I SA/Bd 902/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 7 września 2018 r. w sprawie ze skargi M. S.A. we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec i kwiecień 2015 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że znajduje się w trakcie upadłości – postępowaniu układowym, które prowadzone jest przed Sądem Rejonowym w T. sygn. akt [...]. Strona oświadczyła, że nie posiada jakichkolwiek środków na uiszczenie wpisu sądowego. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł; wartość środków trwałych wynosi [...] zł; za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała stratę w kwocie [...] zł; stan środków na trzech rachunkach bankowych wynosi odpowiednio [...] zł[...] zł oraz [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego spółka przedłożyła: deklaracje VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2018 r., zapisy na koncie za okres od stycznia do czerwca 2018 r.; wyciągi z rachunków bankowych; postanowienie Sądu Rejonowego w T.; spis wierzytelności-uzupełniający; CIT-8 za 2017 r. oraz spis majątku. Ponadto prezes zarządu skarżącej spółki oświadczył, że: spółka znajduje się w postępowaniu układowym i posiada liczne zobowiązania; nie posiada wierzytelności względem kontrahentów i innych podmiotów; spółka nie zatrudnia pracowników i nie ponosi z tego tytułu kosztów wynagrodzenia; spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby za które płaci główny akcjonariusz P. H. "[..]" W. N. Sp. j. (zestawienie miesięcznych kosztów: czynsz 200 zł, obsługa księgowa 500 zł, obsługa prawna 2.500 zł, opłaty sądowe 500 zł, koszty przejazdów prezesa 900 zł). Postanowieniem z dnia 7 września 2018 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 24 września skarżąca spółka złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że jej szczegółowo opisana sytuacja finansowa uprawnia do skorzystania z prawa pomocy. Dodała, że nie ma jakichkolwiek możliwości dysponowania środkami majątkowymi w celu uiszczenia wpisu sądowego ze względu na blokadę rachunków bankowych oraz toczące się postępowanie układowe. Do sprzeciwu załączono oświadczenie prezesa spółki oraz postanowienie z dnia 28 grudnia 2016 r. Sądu Rejonowego w T. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-6 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie wskazanemu wyżej podmiotowi prawa pomocy w zakresie częściowym następuje – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nie wykazała bowiem istnienia przesłanek wymienionych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd wskazuje, że już samo posiadanie majątku trwałego, którego wartość ([...] zł) wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi kasacyjnej ([...] zł), wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2013 r., II FZ 227/13). Jednocześnie trzeba też wskazać na dokonaną w marcu 2018 r. dostawę towarów i usług na kwotę [...] zł oraz na posiadane udziały w L., których wartość wynosi [...] zł. W rezultacie, w sprawie nie wykazano braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Spółka dysponuje bowiem środkami (majątkiem) wystarczającymi na uiszczenie wpisu sądowego. Wykazanie przez spółkę za ostatni rok obrotowy straty bilansowej za 2017 r. nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2014 r., II FZ 811/14). Trzeba z całą mocą podkreślić, że w orzecznictwie wskazuje się, iż nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15). Sąd zgadza się z wywodem referendarza dotyczącym tego, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Podkreślenia wymaga, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). W rozpatrywanej sprawie natomiast, skoro spółka w marcu 2018 r. dokonała wyżej wspomnianej dostawy towarów i usług na kwotę [...] zł, to oczywistym wydaje się, że była też w stanie wygospodarować środki na trwające już wtedy postępowanie sądowe. Koszty sądowe stanowią bowiem element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Trzeba również zgodzić się z poglądem, iż nawet gdyby przyjąć, że skarżąca faktycznie nie dysponuje środkami koniecznymi na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, to i tak w niniejszej sprawie prawo pomocy nie powinno być jej przyznane. Spółka jest bowiem przedsiębiorcą, którego celem istnienia i działania jest pomnażanie majątku swoich akcjonariuszy. Jest to więc podmiot, który nie został powołany do realizacji zadań o szczególnej doniosłości i użyteczności społecznej. Brak jest zatem podstaw do jego szczególnego traktowania, w porównaniu do innych podmiotów tego rodzaju. Skoro z woli akcjonariuszy, spółka funkcjonuje w obrocie prawnym i gospodarczym, a jej działalność nie generuje dostatecznych dochodów, z których możliwe byłoby sfinansowanie kosztów funkcjonowania, to właśnie ci akcjonariusze powinni jej tych środków dostarczyć. Sąd nie może zgodzić się z argumentacją sprzeciwu, iż twierdzenie to oznacza niemożliwość uzyskania prawa pomocy przez spółkę. Oznacza ono natomiast, jak wspomniano w początkowej części uzasadnienia, że spółka o nie wnioskująca musi wykazać, że udzielenie pomocy jest jej niezbędne. Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie kondycja spółki nie świadczy o tym, by przyznanie jej prawa pomocy było konieczne. W ocenie Sądu, bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącej pozostaje powołanie się na prowadzenie wobec niej postępowania układowego. Rację należy przyznać referendarzowi, że skoro postępowanie układowe przebiega w prawidłowy sposób, to spółka musi znajdować się w posiadaniu środków koniecznych do terminowego regulowania bieżących zobowiązań. Tego skarżący nie kwestionuje. Natomiast nie można uznać za zasadny argument podniesiony w sprzeciwie, iż możliwość regulowania zobowiązań mogła być inna na dzień otwarcia postępowania układowego (28 grudnia 2016 r.). W zaskarżonym postanowieniu referendarz dokonał oceny możliwości skorzystania z prawa pomocy odnosząc się do aktualnych możliwości płatniczych i obecnie Sąd tę opinię podziela. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.