II SA/Bd 1199/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2013 r., Nr [...] Wojewoda K.-P. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] czerwca 2013 r. [...] orzekającą o odmowie wymeldowania H. W. z miejsca pobytu stałego zameldowania w miejscowości M. gm. L. W uzasadnieniu, organ wskazał na dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie, z którego wynika, że: W dniu [...] lutego 2013 r. T. W. wniosła do Wójta Gminy L. o wymeldowanie H. W. z miejsca pobytu stałego zameldowania w miejscowości M. gm. L. Podała, że mąż nie zamieszkuje pod podanym adresem od [...] listopada 2012 r. Jest czasowo zameldowany w miejscowości K. H. W. w piśmie z dnia [...] marca 2013 r. nie wyraził zgody na wymeldowanie. W dniu [...] marca 2013 r. Wójt Gminy L. przeprowadził rozprawę administracyjną. Z zeznań stron i przesłuchanych świadków wynika, że strona przebywa pod adresem wskazanym we wniosku o wymeldowanie, tj. w miejscowości K. Wnioskująca zeznała, że H. W. wyprowadził się z przedmiotowego budynku dobrowolnie i od chwili wyprowadzenia nie widziała go do tej pory. Zabrał wszystkie swoje rzeczy osobiste. Złożyła pozew rozwodowy, ale nie zakładała sprawy o podział majątku. Mąż płaci jej alimenty przyznane przez Sąd, z których się utrzymuje. H. W. potwierdził, że nie zamieszkuje w miejscu swojego stałego zameldowania. Zameldowany jest tymczasowo u swojej siostry i tam przebywa. Zeznał, że został przymuszony do wyprowadzenia się ze spornego budynku przez żonę. Wskazał, że "żona jest agresywna, nadużywa alkoholu, pobiła mnie, dokuczała mi". Jako dowód złożył do akt sprawy kopię wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...], którym uznano T. W. i S. W. winnych pobicia go w dniu [...] czerwca 2012 r. w miejscowości M. Podniósł, że w miejscu swojego stałego zameldowania pozostawił swoje rzeczy. Czasami przyjeżdża do budynku nr [...] w M., ale nie może tam wejść, ponieważ żona go nie wpuszcza. Przesłuchani sąsiedzi – M. S. i M. C. potwierdzili, że H. W. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania. Z ich zeznań wynika, że byli świadkami, gdy strona wyprowadzała się z miejsca swojego stałego zameldowania. Obaj przypuszczają, że H. W. pozostawił część swoich rzeczy w miejscu stałego zameldowania. Świadek J. B., dzielnicowy Komendy Powiatowej Policji w L. w miejscowości M., zeznał, że wielokrotnie przeprowadzał interwencje w przedmiotowym budynku. Interwencje dotyczyły głównie "wyganiania" H. W. przez żonę T. W. i nie wpuszczania go do domu. Zeznał, że T. W. celowo robiła różne rzeczy, np. wyłączała prąd, wodę, zabierała kurki od gazu oraz włączała głośno muzykę, by dokuczyć mężowi. Kierownik rewiru dzielnicowych Komendy Powiatowej Policji w L. M. J. zeznał, że zna sytuację małżonków T. i H. W. Wiadomo mu, że T. W. utrudnia normalne funkcjonowanie w miejscu zamieszkania swojemu mężowi poprzez uniemożliwianie korzystania z kuchni gazowej, utrudniła dostęp do wody, zamykała na kłódkę pozostałe budynki na posesji, wyznaczała na podwórku ścieżki, którymi ma się poruszać. W ocenie ww. funkcjonariuszy policji, opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez H. W. nie było dobrowolne, został on do tego zmuszony przez naganne postępowanie i zachowanie żony. W budynku w M. nadal są jego rzeczy, których żona mu nie wydała. Podali, że H. W. czasami udaje się na tą posesję, by doglądać swojego dobytku. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Wójt Gminy L. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...] orzekł o odmowie wymeldowania H. W. z miejsca stałego zameldowania w miejscowości M., gmina L. Organ wskazał, że brak jest podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu, ponieważ nie występują przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia stałego adresu zameldowania przez stronę. Organ stanął na stanowisku, że T. W. swoim działaniem celowo uniemożliwiała stronie normalne zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu. H. W. zaś pod wpływem presji psychicznej i fizycznej doznanej ze strony żony opuścił wskazany lokal. Z decyzją tą nie zgodziła się skarżąca i złożyła od niej odwołanie zarzucając: - błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez uznanie, że brak jest podstaw do wymeldowania H. W., pomimo że o trwałości opuszczenia miejsca stałego zameldowania świadczy upływ czasu przebywania poza tym miejscem i zaniechanie jakichkolwiek działań i skorzystania ze środków prawnych czy faktycznych umożliwiających powrót do lokalu, podkreśliła, że faktyczne zamieszkiwanie i koncentracja spraw życiowych H. W. znajduje się w innym miejscu; - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezkrytycznym przyjęciu wersji opuszczenia lokalu podanej przez H. W. i pominięcia w tym zakresie jej wyjaśnień co do dobrowolnego opuszczenia lokalu przez ww. i zabrania swoich rzeczy osobistych i należących do majątku wspólnego. Mając na uwadze powyższe odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wymeldowanie H. W. Zaskarżoną, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2013 r. Wojewoda K.-P. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych "organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się." Rozpatrując wniosek o wymeldowanie organ nie bada uprawnień strony do zajmowanego lokalu, lecz bada, czy osoba faktycznie opuściła miejsce pobytu stałego oraz czy opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały. Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi ustanie pobytu w lokalu. W rozpatrywanej sprawie H. W. od [...] listopada 2012 r. przebywał poza miejscem zameldowania na pobyt stały, jednakże nie opuścił on spornego lokalu dobrowolnie i trwale. Organ odwoławczy, po rozpoznaniu odwołania i analizie dowodów zebranych w sprawie, podtrzymał ocenę organu I instancji, że opuszczenie stałego miejsca zameldowania przez H. W. nie nosi cech dobrowolności i trwałości. Organ zauważył, że między stronami istnieje konflikt. Doszło do rozpadu ich małżeństwa, czego konsekwencją był rozwód, a w następstwie tego trwa konflikt na tle majątkowym. H. W. w toku postępowania twierdził, że opuszczenie lokalu nastąpiło w wyniku konfliktu rodzinnego. Właśnie na tle konfliktu doszło do opuszczenia przez stronę miejsca stałego pobytu. Szczegółowe zeznania funkcjonariuszy policji oraz wykaz interwencji policyjnych i notatki służbowe sporządzone przez dzielnicowego dowodzą, że skarżąca swoim postępowaniem wymuszała na H. W. opuszczenie spornego lokalu oraz uniemożliwiała mu swobodne zamieszkiwanie i korzystanie z niego, zatem opuszczenie lokalu przez H. W. nie było dobrowolne. Organ wyjaśnił też, że w orzecznictwie wyrażono pogląd, iż podjęcie decyzji o wymeldowaniu uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. Środki te muszą być jednak dostosowane do sytuacji, w stosunku do której toczy się postępowanie, muszą uwzględniać więc okoliczności, dla których osoba opuściła dotychczas zajmowany lokal. Na gruncie powyższego organ stwierdził, że H. W. przed opuszczeniem miejsca stałego zameldowania podejmował przewidziane prawem działania w obronie możliwości swobodnego korzystania z lokalu. Świadczą o tym potwierdzone zgłoszenia na policji. Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z dnia [...] marca 2013 r. uznał T. W. i S. W. za winnych pobicia H. W. Prokuratura Rejonowa w L. prowadziła również z wniosku H. W. postępowanie o znęcanie się, które zostało umorzone. Powyższe dowodzi podejmowania obrony własnych praw. Organ zauważył też, że H. W. w dniu [...] sierpnia 2013 r. zgłosił do Sądu Rejonowego w L. żądanie o nakazanie przywrócenia utraconego posiadania. Ponadto samo przebywanie w innym lokalu nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania, chyba że towarzyszą temu inne okoliczności wskazujące na zamiar stałego związania się z nowym miejscem. Decyzja opuszczenia miejsca stałego zameldowania przez H. W. była podyktowana sytuacją rodzinną. Strona nie ma zamiaru założyć swojego stałego centrum życiowego w K., gdzie tymczasowo zamieszkuje, nie ma też środków finansowych, by zamieszkać na stałe w innym miejscu niż dotychczasowe