I SA/Bd 606/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie ze skargi K. P.-J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz synem, którego miesięczny dochód stanowi kwota 2.000 zł (zasiłek oraz prace dorywcze ). Jako majątek wnioskodawczyni wskazała: mieszkanie o pow. 55 m². Ponadto oświadczyła, że nie posiada innych nieruchomości, papierów wartościowych i innych prawa majątkowych, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała: czynsz i opłaty 500 zł; Tv i Internet 120 zł; Prąd 150 zł, lekarstwa 100 zł. Postanowieniem z dnia 27 września 2018 r. Referendarz zwolnił skarżącą od wpisu od skargi oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu podał, że skarżąca została zwolniona od wpisu od skargi i wskazał, że na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata, którą strona musi ponieść. Odnosząc się do wniosku strony w zakresie ustanowienia pełnomocnika Referendarz wyjaśnił, że na obecnym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powoływania zawodowego pełnomocnika. Pismem z dnia 16 października 2018 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o przyznanie jej prawa pomocy w pełnym zakresie. Podała, bez pomocy osoby z doświadczeniem i praktyką prawniczą nie da sobie rady. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 258 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy, a do czynności tych należy w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 259 § 1 p.p.s.a. od tych postanowień referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 zd. drugie, w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a stosownie do § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na ww.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że jak wynika z przyjętego do rozpoznania przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca zażądała zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Skarżąca wniosła zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 27 września 2018 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącą od wpisu od skargi, a rozstrzygnięcie to, zważywszy na sytuację rodzinną materialną i majątkową skarżącej należy uznać za prawidłowe. Na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata, którą skarżąca musi ponieść w związku ze skargą. Pozostałe koszty sądowe mogą, lecz nie muszą pojawić się na dalszym jego etapie. Sąd podziela również stanowisko Referendarza sądowego, że na obecnym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powoływania zawodowego pełnomocnika. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest generalnie dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Strona może zatem, lecz nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika – jego ustanowienie oraz moment, w którym to uczyni, zależy od jej woli, lecz na tym etapie postępowania sądowego nie znajdują uzasadnienia jej obawy, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony jej praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi, gdyż sąd z urzędu (a zatem bez wniosku i zarzutów strony) uwzględnia ewentualne nieprawidłowości w postępowaniu. Ustanowienie zawodowego pełnomocnika nie może być wyłącznie skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu sytuacji (zob. np. postanowienia NSA z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II FZ 670/05, z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 139/09, i dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 163/13). Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Analizując ponownie sytuację skarżącej Sąd przychyla się do oceny Referendarza, że udzielenie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu na obecnym etapie postępowania nie jest konieczne i nie ogranicza stronie możliwości obrony jej praw. Aktualnie, po wniesieniu skargi, sprawa toczy się na etapie postępowania przed sądem administracyjnym I instancji. Należy zatem uwzględnić, że jest to postępowanie, w ramach którego sąd nie jest związany granicami skargi, a nadto, jest zobowiązany – zgodnie z art. 6 p.p.s.a., udzielać stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniechań. Mając to na względzie, a także okoliczność, że na skutek zwolnienia od kosztów sądowych strona nie zostanie pozbawiona prawa do sądu, rozstrzygnięcie referendarza Sąd uznaje za prawidłowe. Podkreślić trzeba, że odmowa przyznania profesjonalnego pełnomocnika nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.