II SA/Bd 327/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Kamila Wesołowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi G.K. na decyzję SKO w T. z dnia [...]stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 327/12 UZASADNIENIE Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T., działając na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 pkt 3, 10, art. 25, art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), decyzją znak [...] z dnia [...] listopada 2011 r. orzekł o odmowie umorzenia G. K. należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami, które na dzień wydania niniejszej decyzji wynosiły [...] zł oraz z kosztami upomnienia w kwocie [...] zł. Jak podniósł organ w uzasadnieniu powyższej decyzji, na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono iż wnioskodawca: 1. w dniu [...] września 2011 r. został zwolniony z aresztu śledczego na podstawie uchylenia tymczasowego aresztowania, 2. zamieszkuje wspólnie z konkubiną N. L. i ich wspólnym dzieckiem (tj. W. K.), w mieszkaniu należącym do N. L.; 3. N. L. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; 4. wnioskodawca jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Urzędzie Pracy i otrzymuje miesięcznie [...] zł brutto zasiłku dla osób bezrobotnych, tj. [...] zł netto miesięcznie; 5. wspólnie z konkubiną ponosi następujące wydatki: - czynsz: [...] zł (sierpień), [...] zł (wrzesień), [...] zł (październik), czyli średnio miesięcznie: [...] zł, - telewizja kablowa: [...] zł miesięcznie, - telefon: [...] zł - sierpień, [...] zł - wrzesień, [...] zł - październik, czyli średnio miesięcznie: [...] zł (uwzględniono kwotę jedynie do wysokości [...] zł miesięcznie za jeden numer telefonu), - opłaty za energię elektryczną za okres 3 miesięcy w wysokości [...] zł, tj. średnio [...] zł miesięcznie; alimenty na rzecz małoletniego syna M. K. w kwocie [...] zł miesięcznie; Łącznie miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynoszą: [...] zł. Zgodnie z zebranymi informacjami wydatki gospodarstwa domowego wnioskodawcy przewyższają dochody o kwotę: [...] zł. 6. wnioskodawca posiada prawo jazdy kat. B; 7. zgodnie z oświadczeniem posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszczącego się w T. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2. Na dzień [...] listopada 2011 r. zadłużenie wnioskodawcy, wynikające z wypłaconych osobie uprawnionej tj. M. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego: 1. w okresie świadczeniowym 2009/2010 wynosiło [...] zł + odsetki w wysokości [...] zł + koszty upomnienia [...] zł; 2. w okresie świadczeniowym 2010/2011 wynosiło [...] zł + odsetki w wysokości [...] zł, co łącznie daje kwotę [...] zł. Biorąc pod uwagę zgromadzone dokumenty organ uznał, że sytuacja dochodowa, zdrowotna i rodzinna wnioskodawcy jest trudna i nie pozwala na spłacanie należności w całości. Ponadto, wnioskodawca podczas osobistej rozmowy w punkcie obsługi interesanta organu oświadczył, że w 2007 r. uległ wypadkowi, wskutek którego odniósł następujące obrażenia: pękniecie podstawy czaszki, wstrząs mózgu, krwiak na mózgu, utrata słuchu, uszkodzone kręgi szyjne, błędnik. Jednakże nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej złożone oświadczenie. Oświadczył również, iż "w maju 2009 r. został tymczasowo aresztowany do września 2011 r. (tj. 2 lata 4 miesiące i 7 dni)", co miało wpływ na brak możliwości wywiązywania się z obowiązku świadczenia alimentów na rzecz małoletniego syna, M. K. Wnioskodawca wyraził opinię, iż sytuacja, w której się znalazł jest szczególna i przemawia za umorzeniem zobowiązania powstałego wskutek przyznania osobie uprawnionej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ponieważ do dnia dzisiejszego nie został wydany wyrok w sprawie, w której jest oskarżony. Zastosowanie środka zapobiegawczego, jakim było zatrzymanie w formie tymczasowego aresztowania na okres przekraczający 2 lata jest zdaniem wnioskodawcy działaniem Państwa, które uniemożliwiło mu płacenie alimentów. Stwierdził również, że kolejny środek zapobiegawczy, jaki ustanowił Sąd, tj. zakaz opuszczania miejsca zamieszkania powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Zdaniem wnioskodawcy, ograniczenie mu możliwości poszukiwania pracy poza granicami kraju jak i poza T. jest równoznaczne z całkowitym pozbawieniem go możliwości zarobkowania. Organ zgodził się z faktem, iż ograniczenie możliwości poszukiwania pracy jedynie do obszaru miasta T. stanowi dla wnioskodawcy utrudnienie w znalezieniu zatrudnienia, jednak nie podzielono stanowiska, że stan taki pozbawia możliwości uzyskania dostępu do zatrudnienia w ogóle. Podniesiono ponadto, że świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego M. K. podlegają zwrotowi, ponieważ nie są bezzwrotnymi świadczeniami z pomocy społecznej. Organ nadmienił, że zgodnie z art. 128 i 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 ze zm.), jako ojciec dziecka wnioskodawca jest zobowiązany (wspólnie z matką dziecka) do dostarczenia dziecku środków utrzymania i wychowania, a także do świadczeń alimentacyjnych, jeżeli dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego mają tylko i wyłącznie charakter zastępczy. Prawo do ww. świadczeń było przyznane na podstawie prawomocnego orzeczenia Sądu przy jednoczesnej bezskuteczności prowadzonej egzekucji komorniczej, a więc w sytuacji kiedy strona zobowiązana do alimentacji w określonej kwocie, ustalonej przez sąd prawomocnym wyrokiem, nie wywiązywała się ze swoich zobowiązań. Fakt pozostawania w areszcie w żaden sposób nie ogranicza obowiązku alimentacyjnego dłużnika, choć niestety w przedmiotowej sprawie, taka sytuacja pozbawiła wnioskodawcę możliwości bieżącego regulowania zobowiązań z powodu utraty źródła dochodu. W związku z brakiem możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacji, Państwo w celu ochrony interesu dziecka wypłacało świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresach świadczeniowych 2009/2010 i 2010/2011. Wobec powyższego, w świetle obowiązujących przepisów, organ nie znalazł powodu uzasadniającego przerzucenie zobowiązania alimentacyjnego wnioskodawcy na ogół podatników, a tym samym przeniesienia obowiązku rodzica względem jego dziecka na Skarb Państwa. Pomimo skomplikowanej sytuacji wnioskodawcy, nie można traktować świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako świadczeń z pomocy społecznej o charakterze bezzwrotnym i obciążać kosztami utrzymania dziecka Skarb Państwa. Od w/w decyzji, pismem z dnia [...] grudnia 2011 r., G. K. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. Organ odwoławczy, decyzją znak [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż organ I instancji nie wykroczył poza granice uznania administracyjnego, a ustalenia w przedmiotowej sprawie, jak i wydaną na ich podstawie decyzję uznać należało za prawidłowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący, uznając decyzje obu instancji za krzywdzące, wniósł o umorzenie w całości zaległości alimentacyjnych oraz wycofanie komornika z udziału w bieżących zobowiązaniach. W uzasadnieniu, skarżący ponownie streścił stan faktyczny sprawy i powtórzył zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji I instancji. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wobec powtórzenia przez skarżącego argumentów odwołania nadmieniono, że są one organowi znane i nie zasługują na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez Wojewódzkie Sądy Administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w art. 1 ust. 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej w skrócie p.p.s.a. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Stwierdzenie przez sąd, że zaskarżony akt wydano z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, musi skutkować jego uchyleniem - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c. Sąd administracyjny nie posiada uprawnienia do merytorycznego orzekania w sprawach. Nie może przyznawać stronom uprawnień i nakładać na nie obowiązków. Działając w ten sposób, Sąd wkraczałby w uprawnienia organu administracji publicznej, a orzeczenie przez niego wydane dotknięte byłoby wadą nieważności. W tak określonym zakresie kognicji sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek z dnia [...] października 2011 r. złożony przez dłużnika alimentacyjnego G. K. o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. małoletniego M. K. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych w okresie świadczeniowym 2009/2010 i 2010/2011 w łącznej kwocie [...] wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji organu I instancji wyniosły [...] zł oraz kosztami upomnienia w kwocie [...] zł. Podstawę materialno-prawną podjętej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 1 owej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wraz z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do treści art. 30 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja oparta na powyższym przepisie wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. Przepis wyraźnie stanowi, że organ właściwy wierzyciela może "umorzyć należności". Oznacza to, że organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza, jak wskazuje orzecznictwo, całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Oznacza to, iż organy administracji publicznej obowiązane są, w szczególności w odniesieniu do decyzji uznaniowych, do przestrzegania wszystkich zasad postępowania administracyjnego, które są następstwem zasady określonej w art. 7 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 1981 r., w sprawie o sygn. akt SA 234/81, ONSA 1981/1/23; wyrok NSA z dnia 21 lipca 1998 r., w sprawie o sygn. akt II SA 506/98, Lex nr 41383). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organ wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności a to, że nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił jego wniosku nie może świadczyć o wadliwości decyzji. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organ rozważył wszelkie istotne okoliczności, także te wskazywane przez stronę, dotyczące sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia zarówno interesu strony jak i interesu społecznego. Nie można bowiem abstrahować od przyczyn leżących po stronie zainteresowanego, które spowodowały sytuację w jakiej się on obecnie znajduje, tym samym fakt przebywania w areszcie nie może prowadzić do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnego dziecka. Trudności finansowe i brak pracy w obecnej chwili stanowią, że sytuacja ta ma charakter przejściowy. Skarżący opuścił areszt. Ma możliwość podjęcia zatrudnienia i realizowania ciążących na nim zobowiązań. Organ nie zaprzecza, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Skarżący ma jednak szanse na znalezienie zatrudnienia. Nadto na aprobatę zasługuje pogląd, iż z punktu widzenia ochrony interesu społecznego, nie można premiować (poprzez umorzenie należności) niezgodnych z prawem zachowań, które doprowadzają do powstania zadłużenia wobec własnych dzieci i Państwa, a więc w konsekwencji obciążających społeczeństwo. Ma rację również organ, że podniesiony przez skarżącego zły stan zdrowia spowodowany urazami, nie został w żaden sposób potwierdzony dokumentacją lekarską. Brak jest również zaświadczenia lekarskiego, które potwierdzałoby istnienie w związku z doznanym uszczerbkiem na zdrowiu niezdolności do wykonywania pracy w większości zawodów. Wskazana przez organ argumentacja w pełni znajduje oparcie w judykaturze. Orzecznictwo sądowe jednoznacznie wskazuje, że umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca skutkiem niezgodnych z prawem i nie akceptowanych społecznie działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (zob. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 544/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 stycznia 2007 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 786/06, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2011 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 3/11, Lex nr 786775). Konkludując, należy podkreślić, iż kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie prawa nie narusza, zaś wydanie zaskarżonego aktu poprzedzone zostało wnikliwym zebraniem materiału dowodowego i jego dogłębną analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. Organ orzekający w niniejszej sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, przedstawił wszelkie argumenty za i przeciw, opisał poczynione ustalenia i ustosunkował się do nich. Przeprowadził wszechstronną ocenę okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec powyższego, w stanie faktycznym i prawnym rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów w pełni zasługują na uwzględnienie. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.