów skarżący nie chce ujawnić. Bo skoro żonę skarżącego stać na pokrywanie kosztów związanych z opłacaniem zagranicznej edukacji córki to również posiada wystarczające środki na opłacenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W tym miejscu godzi się podnieść, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie orzekającego, dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12). Kolejnym argumentem przemawiającym za tym, że skarżący nie podaje w sposób wiarygodny rzeczywistych informacji jest również to, że jak wynika z jego oświadczenia zawartego w pkt 7 Formularza PPF zamieszkuje u swojego brata, natomiast w piśmie z dnia [...]2014r. podaje mieszkanie, w którym przebywam jest moją własnością mojej żony i przebywam w nim razem z dziećmi, na zasadzie użyczenia. To tylko potwierdza, że skarżący manipuluje danymi aby wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji