II SA/Bd 1017/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Bartosz Kornalewicz po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) odmówił M. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – J. K. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że J. K. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki innych osób, przy czym świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Ponadto ustalono, że J. K. pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż również jest osobą niepełnosprawną i nie może sprawować opieki nad chorą żoną. Z uwagi na powyższe, mając na względzie regulację zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2 cyt. ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, organ stwierdził, że nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. wyraził swoje niezadowolenie z treści zapadłego rozstrzygnięcia i podniósł, że nie wzięto pod uwagę stanu ciężkiej choroby jego rodziców, który uniemożliwia im wzajemne opiekowanie się sobą. Wskazując na duże wydatki związane z opieką nad rodzicami i ich rehabilitacją podał, że rodzina utrzymuje się tylko z dochodów z gospodarstwa rolnego w związku z czym wniósł o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie kluczową jest kwestia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście wywodów zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., (sygn. akt p 27/07) odnoszących się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 ustawy, przy czym w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Zdaniem Kolegium, jeżeli prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy drugi małżonek nie może takiej opieki świadczyć z uwagi np. na własny stan zdrowia. Nieuprawniona w ocenie organu jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 K.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 września 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 774/10), ponieważ przez pryzmat szeroko pojętego obowiązku alimentacyjnego należy także odczytywać zapis przytoczonego już wcześniej art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle powyższych wywodów, popartych judykaturą - negatywna przesłanka determinowana art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zdaniem SKO traci rację bytu w sytuacji, gdy oboje rodzice będący w związku małżeńskim nie mogą się sobą wzajemnie opiekować z uwagi na stan zdrowia (por. orzeczenie WSA w Bydgoszczy z dnia 31 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 346/09 -Legalis). Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie to nie powyższa przesłanka powinna decydować o negatywnym stanowisku organu, lecz fakt posiadania przez wnioskodawcę gospodarstwa rolnego, z tytułu prowadzenia którego jest on ubezpieczony w KRUS jako rolnik (zaświadczenie KRUS z dnia[...]), co potwierdził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 7 lipca 2010 r., (sygn. akt II SA/Bd 463/10) i w świetle tak kategorycznej wykładni przepisów regulujących materię prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – dalsze przeprowadzanie postępowania wyjaśniającego w ocenie organu jest zbędne. W skardze do sądu M.K. ponownie zakwestionował zgodność z prawem wydanego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozstrzygnięcia w jego sprawie. Skarżący podniósł, w kontekście spełnienia przez niego przesłanek do uzyskania wnioskowanego świadczenia, że samo prowadzenie gospodarstwa rolnego nie oznacza zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, a nie przyznanie świadczenia tylko z tytułu prowadzenia gospodarstwa, w jego ocenie stanowi dyskryminację. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący załączył do skargi kserokopię pisma Dyrektora Wydziału Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] (bez daty i nr akt sprawy). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znaleziono podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, że stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 przywołanej ustawy wnika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia posŧępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Zważywszy powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada wymogom wynikającym z przepisów prawa obowiązujących w dacie jego podjęcia. Skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad niepełnosprawną matką. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić zatem należy, że wskazany przepis określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne, a mianowicie: 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Zatem w pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący nie zalicza się do żadnego z wyżej wymienionych przypadków, bowiem nie zrezygnował z pracy zarobkowej, o czym świadczy m.in. znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy zaświadczenie KRUS z dnia[...], z którego wynika, że jako rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu. Dodatkowo należy podkreślić, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, które – co należy przypomnieć – przyznawane jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki, jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 cyt. ustawy) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Stosownie bowiem do art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w ww. formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub ww. pracy zarobkowej – z możliwości tej nie korzysta. Trzeba też brać uwagę, że jak wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145; z późn. zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Wynika z powyższego, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który musi przecież przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze nie można stwierdzić, iż skarżący jest osobą gotową do podjęcia zatrudnienia, gdyż nie spełnia on kryteriów osoby bezrobotnej określonych w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, który to pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, nawet gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne przy pomocy innych osób, co w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca, to nie można uznać go za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, skoro również w takim przypadku przynajmniej część swojego czasu skarżący musi przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2011 r., I OSK 1987/10, wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2010 r., II SA/Bd 463/10 i z dnia 25 maja 2011 r., II SA/Bd 379/11, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 lipca 2011 r., II SA/Ol 413/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2011 r., VIII SA/Wa 602/11 – dostępne na stronach internetowych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Na wynik sprawy nie może mieć też mieć wpływu ewentualna okoliczność, iż praca w gospodarstwie rolnym nie przeszkadza wnioskodawcy w sprawowaniu opieki. Z przepisów ustawy wynika jednoznacznie, że jednym z warunków przyznania omawianego świadczenia jest obiektywnie oceniany fakt niepodejmowania lub rezygnacji przez wnioskodawcę z pracy zarobkowej, a nie subiektywne poczucie tej osoby, że podejmowane przez nią zajęcia zawodowe nie uniemożliwiają opiekowania się osobą, która przecież wymaga stałej lub długotrwałej (a nie dorywczej jedynie) opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.