II SA/Bd 197/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. G. o wymierzenie Wójtowi Gminy [...][...] grzywny za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w sprawie II SAB/Bd 15/13 z dnia 29 maja 2013 r. postanowił: oddalić wniosek. Pismem z [...] grudnia 2014 r. M. G. zwrócił się o przyznanie pomocy prawnej z urzędu celem wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 1 października 2014 r. (sygn. akt II SA/Bd 197/14). Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 20 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 197/14 oddalił wniosek M. G. uznając, że nie wykazał on ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wobec wcześniejszego przyznania już zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie M. G. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego, wnosząc o jego uchylenie oraz zmianę uwzględniając wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Skarżący zarzucił, że referendarz sądowy już kilkakrotnie rozstrzygał kwestię zwolnienia go z kosztów sądowych w krótkich odstępach czasu oraz na podstawie identycznych okoliczności i wezwań o uzupełnienia wniosków i ich takie same uzupełnienie. 3 czerwca 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Bd 7/14 oraz II SA/Bd 197/14 wydał orzeczenia zwalniające skarżącego z kosztów sądowych, argumentując, iż brak zwolnienia byłby sprzeczny z Konstytucją RP, gdyż pozbawiony skarżącego prawa do sądu. Natomiast w identycznej, niezmienionej sytuacji i okolicznościach (finansowych i rodzinnych), w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 1075/14, która dotyczy T. W., krewnego pracownika starszego sekretarza sądowego WSA w Bydgoszczy, referendarz orzekał odmiennie. W ocenie skarżącego osoba ta jest zainteresowana negatywnym rozstrzygnięciem sprawy, o czym świadczy jej czynny udział w sprawie oraz w sprawach o sygnaturach: II SA/Bd 197/14, II SAB/Bd 47/14. W ocenie skarżącego osoba ta powinna być wyłączona. Skarżący podał, że wadliwe postanowienie referendarza zostało uchylone przez Sąd postanowieniem z 26 stycznia 2015 r. w sprawie II SAB/Bd 77/14. W ocenie skarżącego z uwagi na arbitralny charakter wydanych orzeczeń Sąd w szczególności dopuścił się naruszenia art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, uzasadnienie postanowienia zawiera sprzeczności, a nadto pomija przedkładane dokumenty i pisze uzasadnienia pod z góry powzięte rozstrzygnięcie. Ponadto w jego ocenie referendarz kreuje iluzoryczne stosowanie prawa, błędnie przedstawiając możliwości sprzedaży majątku w celu uiszczenia opłat sadowych, co jest sprzeczne z utrwalonym stanowiskiem Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu orzekającego o naruszeniu art. 6 Konwencji. Ponadto, jak podaje skarżący, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 czerwca 1996 r., sygn. akt V K 2 15/96 wskazał, że strona nie jest zobowiązana do wyzbywania się składników swego majątku jak np. mieszkania czy wyposażenia mieszkania aby uiścić stosowne koszty. Ponadto sprzedaż nieruchomości nie odbywa się z dnia na dzień a opłacenie kosztów jest obwarowane 7 dniowym terminem. Dodatkowo działania referendarza w istocie doprowadziłyby skarżącego do ubóstwa i wykluczenia społecznego, gdyż sprzedaż gospodarstwa wyklucza z ubezpieczenia KRUS i pozbawia zabezpieczenia społecznego oraz zdrowotnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej jako "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1- 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). Zgodnie z przepisami art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w przedmiocie przyznania prawa pomocy są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca, zatem obowiązany jest rzetelnie i rzeczowo przedstawić swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę. Nadto w okolicznościach sprawy podkreślenia wymaga, iż mimo tego, że obecnie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, to jego wniosek podlegał rozpoznaniu w trybie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem prawomocnym postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014r. został już zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości. Wobec powyższego M. G. winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z przedłożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką P. G., nad którą sprawuje stałą opiekę. Skarżący oświadczył, że nie pracuje zawodowo, a jedynie prowadzi ok. 3 ha gospodarstwo rolne, które nie przynosi mu dochodu, a uprawy z niego przeznaczane są jako karma dla zwierząt. Podkreślił, że utrzymuje się wraz z matką z jej renty oraz dodatku w łącznej kwocie [...] zł. Kwota ta wydatkowana jest na opłaty związane z mieszkaniem, raty koszty leczenia, które wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości ani oszczędności oraz przedmiotów wartościowych, ponadto nie korzysta i nie korzystał z dofinansowania unijnego, ani pomocy żadnej instytucji, nie wynajmował ani nie wydzierżawiał nic nikomu. Zgodnie z art. 252 § 2 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona skarżąca jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2015 r. wezwano stronę skarżącą do wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego poprzez nadesłanie szeregu dokumentów i oświadczeń, w tym związanych z wysokością uzyskiwanych dochodów z prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz zestawienia wydatków miesięcznych rodziny (k. 146 akt sądowych): W wyznaczonym terminie skarżący złożył do akt kopię: rachunku P. G. na kwotę [...] zł, opłaty P. G. za śmieci w styczniu na kwotę [...] zł, ratę podatku P. G. od nieruchomości na kwotę [...] zł, PIT-37 za rok podatkowy 2013 P. G., rachunek na kwotę [...] zł za energię, dowód wpłaty M. G. za [...] na recz KRUS na kwotę [...] zł, podatek rolny M. G. na kwotę [...] zł, fakturę na zakup leku przez P. G. na kwotę [...] zł, oraz zaświadczenie nr [...] Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...][...] z [...] lutego 2015 r., iż M. G. nie korzysta z pomocy tego Ośrodka. Analiza informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej strony, zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz niepełnej dokumentacji, która nie została uzupełniona zgodnie z wezwaniem nie pozwala na przyjęcie, że skarżący wyjaśnił okoliczności uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Ilość posiadanych informacji jest przede wszystkim zbyt mała, a same informacje zbyt ogólne do rzetelnego rozpoznania wniosku. Prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i stanowi instytucję przyznawaną wyjątkowo i w szczególnych okolicznościach – przy czym – jak już wskazano na wstępie, okoliczności te muszą zostać przedstawione i udokumentowane przez stronę domagającą się przyznania prawa pomocy. Skarżący natomiast, zdaniem Sądu, składając wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, uwzględniając już przyznaną mu ze środków publicznych pomoc w postaci zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sadowego w sprawie. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu, tym samym ma ona charakter wyjątkowy. Prawo pomocy w pierwszej kolejności winno być przyznawane osobom bezrobotnym, samotnym, bez stałego źródła dochodu i bez majątku. W omawianej sprawie taka sytuacja nie występuje. Skarżący bowiem jest rolnikiem, który uzyskuje dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego, a nadto gospodaruje wraz z matka także posiadająca stałe źródło dochodu ([...] zł). Skarżący mimo wezwania, nie przedstawił rzetelnego zestawienia ani własnych dochodów z gospodarstwa rolnego, ani tym bardziej wielkości ponoszonych przez gospodarstwo domowe wydatków, a przedłożone dokumenty z pewnością nie uwiarygodniają nawet twierdzenia, że ich wysokość wynosi [...] zł comiesięcznie, nie przedstawił chociażby całkowitego zestawienia dochodów posiadanych przez wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności dochodów uzyskiwanych przez niego z gospodarstwa rolnego (do czego został wezwany). Skarżący utrzymuje, że nie uzyskuje przychodów z gospodarstwa rolnego (ok. [...] ha), jednakże w ocenie Sądu wielkość dochodu skarżącego należy odnosić do przeciętnego dochód z pracy rolnika w posiadanym gospodarstwie rolnym. Kierując się wskazaniami art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1381) stwierdzić przyjdzie, że przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. wynosił 2869 zł (obwieszczenie Prezesa GUS z 23 września 2014r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r.). Skarżący nie wskazał ile hektarów przeliczeniowych posiada jego gospodarstwo rolne, jednakże powyższa okoliczność pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż nie wykazał rzetelnie swoich dochodów. Skarżący nie przedstawił również pełnych comiesięcznych koniecznych wydatków, ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym niezbędnych dla utrzymania jego rodziny. Przesłane kserokopie rachunków, opłat, podatków i faktur nie pozwalają jednoznacznie ustalić sytuacji finansowej skarżącego. Wobec powyższego stwierdzić przyjdzie, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa nie umożliwiała mu poniesienia częściowo kosztów związanych z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowoadministracyjnym związanych z ustanowieniem radcy prawnego dla sporządzenia skargi kasacyjnej. Sprzeciw skarżącego opiera się wyłącznie na bezzasadnych zarzutach i wyrażeniu polemice z argumentacją referendarza sądowego wskazująca przyczyny odmowy przyznania mu w pełnym zakresie prawa pomocy zarówno w niniejszej sprawie, jak i innych. Z analizy niniejszej sprawy nie wynika, iżby miała ona związek ze wskazaną osobą, dotyczy bowiem skargi o wymierzenie Wójtowi Gminy grzywny za niewykonanie wyroku Sądu. Także inne wskazywane w sprzeciwie okoliczności pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, a nadto skarżący pomija istotna okoliczność, że odmienne są przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jak w sprawie II SAB/Bd 77/14) a inne w zakresie całkowitym. Nadto odnosząc się do zarzutów sprzeciwu wskazać przyjdzie, iż postanowieniem z dnia 9 lipca 2015r. sygn. akt I OZ 740/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na kwestionowane również postanowienie tutejszego Sądu z dnia 17 kwietnia 2015r. sygn. akt II SA/Bd 1075/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych, także z powodu nierzetelnego przedstawienia własnej sytuacji majątkowej. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. NSA podzielił pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienia NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, z dnia 25 lutego 2011r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). (...) Zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy, aby odmówić przyznania prawa pomocy. Podobnie ocenia się sytuację, gdy strona skarżąca nie przedstawiła dokumentów, w oparciu o które można ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez nią kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, na wezwanie Sądu jest ona zobowiązana złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie przez stronę obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia w całości lub w części uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, publ. LEX nr 552404). Chcąc skorzystać z prawa pomocy, wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Przy czym niezasadny jest zarzut skarżącego, że oznacza to nakazywanie wyzbycia się majątku dla uiszczenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, publ. CBOSA). Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Posiadany majątek może także przynosić potencjalne korzyści takie jak zabezpieczenie pożyczki lub kredytu (por. postanowienia NSA: z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 227/08 oraz z19 października 2010 r. sygn. akt II GZ 294/10, publ. CBOSA). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdza, że skarżący nie udokumentował wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym oraz nie wyjaśnił w sposób przekonujący kwestii związanej z dochodem z posiadanego gospodarstwa rolnego. Opierając się zatem wyłącznie na złożonych przez skarżącego oświadczeniach i nadesłanych dokumentach, stwierdzić należy, że miesięczne dochody gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego są na tyle wysokie, iż nie dają podstaw do uznania, iż M. G. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zatem nie można przyjąć, iż wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu powinien zostać uwzględniony. Z tych powodów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.