miejsce zameldowania. Nie zgadzając się z dokonanym rozstrzygnięciem, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła T. W. wskazując, że decyzje wydane w sprawie są niezgodne z prawem. Podała, że H. W. nie zamieszkuje z nią w nieruchomości, która stanowi jej własność. Podkreśliła, że mąż sam wyprowadził się z domu, zabierając wszystkie swoje rzeczy osobiste, a także rzeczy stanowiące wspólną własność. Od listopada 2012 r. nie przychodzi już do domu położonego w M. Zarzuciła, że organy nie brały pod uwagę jej stanowiska. Wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz wymeldowanie H. W. z miejsca stałego zameldowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i 3 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub naruszenia innych przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd ma możliwość uwzględnienia skargi także ze względu na inne uchybienia, niż podniesione przez stronę w skardze, ponieważ sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga nie może zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Na wstępie należy podkreślić, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zatem dla wydania decyzji o wymeldowaniu muszą być spełnione kumulatywnie dwie przesłanki: opuszczenie miejsca pobytu stałego oraz nie dopełnienie obowiązku wymeldowania się. Samo zameldowanie stanowi rejestrację stanu faktycznego w zakresie stałego lub czasowego pobytu określonej osoby w danym miejscu. Dla zameldowania istotne jest tylko to, czy dana osoba przebywa w określonym miejscu. W żaden natomiast sposób rejestrowania tego stanu (zameldowanie lub wymeldowanie), nie jest zależne od przysługiwania danej osobie tytułu prawnego do lokalu (nieruchomości), w którym ta osoba przebywa, lub który opuściła. Należy więc podkreślić, że zameldowanie w lokalu nie rodzi prawa do mieszkania, a jedynie potwierdza istnienie i rodzaj pobytu pod danym adresem. Celem wymeldowania jest zatem także jedynie potwierdzenie, że dana osoba nie przebywa już w dotychczasowym miejscu pobytu, niezależnie od tego, czy osobie tej przysługuje jakikolwiek tytuł prawny do lokalu, w którym dotychczas przebywała. Rozpatrując wniosek o wymeldowanie organ więc nie bada uprawnień strony do zajmowanego lokalu, lecz bada, czy osoba faktycznie opuściła miejsce pobytu stałego oraz czy opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji przeprowadził szczegółowe postępowanie w sprawie i ustalił w jego toku, że skarżąca swoim zachowaniem utrudniała normalne funkcjonowanie w miejscu zamieszkania swojemu mężowi H. W., co w konsekwencji doprowadziło do jego wyprowadzenia się z domu. Jak zasadnie stwierdził organ, opuszczenie miejsca stałego pobytu nie nastąpiło w sposób dobrowolny i nie miało trwałego charakteru. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (vide np. wyrok NSA z dnia 23.04.2001 r., V SA 3169/00). Wyjaśnienia wymaga, że z dobrowolnym opuszczeniem lokalu nie mamy do czynienia wówczas, gdy co prawda osoba została do tego zmuszona, ale następnie nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu obrony swoich praw do przebywania w lokalu. Opuszczenie lokalu jest to bowiem nie tylko fizyczne nieprzebywanie w nim, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar ten można określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (zob. J. Strzebińczyk, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. prof. dr hab. E. Gniewek, Warszawa 2006, s. 65). O opuszczeniu lokalu, o jakim mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, można mówić wtedy, gdy dana osoba pomimo usunięcia jej z lokalu wbrew jej woli – przez długi czas nie podejmuje kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu. Świadczyć to może o opuszczeniu przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu w rozumieniu ww. wyżej przepisu (por. wyroki NSA: z 5.01.2007 r., sygn. akt II OSK 133/06; z 21.11.2008 r., sygn. akt II OSK 1426/07; z 5.06.2008 r., sygn. akt II OSK 626/07). W przedmiotowej sprawie na podstawie akt sprawy można wywieść, że okoliczności nie wskazują na to, by strona trwała w woli opuszczenia spornego lokalu w sposób trwały i dobrowolny. Rezygnacja z praw do przebywania w miejscu swojego stałego zameldowania musi nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie stosownego oświadczenia oraz odpowiednie zachowanie. Akta sprawy jednoznacznie wskazują zaś, że H. W. co prawda opuścił lokal w M., jednakże nie uczynił tego dobrowolnie i trwale. Świadczyć o tym może fakt, że między stronami istnieje konflikt, wskutek którego doszło do rozwodu małżonków T. i H. W. W następstwie tego trwa konflikt na tle majątkowym. Również H. W. w toku postępowania twierdził, że opuszczenie lokalu nastąpiło w wyniku konfliktu rodzinnego. Twierdzenie to znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Wynika to w szczególności ze szczegółowych zeznań funkcjonariuszy policji oraz wykazu interwencji policyjnych i notatek służbowych (k. 28-32 akt organu II instancji) sporządzonych przez dzielnicowego, które dowodzą, że skarżąca swoim postępowaniem w sposób oczywisty wymuszała na H. W. opuszczenie spornego lokalu oraz uniemożliwiała mu swobodne zamieszkiwanie i korzystanie z niego. Dodatkowym tego potwierdzeniem jest wyrok skazujący skarżącą (i syna) za pobicie H. W. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że opuszczenie lokalu przez niego nie było dobrowolne. Nie opuścił on miejsca zamieszkania na stałe, bowiem w nieruchomości tej pozostawił swoje rzeczy i, jak wskazał, do spornej nieruchomości czasami przyjeżdża. Ponadto również wytoczenie przez H. W. powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania (pozew złożony dnia [...].08.2013 r., k. 34 akt organu II instancji) wskazuje na podjęcie działań świadczących o tym, że ma on wolę korzystania z przedmiotowego lokalu. Wskazać w tym miejscu należy, że za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, gdy osoba opuściła miejsce pobytu wbrew swojej woli i nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, w tym żądania skierowanego do sądu o nakazanie przywrócenia utraconego posiadania. Skorzystanie z takich środków prawnych jest jednak zbędne, gdy opuszczenie lokalu jest następstwem bezprawnych działań innej osoby stwierdzonych w prawomocnym wyroku skazującym względnie, gdy zmuszanie do opuszczenia lokalu jest oczywiste (por. wyrok NSA z dnia 17.09.2010 r., II OSK 1441/09, z dnia 12.04.2001 r., V SA 3078/00). W konsekwencji podkreślić należy, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana, można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób (por. wyrok NSA z dnia 5.02.2014 r., II OSK 2145/12). O dobrowolności opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy przemawia zaś ustalenie, że opuszczenie to było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. W rozpatrywanej sprawie nie można zarzucić organom orzekającym naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu organy stosownie do postanowień przepisów postępowania zebrały w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, co do meritum materiał dowodowy, rozpatrzyły go w całości i we wzajemnej łączności, a motywy swojego stanowiska dostatecznie wyjaśniły i zawarły w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji. Zebrany materiał dowodowy dawał organom w pełni podstawy do uznania, że H. W. nie opuścił w sposób dobrowolny i trwały miejsca stałego pobytu. Zgromadzone w sprawie dowody zostały wszechstronnie przeanalizowane i rozważone przez organ II instancji, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Tym samym organ ten słusznie uznał, że w sprawie brak jest faktycznych i prawnych podstaw do podjęcia decyzji o wymeldowaniu H. W. z miejsca stałego pobytu. Zatem za nieuzasadnione - w okolicznościach sprawy – należy uznać te zarzuty skargi, które zmierzały do wykazania, że zachodziła potrzeba innej oceny materiału dowodowego. Tym bardziej nie można uznać, jak wskazuje skarżąca, że organy nie brały pod uwagę jej stanowiska. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art.151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.