I SA/Bd 782/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] stycznia 2017r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jedynym źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, która nie przynosi jeszcze dochodów. Wnioskodawca wskazał, że firmę na podstawie dofinansowania z Urzędu Pracy wraz z kredytem na strat z [...] prowadzi od [...] lipca 2016r. z czynną sprzedażą od [...] sierpnia 2016r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerką oraz synem, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł netto – zasiłek macierzyński partnerki. Jako majątek skarżący wskazał dom o pow. [...] m˛ we wspólności z byłą żoną obciążony hipoteką. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Partnerka skarżącego posiada mieszkanie o pow. [...] m˛ o wartości ok. [...] zł obciążone hipoteką. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: kredyt działalność gospodarcza [...] zł; czynsz wynajem lokalu [...] zł; prąd [...] zł; ogrzewanie [...] zł; telefon i Internet [...] zł; alimenty na córkę [...] zł; kredyt hipoteczny wspólny z byłą żoną [...] zł; czynsz za mieszkanie [...] zł; media [...] zł; kredyt partnerki na mieszkanie [...] zł; rehabilitacja [...] zł; karta kredytowa [...] zł; ZUS [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: wyciągi z rachunków bankowych; księgę przychodów i rozchodów za okres od lipca do grudnia 2016r.; deklaracje VAT-7 za miesiące: lipiec, sierpień, wrzesień i listopad 2016r.; kserokopie dowodu rejestracyjnego pojazdu; zawiadomienia o wysokości rat; kserokopie umów kredytowych; wyrok Sądu Okręgowego w B. orzekający rozwód; postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż.; wyciągi z rachunku karty kredytowej; PIT-11 partnerki za lata 2014-2015; PIT-11 skarżącego za lata 2014-2015. Ponadto skarżący oświadczył, że: miesięcznie na utrzymanie syna wydatkuje kwotę [...]zł ( mleko, obiadki, desery, pieluchy, artykuły higieniczne, ubrania, wizyty lekarskie, rehabilitacja, witaminy, lekarstwa); na paliwo wydaje miesięcznie kwotę [...]zł, na żywność środki czystości skarżący wydaje kwotę [...]zł miesięcznie; nie korzysta z pomocy społecznej; nie posiada oszczędności; nie korzysta z pmocy finansowej rodziny i znajomych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej i finansowej oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. W pierwszej kolejności wskazać należy, wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zaś przepis ten wyraźnie wskazuje, że w takiej sytuacji wnioskodawca powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z nadesłanych dokumentów skarżący obecnie prowadzi działalność gospodarczą. Orzekający dostrzega fakt, że działalność gospodarcza skarżącego za 2016r. przyniosła stratę. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Przychód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności za 2016r. wyniósł natomiast [...] zł. Rozmiar obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej (na nabycie towarów i usług pozostałych skarżący w okresie: lipiec, sierpień, wrzesień i listopad 2016r. wydatkował kwotę [...]zł.), wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi on działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie podmiot gospodarczy, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Ponadto jak wynika z przedłożonych Informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT-11) partnerki skarżącego z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z tytułu umowy o pracę za lata 2014-2015 uzyskała dochód odpowiednio w kwotach [...]zł oraz [...] zł. Orzekający dostrzega fakt, że zarówno skarżący jak również jego partnerka spłacają zobowiązania kredytowe, jednakże ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też, nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Tym bardziej, że wysokość regularnie opłacanych rat kredytowych jest kilkukrotnie wyższa niż wynosi wpis sądowy w przedmiotowej sprawie. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z [...] maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym strony i jej rodziny. Ponadto wskazać należy, że skarżący nie wypełnił prawidłowo wezwania skierowanego do niego w trybie art. 255 p.p.s.a. i nie przedłożył wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Otóż skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego partnerki oraz wyciągi z rachunków bankowych, które skarżący posiada w [...] nr [...] oraz Banku [...] nr [...] Z historii rachunku bankowego który skarżący posiada w banku [...] wynika natomiast, że oprócz przedłożonych wyciągów z ww. rachunków bankowych skarżący posiada jeszcze przynajmniej dwa inne rachunki bankowe o nr [...], których historii nie przedłożył. Powyższa uwaga jest o tyle istotna, że skarżący z tytułu umowy o pracę za lata 2011-2015 uzyskał łączny dochód w kwocie ponad [...] zł, zatem mógł poczynić znaczne oszczędności. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Na marginesie wskazać również należy, że udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie sprawy nie jest potrzebny. Zgodnie z art. 175 § 1 i § 3 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. sąd powinien udzielać stronom występującym bez tego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji