I SA/Bd 888/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz P.M. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania Postanowieniem nr [...] z dnia [...]r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. w sprawie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 24.509,00 zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny. Na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]r.nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. prowadził na majątku P. M. postępowanie egzekucyjne w stosunku do należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006r. w kwocie należności głównej 400.018,00zł wraz z odsetkami za zwłokę. Zawiadomieniem z dnia [...]r. nr [...] organ egzekucyjny w celu realizacji ww. należności dokonał zajęcia rachunku bankowego w F. B. Polska S.A. Oddział w B.. W tym też dniu dokonano zajęcia rachunku bankowego w B.Z. [...] S.A. doręczając jednocześnie egzemplarz tytułu wykonawczego przeznaczony dla zobowiązanego. Podatnik pismem z dnia [...]r. złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wraz z wnioskiem o zwrot nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] rozpatrując podanie w części dotyczącej kosztów egzekucyjnych odmówił zwrotu kosztów powstałych w związku z prowadzoną egzekucją. Następnie postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. zaskarżone postanowienie uchylił w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ I instancji postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]r. nr [...] w kwocie 24.509,00zł. Pismem z dnia [...]r. P. M. złożył na ww. postanowienie zażalenie podnosząc iż "egzekucja była wyrazem nadgorliwości Urzędu i zupełnie zbędna a pobrane koszta były bezpodstawne". W uzasadnieniu wskazano, iż działanie organu egzekucyjnego było działaniem nadgorliwym z uwagi na złożony wniosek o rozłożenie zapłaty podatku na raty. Podniesiono także, iż decyzja odmawiająca rozłożenia podatku na raty została wydana podczas nieobecności strony w kraju oraz doręczona osobie do tego nieuprawnionej. Podatnik wskazał również, iż po otrzymaniu upomnienia wzywającego do zapłaty podatku, skontaktował się z pracownikiem urzędu skarbowego, gdzie uzyskał ustne zapewnienie, że do momentu wydania decyzji w przedmiocie rozłożenia zapłaty podatku na raty, żadne czynności egzekucyjne nie będą podejmowane. W uzasadnieniu wydanego na skutek zażalenia postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, iż zgodnie z art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Podstawą do zwrotu kosztów egzekucyjnych jest art. 64c § 3, stanowiący, iż jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Organ podniósł jednak, że ww. przepis nie ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania, bowiem postępowanie egzekucyjne przeprowadzono zgodnie z prawem. Wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie wszczęcie postępowania egzekucyjnego było skutkiem nieuregulowania przez stronę należności wymienionych w doręczonym upomnieniu. Zastosowanie natomiast środka egzekucyjnego spowodowało powstanie kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 25.409,00zł, które obciążają zobowiązanego. Na koszty te składają się: opłata manipulacyjna 4.081,20zł, opłata za zajęcie rachunku bankowego 20.405,80zł, wydatki związane z wysyłką korespondencji w kwocie 22,00zł. Wskazano , że już [...]r. doręczono zobowiązanemu upomnienie z dnia [...]r. nr [...] wzywające do zapłaty w terminie siedmiu dni, licząc od dnia doręczenia upomnienia, należności w nim wskazanych. Upomnienie to zawierało klauzulę, że w przypadku nieuregulowania należności we wskazanym terminie zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne, co spowoduje dodatkowe obciążenie w postaci kosztów egzekucyjnych. Nie wypełniając powyższego warunku strona działała świadomie, doprowadzając do wszczęcia egzekucji administracyjnej i powstania kosztów egzekucyjnych. W dalszej części organ II instancji wyjaśnił, iż wniosek o rozłożenie zapłaty podatku na raty nie może być okolicznością uwzględnioną w niniejszej sprawie. Wskazał, iż dopiero pozytywna decyzja w tym przedmiocie i rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej może być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Strona skorzystała z prawa zgłoszenia zarzutu, który został uznany za nieuzasadniony. Końcowo organ stwierdził, iż nie zaistniały okoliczności wymienione w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i słusznie organ egzekucyjny wydał postanowienie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych. Koszty te są należne i obciążają zobowiązanego zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 64c § 1 powołanej ustawy. Dodatkowo odnosząc się do kwestii doręczenia decyzji odmawiającej rozłożenia zapłaty podatku na raty osobie do tego nieuprawnionej, organ II instancji wskazał, iż pozostaje to bez wpływu na ocenę prawidłowości przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego i postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. pismem z dnia [...]r. P. Ma. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwrot niesłusznie pobranych kosztów egzekucyjnych w kwocie 24.509,00zł. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego zawartych w art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie. W uzasadnieniu wskazano, iż strona dwukrotnie uzyskała zapewnienie pracowników urzędu skarbowego, że "żadne czynność egzekucyjne nie będą podejmowane do czasu prawomocnego zakończenia procedury związanej z wnioskiem o rozłożenie tej należności na raty". Skarżący wskazał również , iż z uwagi na jego wyjazd w dniach od [...]r. za granicę nie mógł uiścić należności podatkowych w terminie. Z uwagi na ich wysokość nie mógł również tego dokonać jego pełnomocnik. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż złożenie wniosku o rozłożenie zapłaty podatku na raty nie stanowi przesłanki do nie wszczynania postępowania egzekucyjnego. Dopiero pozytywne załatwienie wniosku w tej sprawie powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co nie jest jednak równoznaczne z zakończeniem tego postępowania. Wskazano jednocześnie, iż w przedmiotowej sprawie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. odmówił skarżącemu rozłożenia zapłaty podatku na raty. Organ stwierdził również, że kwestia otrzymania przez skarżącego zapewnień od pracownika urzędu skarbowego, że żadne czynności egzekucyjne nie zostaną podjęte, nie znajduje odzwierciedlenia w aktach. Odnosząc się do braku możliwości zapłaty podatku z uwagi na fakt przebywania podatnika w dniach od [...]r. za granicą organ wskazał, że upomnienie wzywające do zapłaty przedmiotowej należności doręczono skarżącemu już [...]r. Wypełnienie warunku zawartego w upomnieniu pozwoliłby na zapłatę, bez konieczności wszczynania egzekucji administracyjnej i naliczenia kosztów egzekucyjnych. Tym samym wskazywanie, iż z uwagi na pochopne działania urzędników P. M. poniósł niesłusznie koszty egzekucyjne jest w pełni niezasadne. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w B. uszanowano także prawa podatnika, dając skarżącemu możliwość dobrowolnej zapłaty podatku, z czego ten nie skorzystał. Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2008r., sygn. akt I SA/Bd 809/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę P. M.. Sąd oddalając skargę uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w stopniu dającym podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Wskazał, iż w okolicznościach sprawy nie można uwzględnić zarzutu niezgodnego z prawem działania organów egzekucyjnych. Z art. 56 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika bowiem, że dopiero pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, skutkuje zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. Sad wskazał, że powyższy pogląd znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok z dnia 14 czerwca 2000r., Sygn. akt I SA/Gd 1052/98; z dnia 29 lutego 2000r., sygn. akt I SA/Łd 326/98; z dnia 18 lipca 2006r., sygn. akt III SA/Wa 1502/06). Zdaniem Sądu I instancji nie doszło do naruszenia art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne po uprzednim doręczeniu upomnienia. Ponadto Sąd wskazał, iż z wyjaśnień złożonych do protokołu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2008 r. wynika, że skarżący po rozmowie z pracownikiem urzędu skarbowego miał świadomość, że wniosek o rozłożenie na raty należności podatkowej raczej będzie załatwiony negatywnie, z uwagi na dobrą jego sytuację majątkową, pozwalającą bez uszczerbku dla firmy dokonanie jednorazowej zapłaty dochodzonej należności podatkowej. W wyniku złożenia przez P. M. skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 września 2009r., sygn. akt II FSK 680/08 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zasadne są podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w związku z art. 133 § 1, 134 § 1 i 135 tej ustawy, a także art. 26 § 5, art. 80 § 3, art. 32, art. 29 § 1 i art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; art. 7, art. 8, art. 39 i art. 47 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z zaakceptowaniem przez Sąd niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego, co skutkowało nienależnym naliczeniem kosztów egzekucyjnych. Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, iż doręczenie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wraz z odpisem tytułu wykonawczego odebrała w dniu [...]r. gosposia skarżącego, którą organ potraktował jako pełnoletniego domownika - osobę uprawnioną do odbioru przesyłki w myśl art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro skarżący nie został powiadomiony w sposób wskazany w art. 43 o skierowanej do niego przesyłce, to obowiązkiem organu było wyjaśnienie czy odbiorca przesyłki może być uznany za dorosłego domownika, o jakim mowa w tym przepisie. Dopiero przesądzenie kwestii doręczenia przesyłki zawierającej zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i odpis tytułu wykonawczego umożliwi bowiem prawidłowe rozpoznanie wniosku skarżącego o zwrot nienależnie pobranych, jego zdaniem, kosztów egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 tej ustawy. Tak więc wojewódzki sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, nie może stosować postanowień art. 134 § 1 i art. 135 bez uwzględnienia brzmienia przepisów art. 168 § 3, art. 183 § 1 oraz art. 190 powołanej ustawy (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2006r.,II OSK 1117/05). Pojęcie "wykładni prawa" użyte w art. 190 p.p.s.a. należy rozumieć wąsko jako ustalenie znaczenia przepisów prawa. Związanie sądu pierwszej instancji wykładnią dokonaną przez NSA nie obejmuje zatem kwestii będących jej przedmiotem, lecz wykraczających poza przesłanki pozytywnego lub negatywnego ustosunkowania się do podstaw kasacyjnych, poglądów prawnych wypowiedzianych na marginesie orzeczenia, a także ocen dotyczących stanu faktycznego sprawy. Sąd pierwszej instancji jest związany dokonaną przez NSA wykładnią prawa odnośnie takiego, a nie innego rozumienia określonych przepisów prawa w zakresie sformułowanych w skardze kasacyjnej jej podstaw, co nie odnosi się jednak do oceny prawidłowości ustaleń stanu faktycznego (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 września 2007r., I FSK 1130/06). Mając na względzie powyższe WSA przyjął, że w sprawie istotną okolicznością faktyczną było skuteczne doręczenie pisma wszczynającego egzekucję, gdyż ma to znaczenie przy zastosowaniu art. 64 § 3 u.p.e.a. Bezspornie, z akt sprawy wynika, że przesyłkę odebrała gosposia, czyli osoba, która nie musi być domownikiem mimo, że tak określił ją listonosz na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Nie wiadomo na jakiej podstawie doręczyciel to przyjął. Z doświadczenia życiowego wynika, że ustalenie to nie musi pokrywać się z pojęciem domownika jakie określono w przepisach prawa. W postanowieniu SN z dnia 13 listopada 1996 r., III RN 27/96, OSNAPiUS 1997, nr 11, poz. 187, trafnie przyjęto, że: "Status "domowników" adresata pisma (art. 43 k.p.a.) mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami, nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu (np. jako lokatorzy lub sublokatorzy), chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo. W przeciwnym razie osoby takie należy traktować jako sąsiadów adresata i o fakcie doręczenia im przeznaczonej dla niego przesyłki poinformować zainteresowanego przez umieszczenie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach jego mieszkania, względnie izby w jego mieszkaniu". Dorosłym domownikiem adresata pisma jest jego narzeczona przebywająca w mieszkaniu adresata podczas jego czasowego pobytu za granicą (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 1995 r., SA/Łd 2865/94, Lex nr 26545). Sąd uznał, że skoro nie ma pewności co do tego czy odbiorca przesyłki był domownikiem, to materiał dowodowy w sprawie jest niezupełny. Stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a., na obecnym etapie postępowania nie ma możliwości uzupełnienia materiału dowodowego przez sąd administracyjny. Zatem zaskarżone postanowienie naruszając art.77 § 1 kpa podlega uchyleniu stosownie do art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ wyjaśni czy odbiorca przesyłki może być uznany za dorosłego domownika. Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.