I SA/Bd 908/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2013r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...]zł. jednocześnie wnioskodawczyni wskazał, że jej wynagrodzeni za pracę [...]zł obciążone jest zajęciem komorniczym do kwoty [...] zł. W tym miejscu wskazać należy, że skarżąca w pkt 10 formularza wskazała, że otrzymuje alimenty na córkę w kwocie [...] zł jednak jak wynika z przedłożonej dokumentacji jest to kwota [...] zł. Zamieszkuje w domu będącym własnością jej syna. Zarządzeniami z dnia 19 grudnia 2013r. oraz 24 stycznia 2014r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową skarżącej. W odpowiedzi przedłożono kserokopię zeznań podatkowych za lata 2011-2012. z których wynika, że za powyższe okresy skarżąca wraz z mężem osiągnęli dochód w kwotach: [...]zł oraz [...]zł; wyciągi z rachunków bankowych; zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego; deklarację o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi; upomnienie wystawione przez Prezydenta G.; faktury za energię oraz wodę; zaświadczenie o uczęszczaniu córki skarżącej do szkoły podstawowej. Strona oświadczyła, że utrzymuje się z wynagrodzenia za prace, które obciążone jest zajęciem komorniczym. Jej mąż otrzymuje minimalne wynagrodzenie za pracę. Wnioskodawczyni wskazała, że jej mąż, z którym ma rozdzielność majątkową jest właścicielem motoru [...] o wartości ok. [...]zł. Ponadto w piśmie z dnia [...] 2014r. wnioskodawczyni oświadczyła, że środki pieniężne w wysokości [...] zł wpłacone na rachunek bankowy pochodziły ze sprzedaży jej mieszkania. Pani L. W. jest siostrą wnioskodawczyni. Skarżąca oświadczyła również, że kwota w wysokości [...]zł została przeznaczona na zakup pieca i remont instalacji ogrzewania w domu jednorodzinnym w którym mieszka. Paragon na zakup pieca nie zachował się. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze z.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11). Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że skarżąca nie dysponuje środkami, których nie mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Z przedłożonych dokumentów - zeznania podatkowe za lata 2011-2012 - wynika, że skarżąca wraz z mężem osiągnęli za powyższe okresy dochód w kwotach: [...]zł oraz [...] zł. Obecnie skarżąca zamieszkuje w domu, który jest własnością jej małoletniego syna. Jak wynika z przedłożonego rachunku bankowego mąż skarżącej uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł netto. Z kolei na rachunek skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę w miesiącach październik i listopad 2013r. wpłynęła kwota [...] zł. W miesiącu grudniu nie odnotowano wpływu wynagrodzenia skarżącej. Jak wynika z oświadczenia skarżącej zawartego w piśmie z dnia 03 stycznia 2014r. mąż z którym wnioskodawczyni pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej jest właścicielem motocykla [...] o wartości [...]zł. Tym sam posiada majątek ruchomy który można spieniężyć celem opłacenia kosztów sądowych. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., I FZ 196/11). Także w piśmiennictwie wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 k.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Kluczowym w ocenie orzekającego jest jednak fakt, że dwa miesiące przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wyzbyła się swego majątku, dokonując darowizny kwoty [...] zł na rzecz swojej siostry. Jak wynika z pisma skarżącej z dnia [...] 2014r. środki te pochodziły z tytułu sprzedaży jej mieszkania. Zwrócić też należy uwagę na to, że skarżąca dokonała darowizny mając pełną świadomość, że dalsze prowadzenie przedmiotowej sprawy będzie się wiązało z odpowiednimi kosztami (skarżąca dokonała darowizny po otrzymaniu przez jej pełnomocnika niekorzystnej decyzji organu odwoławczego), tym bardziej, więc trudno jest zrozumieć sens wyzbycia się przez nią majątku. W tej sytuacji nie może ona zasadnie domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, powołując się na swoją trudną sytuację materialną. W tym kontekście należy również wskazać, że zgodnie z art. 897 Kodeksu cywilnego jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. Mając więc na uwadze treść powołanego przepisu należy stwierdzić, że nawet jeżeli skarżąca rzeczywiście nie byłaby w stanie pokryć kosztów sądowych, to powinna zwrócić się o pomoc do obdarowanej, jako że wydatki na ten cel mieszczą się w zakresie pojęcia "usprawiedliwionych potrzeb" skarżącej. W konsekwencji, w niniejszej sprawie brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w związku z czym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.