II SA/Bd 1460/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2022 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2021 r., znak [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. M. (dalej określany jako Skarżący) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej powoływana jako kpa) w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływana jako uśr) - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., [...], Burmistrz N. odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr, wnioskowanego na żonę. Uzasadniając decyzję, organ pierwszej instancji wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W związku z powyższym brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, że Skarżący posiada prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od [...] czerwca 2020 r. W odwołaniu od decyzji Skarżący wskazał, że przesłanka dotycząca niemożności ustalenia wieku, w którym powstało inwalidztwo żony, jest niezgodna z Konstytucją, co stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21.10.2014 r., sygn. K 38/13. Skarżący oświadczył, że zrezygnował z pracy z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad żoną. Samorządowego Kolegium Odwoławcze wskazało, że żona Skarżącego jest osobą ubezwłasnowolnioną - opiekunem prawnym jest mąż, który sprawuje opiekę nad żoną wykonując wszystkie czynności opiekuńcze. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności: - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Kolegium małżonek nie jest objęty obowiązkiem alimentacyjnym wobec drugiego małżonka, na co wskazuje odmienność regulacji art. 128 i 130 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086). Stosownie do treści art. 128 cyt. ustawy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 130, obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Dodatkowo Kolegium wskazało, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 oraz z 2018 r. poz. 950) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 16a ust. 1 uśr rozróżnia osoby objęte obowiązkiem alimentacyjnym oraz małżonka. Świadczenie pielęgnacyjnie stosownie do zapisu art. 17 ust. 1 uśr nie przysługuje małżonkowi, gdyż nie jest on wymieniony w katalogu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wyjaśniło, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21.01.2014, sygn. K 38/13, przepis art. 17b ust. 1 uśr został uznany za niekonstytucyjny i nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 uśr. Mając powyższe na uwadze, Kolegium orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, zarzucając jej - naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) uśr poprzez błędną wykładnie wyrażającą się w uznaniu, że mężowi sprawującemu faktyczną opiekę nad żoną, a będącemu zobowiązanym do alimentacji zgodnie z treścią art. 27 i 28 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i w rezultacie nieprzyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (w szczególności w związku z błędną wykładnią wyżej wymienionych przepisów prawa materialnego) oraz dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego w kontekście nieprzyznania mi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie poprzedzającej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia [...] czerwca 2021 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga była zasadna. Zaskarżoną decyzją odmówiono przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną. Jako podstawę takiego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało art. 17 ust. 1 uśr. Należy przypomnieć, że zgodnie z cyt. przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podkreślić należy, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stwierdzającym, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, jak i z treści art. 23 i art. 27 tego Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy. Pod pojęciem wzajemnej pomocy należy rozumieć niewątpliwie także pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że w związku z powyższym również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością noszącą cechy obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. np. wyroki WSA: w Łodzi z 6.11.2008 r., II SA/Łd 814/08; w Warszawie z 4.03.2009 r., I SA/Wa 7/09; w Łodzi z 4.06.2012 r., II SA/Łd 398/12, w Warszawie z 4.07.2012 r., I SA/Wa 728/12, LEX Nr 1212679; w Lublinie z 20.10.2021 r. II SA/Lu 373/21, LEX nr 3286951; wyrok NSA z 26.02.2009 r., I OSK 533/08). Pogląd powyższy wywodzony jest także z treści art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowiącego, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Skoro zatem małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 Kodeksu (wyrok WSA w Olsztynie z 16.04.2019 r., II SA/Ol 206/19). Podzielając tę argumentacją, Sąd nie przychyla się zatem do stanowiska Kolegium wyrażonego w zaskarżonej decyzji, że małżonek osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Słusznie natomiast SKO wskazało, że organ I instancji pominął stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku w sprawie sygn. K 38/13 (Dz. U. 2014.1443) orzekł między innymi, iż art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U. 1997.78.483 z późn. zm.). Wobec tego, zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność żony Skarżącego, nie pozwalało na pozbawienie go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329), orzeczono jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu i oceni, czy Skarżący spełnia pozostałe warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query. Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 22.03.2022 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.