I SA/Bd 657/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wraz ze skargą wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia 01 października 2015r. Sąd odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W dniu 07 marca 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z pełnoletnią córką. Oświadczyła, że dochód gospodarstwa domowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącą wynosi [...] zł. Jako majątek strona wskazała dom o pow. [...] m˛ oraz mieszkanie o pow. [...] m˛. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że powyższe nieruchomości obciążone są kredytami hipotecznymi gdzie miesięczne raty wynoszą odpowiednio [...] zł i [...] zł. Skarżąca posiada oszczędności w kwocie [...]Nie posiada przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: przelewy potwierdzające dokonywanie spłat rat kredytowych; wyciągi z rachunków bankowych; niekompletny PIT-36 za 2013r. (brak 2,4,6 strony zeznania podatkowego); PT/B za 2013r. z którego wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca uzyskała dochód w kwocie [...]zł (przychód [...] zł); PIT-36 i PIT/B za 2014r. z którego wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca uzyskała dochód w kwocie [...]zł (przychód [...] zł); deklaracje VAT-7 za okres od sierpnia 2015r. do stycznia 2016r.; księgę przychodów i rozchodów za 2015r. Ponadto w piśmie z dnia [...] marca 2016r. pełnomocnik oświadczył, że skarżąca posiada samochody [...] (przybliżona wartość ok. [...] zł) i [...] rok produkcji 2000 (przybliżona wartość ok. 6.000 – [...] zł). Nie posiada żadnych lokat, dewiz czy oszczędności. Ma na utrzymaniu córkę w wieku 20 lat, która nie pracuje, studiuje. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Art. 246 § 1 p.p.s.a. bowiem - dla przyznania prawa pomocy - wymaga wykazania, nie zaś innego - sumarycznego i uproszczonego dowiedzenia istnienia wskazanych w jego treści przesłanek. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Po pierwsze wskazać należy, że skarżąca nie przedłożyła wszystkich dokumentów o które była wzywana. Otóż nie przedłożyła wszystkich rachunków bankowych. Z analizy akt sądowych wynika, że skarżąca posiada przynajmniej jeszcze jeden rachunek bankowy [...] z którego w dniu [...] października 2015r. uiściła wpis od skargi. Jednakże wyciągu tego rachunku bankowego nie przedłożyła. Ponadto nie przedłożyła udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Po drugie skarżąca ma stałe dochody w kwocie [...]zł. Tym samym przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem skarżąca ma możliwość opłacić jednorazowo wpis od skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł. Ponadto wnioskodawczyni posiada znaczny majątek w postaci nieruchomości: dom o pow. [...] m˛ oraz mieszkanie o pow. [...] m˛. Wysokość uzyskiwanych dochodów oraz fakt posiadania znacznego majątku w postaci nieruchomości wyklucza możliwość zaliczenia skarżącej do grona osób ubogich, z myślą o których stworzona została instytucja prawa pomocy. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06). Po trzecie skarżąca posiada oszczędności w kwocie [...]zł a zatem dysponuje środkami finansowymi, które może częściowo przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Podkreślenia wymaga, że posiadanie oszczędności w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem. W tym zakresie prawo pomocy nie może być przyznawane, gdy strona posiada dochody lub zgromadzone oszczędności pieniężne (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11; LEX nr 786724). Po czwarte z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą: przedłożone deklaracje VAT-7 zeznania podatkowe za lata 2013-2014r. oraz wydruk z księgi przychodów za 2015r. Za lata 2013-2014r. skarżąca wykazała dochód w kwotach [...]zł (przychód [...] zł) oraz [...] zł (przychód [...] zł), natomiast za 2015r. dochód wyniósł [...] zł (przychód [...] zł). Odnosząc się do powyższych okoliczności wskazać należy, że rozmiary prowadzonej działalności nie świadczą o trudnej sytuacji skarżącej na rynku. Rozmiar obrotów wskazuje, że skarżąca może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej (na nabycie towarów i usług pozostałych skarżąca w okresie od sierpnia 2015r. do stycznia 2016r. wydatkowała kwotę [...]zł), wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto w kontekście powyższych ustaleń wskazać należy w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że strona uzyskuje przychody z działalności gospodarczej (postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2012r., II FZ 280/12). O możliwościach płatniczych skarżącej świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie podmiot gospodarczy, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zatem skarżąca jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Po piąte odnosząc się do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Reasumując stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca do takich osób nie należy Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.