I SA/Bd 5/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 7 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w chwili obecnej spółka znajduje się w trakcie upadłości – postępowaniu układowym, które prowadzone jest przed Sądem Rejonowym w T. sygn. akt [...]. Strona oświadczyła, że nie posiada jakichkolwiek środków na uiszczenie wpisu sądowego. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł; wartość środków trwałych wynosi [...] zł; za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała stratę w kwocie [...] zł; stan środków na trzech rachunkach bankowych wynosi odpowiednio [...] zł, [...] zł oraz [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego spółka przedłożyła: deklaracje VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2018r., zapisy na koncie za okres od stycznia do czerwca 2018r.; wyciągi z rachunków bankowych; postanowienie Sądu Rejonowego w T.; spis wierzytelności-uzupełniający; CIT-8 za 2017r. oraz spis majątku. Ponadto prezes zarządu skarżącej spółki oświadczył, że: spółka znajduje się w postępowaniu układowym i posiada liczne zobowiązania; nie posiada wierzytelności względem kontrahentów i innych podmiotów; spółka nie zatrudnia pracowników i nie ponosi z tego tytułu kosztów wynagrodzenia; spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby za które płaci główny akcjonariusz [...] (zestawienie miesięcznych kosztów: czynsz [...] zł, obsługa księgowa [...] zł, obsługa prawna [...] zł, opłaty sądowe [...] zł, koszty przejazdów prezesa [...] zł). Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a.") stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu (wpis od skargi kasacyjnej wynosi 2.868 zł), z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Ze złożonego wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł; wartość środków trwałych wynosi [...] zł; za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała stratę w kwocie [...],31 zł; stan środków na trzech rachunkach bankowych wynosi odpowiednio [...] zł, [...] zł oraz [...] zł. Spółka wskazuje, że za 2017r. wykazała znaczna stratę w kwocie [...] zł. Znaczenie straty wykazywanej w dokumentach księgowych i podatkowych nie jest jednak tak oczywiste jak stara się wykazać skarżąca. Pomimo wykazywanej księgowo straty, istotnym czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa jest wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z [...] marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z [...] listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ponadto w postanowieniu z [...] sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13, NSA zwrócił uwagę, iż poniesienie straty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych, a spłata zobowiązań nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych. Dla oceny kondycji finansowej spółki istotne znaczenie ma uzyskiwany przychód, który za rok 2017 wyniósł [...] zł. Ważna jest również wysokość kapitału zakładowego, która wynosi [...] zł, oraz wartość środków trwałych spółki które wynoszą [...] zł. Zatem bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania spółce prawa pomocy, był końcowy wynik finansowy spółki za 2017r. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia [...] października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15). Podkreślenia również wymaga, że z orzecznictwa wynika, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z [...] grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Koszty sądowe stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z [...] lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Z kolei w postanowieniu z dnia [...] września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia [...] kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zdaniem orzekającego spółka bez wątpienia miała możliwość zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, skoro w miesiącu marcu 2018r. dokonała dostawy towarów i usług na kwotę [...] zł. Ponadto spółka posiada udziały w [...] gdzie wartość udziałów wynosi [...] zł a zatem ich wartość jest znacznie wyższa niż wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie. Niezależnie jednak od powyższego podkreślić w tym miejscu należy, że nawet gdyby przyjąć, że skarżąca faktycznie nie dysponuje środkami koniecznymi na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, to i tak jej wniosek nie zasługiwałby na uwzględnienie. Spółka jest bowiem przedsiębiorcą, którego celem istnienia i działania jest pomnażanie majątku swoich akcjonariuszy. Jest to więc podmiot, który nie został powołany do realizacji zadań o szczególnej doniosłości i użyteczności społecznej. Brak jest więc podstaw do jego szczególnego traktowania, w porównaniu do innych podmiotów tego rodzaju. Skoro z woli akcjonariuszy, spółka funkcjonuje w obrocie prawnym i gospodarczym, a jej działalność nie generuje dostatecznych dochodów, z których możliwe byłoby sfinansowanie kosztów funkcjonowania, to właśnie ci akcjonariusze powinni jej tych środków dostarczyć. Na marginesie niniejszych rozważań dodać należy, że chociaż spółka, podkreśla swoją bardzo trudną sytuację finansową, to w toczącym się postępowaniu korzysta z usług pełnomocnika z wyboru, tak więc wątpliwości co wiarygodności jej twierdzeń o fatalnej kondycji finansowej są uzasadnione. Odnosząc się do podnoszonej przez spółkę okoliczności o otwarciu postępowania układowego wskazać należy, że zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy prawo restrukturyzacyjne, sąd odmawia otwarcia postępowania układowego lub sanacyjnego również, jeżeli nie została uprawdopodobniona zdolność dłużnika do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu. Na tle przytoczonego przepisu w doktrynie wskazuje się, że postępowanie restrukturyzacyjne ma powszechny wymiar. Zasada zabezpieczenia słusznych praw wierzycieli wyrażona w art. 3 ust. 1 p.r. wymaga jednak, aby pewne standardy ochrony zostały przez dłużnika spełnione. Oprócz zabezpieczenia przed pokrzywdzeniem wierzycieli (art. 8 ust. 1 p.r.) należy do nich zagwarantowanie, że w toku postępowania będą spełniane wszystkie bieżące zobowiązania. Nie może być bowiem tak, że zobowiązania powstałe przed otwarciem i objęte układem zostaną spełnione kosztem zobowiązań powstałych po otwarciu postępowania. Dłużnik nie powinien pogłębiać swojego zadłużenia w ramach postępowania restrukturyzacyjnego. Taka sytuacja byłaby niedopuszczalna ze względów aksjologicznych (P. Filipiak (red.), A. Hrycaj (red.), M. Geromin, B. Groele, Ł. Lipowicz, M. Porzycki, Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, WK, 2017, komentarz do art. 8 p.r. LEX nr 520176). Brak środków na pokrycie bieżących zobowiązań powstałych w trakcie postępowania układowego winien skutkować umorzeniem tego rodzaju postępowania. Zgodnie bowiem z art. 326 ust. 2 p.r., sąd umarza postępowanie układowe albo postępowanie sanacyjne, jeżeli dłużnik utracił zdolność do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu oraz zobowiązań, które nie mogą zostać objęte układem. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do zaspokajania zobowiązań, jeżeli opóźnienie w ich wykonywaniu przekracza trzydzieści dni. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że postępowanie układowe przebiega w prawidłowy sposób z uwagi na co spółka musi znajdować się w posiadaniu środków koniecznych do terminowego regulowania bieżących zobowiązań. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.