I SA/Bd 496/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Syn. akt I SA/Bd 496/13 UZASADNIENIE W dniu 23 lipca 2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, która obecnie przebywa na zwolnieniu lekarski albowiem jest w piątym miesiącu ciąży. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Oświadczył, że spłaca kredyt którego miesięczna rata wynosi [...] zł. Ponadto wnioskodawca płaci alimenty na dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa w kwocie [...] zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości. Ponadto oświadczył, że korzysta z pomocy finansowej rodziny. Zarządzeniem z dnia 25 lipca 2013r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi strona przesłała zeznania podatkowe, z których wynika, że skarżący za lata 2011-2012 osiągnął dochód w kwotach [...] (przychód [...]zł) oraz [...]zł (przychód [...] zł). Zaświadczenie od pracodawcy o wynagrodzeniu skarżącego w wysokości [...] zł brutto. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego. Mieszkanie w którym obecnie zamieszkuje jest wyłączną własnością żony skarżącego. Powołał się na panujący w jego związku ustrój rozdzielności majątkowej informując, że jego żona nie zgadza się na udostępnienie swoich rachunków bankowych, zaświadczeń itp. Koszty utrzymania skarżącego z tytułu opłat za mieszkanie i jedzenie wynoszą [...] zł. Na leki wnioskodawca wydaje [...] zł miesięcznie. Skarżący ponownie oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz samochodów. Jako źródło utrzymania skarżący wskazał wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł, wsparcie brata i rodziców [...] zł oraz żony [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Art. 246 § 1 p.p.s.a. bowiem - dla przyznania prawa pomocy - wymaga wykazania, nie zaś innego - sumarycznego i uproszczonego dowiedzenia istnienia wskazanych w jego treści przesłanek. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. Z przedłożonych dokumentów (zeznania podatkowe za lata 2011 – 2012) wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio [...] zł oraz [...] zł natomiast sam fakt ponoszenia dużych kosztów prowadzenia działalności nie oznacza braku środków finansowych. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Podmioty gospodarcze samodzielnie ponoszą konsekwencje swoich decyzji ekonomicznych. Ponadto należy również wskazać, że oświadczenie skarżącego w zakresie źródła utrzymania są niespójne. Na urzędowym formularzu PPF w pkt 10 skarżący wskazuje, że miesięcznie osiąga z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenie i umowy o dzieło dochód w kwocie [...] zł. Natomiast w oświadczeniu z dnia 08 sierpnia 2013r. jako źródło utrzymania wskazuje wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł brutto i pomoc rodziny tj. żony, brata i rodziców. Dalej skarżący wskazuje, że nie posiada rachunków bankowych, co należy uznać za niewiarygodne albowiem jak wskazał skarżący spłaca kredyt bankowy, co wiąże się z koniecznością posiadania rachunku bankowego. Ponadto wskazać również należy, że jak wskazał wnioskodawca opłaca alimenty na dwójkę dzieci z poprzedniego małżeństwa w wysokości [...] zł. Powyższej uwagi nie należy utożsamiać z negowaniem obowiązku alimentacyjnego, czy też sugestią powstrzymania się od jego wypełniania. Niemniej zauważyć należy, że wysokość alimentów jest regulowana przede wszystkim możliwościami zarobkowymi zobowiązanego. Są one determinowane m.in. jego wiekiem, stanem zdrowia, przygotowaniem zawodowym, wykształceniem, ale także możliwością zdobycia pracy w regionie, w którym zobowiązany mieszka (zob. red. H. Dolecki, t. Sokołowski, "Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz", LEX 2010). Co za tym idzie, wysokość alimentów nie może skutkować ubóstwem zobowiązanego z przyczyn od niego niezależnych. W ocenie orzekającego wniosek skarżącego dotknięty jest istotna luką tj. brak informacji na temat możliwości płatniczych żony skarżącego. Co prawda skarżący wskazał, że ma rozdzielność majątkową z żoną nie przedłożył jednak żadnego dokumentu potwierdzającego powyższą okoliczność. Nie mniej wskazać należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie orzekającego, dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12). Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji