I SA/Bd 464/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 04 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. (reprezentowanej przez opiekuna prawnego – K.M.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. oraz odpowiedzialności małoletniego jako spadkobiercy za zobowiązania podatkowe postanowił: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie ponad kwotę 100 (sto) złotych od każdorazowej opłaty sądowej, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. I SA/Bd 464/14 UZASADNIENIE Skarżący reprezentowany przez opiekuna prawnego (matkę) wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach opiekun prawny oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącym oraz córką, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł brutto z tytułu: umowy o pracę, renty, wynajmu oraz odsetek od lokat bankowych. Jako majątek wskazano: dom o pow. [...] m² (po ⅓ na każdego członka rodziny) na którym została ustanowiona hipoteka przez Urząd Skarbowy, nieruchomości rolne o pow. [...] ha i [...] ha, lokal użytkowy o pow. [...] m² (po ⅓ na każdego członka rodziny) oraz samochód [...] rok produkcji 2005 na którym został ustanowiony zastaw skarbowy. Strona wyjaśniła, że córka i syn posiadają lokaty terminowe każda po [...] zł. Środki te będą mogły zostać podjęte po uzyskaniu przez dzieci po uzyskaniu pełnoletności. W uzasadnieniu wniosku matka skarżącego wskazała, że po śmierci męża pozostaje jedynym żywicielem rodziny. Aby nie popaść w kolejne długi była zmuszona zaciągnąć w banku kolejny kredyt, aby spłacić powstałe zadłużenia. Z tego tytułu spłaca comiesięczne raty w kwocie [...] zł. Wskazała, że dom w którym zamieszkuje wraz z dziećmi generuje duże koszty utrzymania i pomimo usilnych prób nie udało się jej go sprzedać. W tym miejscu wskazać należy, że orzekający odstąpił od wezwania strony w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana p.p.s.a., albowiem w sprawie I SA/Bd 84/14 złożono stosowne materiały źródłowe, zaś dokumenty te zachowują aktualność. Przedłożono: saldo rachunków bankowych; liczne wezwania do zapłaty; postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] 2011r. którym zezwolono opiekunowi prawnemu na wypłatę z lokat terminowych dzieci kwot po [...]zł; zeznania podatkowe PIT-37 za lata 2011-2012 z których wynika, że za powyższe okresy opiekun prawny skarżącego osiągnął dochód w kwotach [...]zł oraz [...]zł; PIT-11 za 2013r. z którego wynika, że z tytułu umowy o pracę opiekun prawny skarżącego za ten okres osiągnął dochód w kwocie [...]zł; PIT-40A za 2013r. w którym wskazano przychód z tytułu renty w kwocie [...] zł; umowę pożyczki; decyzje w sprawie podatku rolnego; decyzje o waloryzacji renty; dokumenty potwierdzające dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości oraz kserokopie rachunków za paliwo, żarówki, lekarstwa, wizytę u stomatologa, żywność, itp. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że obecnie przed tut. Sądem zawisły sprawy M. M. (I SA/Bd 84/14 i I SA/Bd 464/14), A. M., (I SA/Bd 85/13 i SA/Bd 463/14) oraz K. M. (I SA/Bd, 83/13 i I SA/Bd 432/14) w których wpis od skarg wyniesie łącznie [...]zł. Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącego oraz jego opiekuna prawnego uznano, że kwalifikuje się on do uzyskania wsparcia w zakresie związanych ze sprawą kosztów sądowych. Podstawą do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim porównanie dochodów skarżącego (renta) i jego matki z ponoszonymi przez nich wydatkami. Podkreślenia wymaga, że skarżący ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (jest współwłaścicielem domu). Ponadto trzyosobowa rodzina uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie [...] zł. Dochód z tytułu renty na dzieci, z tytułu wynagrodzenia za pracę matki skarżącego oraz odsetki od lokat bankowych ma charakter stały i systematyczny. Ponadto skarżący wraz z matka oraz siostrą jest współwłaścicielem lokalu użytkowego, który wynajmuje i z tego tytułu aktualnie rodzina uzyskuje dochód w kwocie [...]zł miesięcznie. Jak wynika z nadesłanych dokumentów matka skarżącego w wyniku zawartej ugody z wodociągami obecnie spłaca zadłużenie z tytułu zużycia wody w kwocie po [...] zł miesięcznie. Ponadto matka skarżącego zaciągnęła kredyt gotówkowy w kwocie [...]zł w związku z czym spłaca z tego tytułu comiesięczne raty w kwocie [...]zł. W tym miejscu godzi się jednak wskazać, że jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2011r., I OZ 783/11, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Ponadto koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zwrócić przy tym należy jeszcze uwagę, że okoliczność regulowania przez skarżącą, obok innych ponoszonych wydatków, kosztów rat kredytu nie może mieć przesądzającego wpływu na nabycie prawa do zwolnienia z kosztów sądowych. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych, tego typu zobowiązania nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, wskazał, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą przed koszty postępowania sądowego (por. także postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W tej sytuacji, biorąc pod uwagę sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, przede wszystkim wysokość osiąganych dochodów [...]zł, wydatki związane z utrzymaniem domu (sam koszt ogrzewania domu ok. [...]zł miesięcznie) oraz stan majątku (hipoteka przymusowa na nieruchomości oraz zastaw skarbowy na ruchomości – samochód marki [...] rok prod. [...]), uznano, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniono jednak, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem i posiadanym majątkiem matka skarżącego ma możliwość każdorazowo zapłacić 100 zł od każdej sprawy tytułem kosztów sądowych. Obciążenie jej taką kwotą nie będzie się wiązało z jakimkolwiek zagrożeniem dla pokrycia jej uzasadnionych wydatków, a także nie będzie stanowiło bariery utrudniającej jej dostęp do Sądu. Dostępne saldo na rachunku bankowym matki skarżącej wynosi [...]zł. Tym samym w ocenie orzekającego opłacenie na obecnym etapie postępowania od przedmiotowej skargi wpisu sądowego w kwocie 100 zł mieści w możliwościach finansowych opiekuna prawnego skarżącego. Podkreślenia również wymaga, że wydatkowanie środków związanych z prowadzeniem sprawy sądowej ma charakter tymczasowy, albowiem stosownie do art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Odnosząc się natomiast do wniosku strony w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika wskazać należy, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z powinno uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10). Ponadto jak wynika z orzecznictwa ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącą zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10). Opiekun prawny skarżącego w przedmiotowej sprawie wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia sądu. Treść jej pism wskazuje, że nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków. Okoliczności te powodują, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy opiekun prawny skarżącego jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla interesu skarżącego. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.