I SO/Bd 5/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi ok. [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. Posiada wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za pracę i wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia niewypłacane przez pracodawcę i zleceniodawcę. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: kredyt 23043 miesięcznie; spłata karty kredytowej [...] zł miesięcznie; ubezpieczenie samochodu [...] zł rocznie; ubezpieczenie grupowe [...] zł miesięcznie; paliwo [...] zł miesięcznie; naprawy samochodu i koszt przeglądu [...] zł rocznie; czynsz najmu [...] zł miesięcznie; energia elektryczna [...] zł miesięcznie; telefon, Internet, TV [...] zł miesięcznie; wyżywienie ubiór [...] zł miesięcznie. Ponadto skarżący wskazał, że do wyżej wymienionych kwot należy dodać niespodziewane wydatki np. dodatkowe koszty leczenia, itp. Do wniosku dołączono umowę pożyczki kredytowej; plan spłat pożyczki; potwierdzenia przelewów bankowych; zaświadczenie [...] z którego wynika, że: kwota niewpłaconego skarżącemu wynagrodzenia na dzień [...] marca 2017r. wynosiła [...] zł brutto, [...] netto oraz że średnie miesięczne wypłacone w formie tygodniówek z uwagi na kłopoty finansowe firmy (bez dokonanych kompensat) za okres XI, XII 2016 i I, II, III, IV 2017r. wyniosło [...] zł; zaświadczenie [...] z którego wynika, że: kwota niewypłaconego skarżącemu wynagrodzenia na dzień [...] marca 2017r. wynosi łącznie [...] zł netto i obejmuje okres od grudnia 2016r. do marca 2017r. oraz, że średnie wynagrodzenie miesięcznie wypłacone do [...] kwietnia 2017r. (za IX, X, XI 2016r.) wyniosło [...] zł netto. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2015-2016; wyciąg z rachunku karty kredytowej; zaświadczenia o wypłaconych wynagrodzeniach; umowę rozdzielności majątkowej; zarządzenie Sądu Rejonowego w T.; Postanowienie Inspektora Kontroli Skarbowej o umorzeniu dochodzenia; postanowienie Sądu Okręgowego w T.; zestawienie produktów klienta w banku [...].; zaświadczenie z banku o stanie salda; zestawienie stanu środków i kredytów na dzień [...] maja 2017r. Ponadto skarżący oświadczył, że: nie otrzymuje i nie otrzymywał świadczeń z pomocy społecznej; nie jest właścicielem lokalu przy ul. [...] w T.; adres przy ul. [...] w T. to adres do doręczeń; osoby zamieszkujące ze skarżącym, nie prowadzące z nim wspólnego gospodarstwa domowego odmówiły udzielenia informacji na ich temat; nie posiada oszczędności; utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z umowy o pracę i umowy zlecenia, a także ze środków pozyskiwanych z kredytów bankowych, w tym kart kredytowych (obecnie saldo zadłużenia wynosi blisko [...] zł); nie jest właścicielem jakiegokolwiek pojazdu; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie jest wobec wnioskodawcy prowadzona egzekucja sądowa ani administracyjna; pozostaje w związku małżeński, z żoną posiada rozdzielność majątkową. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z przedłożonych dokumentów oraz oświadczeń skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wypłacanego w kwocie ok. [...] zł netto. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności. Posiada wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę i wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia niewypłacone przez pracodawcę i zleceniodawcę w łącznej kwocie ok. [...] zł. Zdaniem orzekającego skarżący w sposób wybiórczy przedstawił swoja sytuację finansową i majątkową. Otóż nie zobrazował w ogóle sytuacji finansowej i majątkowej żony. Odnosząc się do przedłożonej umowy rozdzielności majątkowej wskazać należy że, zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2017r. poz. 682) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, ze obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Ponadto skarżący nie wskazał, z kim zamieszkuje. W tym zakresie skarżący poprzestał na lakonicznym oświadczeniu, że osoby ze mną zamieszkujące, nie prowadzące ze mną wspólnego gospodarstwa domowego odmówiły udzielenia informacji na ich temat. Na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że ponosi miesięcznie wydatek w kwocie [...]zł tytułem czynsz najmu. Nie przedłożył żadnej umowy, z której wynikałoby powyższe zobowiązanie. Ponadto w piśmie z dnia [...] maja 2017r. skarżący oświadczył, że nie jest właścicielem jakiegokolwiek pojazdu, natomiast w rubryce 11 formularza PPF podaje, że ponosi roczne koszty związane z utrzymaniem samochodu w kwocie [...]zł (ubezpieczenie samochodu oraz naprawy samochodu i koszt przeglądu), a także wydatkuje miesięcznie kwotę [...]zł na paliwo. Wskazać również należy, że skarżący przedłożył tylko wyciąg z rachunku karty kredytowej. Nie przedłożył natomiast wyciągu z rachunku bankowego, który posiada w [...] W tym zakresie skarżący przedłożył zaświadczenie z banku informujące o saldzie na tym rachunku bankowym w miesiącach od lutego do kwietnia 2017r. oraz zestawienie stanu środków i kredytów. Jednakże w pkt 2 wezwania wysłanego do strony skarżącej jednoznacznie wskazano, że należy przedłożyć wyciągi i wykazy z wszystkich posiadanych rachunków bankowych w tym lokat za okres ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi miały obrazować wszelkie operacje dokonywane na rachunku w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na rachunku (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Skarżący jednak nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego. Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Odnosząc się do okoliczności spłaty pożyczki (skarżący na urzędowym formularzu PPF podał, że miesięczna rata wynosi [...] zł pkt 11 formularza, jednak z załączonej umowy pożyczki i harmonogramu spłaty wynika, że wysokość miesięczniej raty wynosi [...] zł) wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takich osób nie należy. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.