I SA/Bd 671/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 10 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości w podatku od towarów i usług postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł – świadczenie emerytalne matki. Skarżący oświadczył, że nie posiada nieruchomości, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, przedmiotów wartościowych i oszczędności. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: opał [...] zł rocznie; prąd [...] zł na 2 miesiące; woda [...] zł miesięcznie; gaz [...] zł miesięcznie; leki [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył również, że obecnie jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje stałego dochodu. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: umowę rozdzielności majątkowej; wyciąg z rachunku bankowego; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności, tytuł wykonawczy; protokół dziedziczenia i oświadczenie o przyjęciu spadku; umowę o dział spadku i zniesienie współwłasności; akt poświadczenia dziedziczenia; kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu; decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego; faktury za olej napędowy grzewczy; faktury za energię elektryczną; zeznania podatkowe skarżącego za lata 2015-2016; zawiadomienie; decyzję Wójta Gminy I.; orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki; decyzje o waloryzacji renty rodzinnej. Ponadto skarżący oświadczył, że: jego matka nie posiada rachunku bankowego; wraz z matką nie posiadają oszczędności; utrzymuje się z emerytury matki; matka skarżącego posiada samochód o wartości [...] zł; z majątku skarżącego oraz matki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne; jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy; pozostaje w związku małżeńskim w którym panuje ustrój rozdzielności majątkowej; nie korzysta z pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017r. poz. 1369) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. T., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, W. 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem orzekającego skarżący w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuację finansową i majątkową. Otóż nie zobrazował w ogóle sytuacji finansowej i majątkowej żony. Odnosząc się do eksponowanej przez skarżącego okoliczności, że z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej wskazać należy że, zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2017r. poz. 682) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, W. 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia [...] grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. [...]). Zauważyć również należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia [...] grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. [...]). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej, pomimo, że jak podaje jego sytuacja jest tak dramatyczna (brak dochodów, brak jakiegokolwiek majątku). Osoby, które nie uzyskują żadnego dochodu, nie posiadają żadnego majątku oraz oszczędności – tak oświadczył skarżący - zwracają się do ośrodków pomocy społecznej. Tym samym uprawniony jest wniosek, że sytuacja finansowa skarżącego była i jest na tyle dobra, że nie musi korzystać z pomocy społecznej. Zdaniem orzekającego zadziwiające również w sprawie jest to, że skoro skarżący podnosi, że jego sytuacja finansowa jest tak dramatyczna to skarżący nie dopełnił elementarnego obowiązku, aby uzyskać status osoby bezrobotnej i ewentualnie - za pośrednictwem Urzędu Pracy – stosowne zatrudnienie. Takie postępowanie nie może spotkać się z aprobatą orzekającego w odniesieniu do domagania się przyznania prawa pomocy. Z jednej strony, bowiem skarżący nie zgłasza się do właściwego organu i nie rejestruje się jako osoba bezrobotna, czyli poszukująca pracy, a z drugiej uważa, że to ze środków publicznych, a zatem pochodzących od innych podatników, należy sfinansować należny od niego wpis sądowy. W ocenie orzekającego, postawa skarżącego wskazuje, że jego zamiarem jest przerzucenie obowiązku finansowania kosztów związanych z udziałem w sprawie na Skarb Państwa, przy pozostawaniu biernym w poszukiwaniu samodzielnego rozwiązania swej sytuacji. Wskazać należy, że samo zarejestrowanie się jako osoba bezrobotna byłoby przejawem próby polepszenia swojej sytuacji. Mając na uwadze obowiązujący w Polsce wiek emerytalny, skarżący jest osobą stosunkowo predysponowaną (rocznik [...]), gdy chodzi o podjęcie pracy i powinien aktywnie poszukiwać pracy, tym bardziej, że nie wykazuje, aby istniały ku temu przeszkody zdrowotne, niepełnosprawność w stopniu uniemożliwiającym czy utrudniającym podjęcie zatrudnienia. Skarżącego nic nie zwalnia z obowiązku aktywnego poszukiwania pracy odpowiadającej jego umiejętnościom, a jeżeli takiej pracy na rynku nie ma, do podjęcia wszelkich kroków w znalezieniu jakiejkolwiek innej pracy, która pozwoli nie tylko na samodzielne utrzymanie, ale także zdobycie środków na finansowanie sporów sądowych. Natomiast w oświadczeniach skarżącego próżno znaleźć dowody na aktywne poszukiwanie pracy. W szczególności nie przedłożył do akt dokumentów wykazujących, że odmówiono mu zatrudnienia, nie przedstawiono żadnej oferty pracy lub np. Powiatowy Urząd Pracy odmówił skierowania na staż lub przeszkolenie zawodowe w ramach instytucji rynku pracy. Sądzić należy, że skarżący zwolnił się sam z obowiązku starań o uzyskiwanie środków na finansowanie procesu uznając, że sąd będzie przyznawał prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wszelkich kosztów sądowych. Wskazać należy, że obecnie wielu pracodawców poszukuje pracowników, a wskaźnik bezrobocia spada. Stanowisko powyższe ma oparcie w orzecznictwie NSA np. w postanowieniu z 28 stycznia 2016r., I FZ 562/15, w którym stwierdzono, że "osoba, która nie wykazuje żadnej aktywności zawodowej i nie wskazuje w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy na starania w znalezieniu stałego zatrudnienia, a także pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie może oczekiwać, że będzie możliwe uruchomienie dla niej pomocy ze środków publicznych na pokrycie inicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym strona, która powinna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych i która nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości zarobkowych w celu zebrania środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, nie może korzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy." Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał zasadności swojego wniosku. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji