II SA/Bd 393/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego postanowił: oddalić wniosek. W dniu [...] czerwca 2015 r. (częściowo uzupełniony [...] lipca 2015 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, mają na utrzymaniu małoletnią córkę (pkt 6 PPF). Z kolei w pkt. 11 PPF podał, że zamieszkuje z matką i córką w jej mieszkaniu. Posiada ¾ udziału w nieruchomości o powierzchni [...] ha zabudowaną pomieszczeniem warsztatowym oraz nieruchomość o powierzchni [...] ha. Żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. W pkt. 5 PPF wnioskodawca podał, że od [...] października 2013 r. jest bezrobotny zaś w piśmie z dnia [...] lipca 2015 r. podał, że prowadzi działalność gospodarczą, którą zawiesił (data zmiany we wpisie pochodzi z dnia [...] maja 2014 r.). Według zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 r. wnioskodawca uzyskał dochód w wysokości [...] zł natomiast jego żona zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT-36 za 2014 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Dochód matki skarżącego według zeznań podatkowych PIT-37 za 2014 r. i 2013 r. wyniósł odpowiednio [...] zł; [...] zł. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Ponadto podał, że mieszka z małoletnią córką u matki i korzysta z jej wyżywienia zaś matka w jego imieniu alimentuje jego syna oraz spłaca jego zobowiązania skarbowe. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W świetle przedstawionej przez zainteresowanego sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych uznano, iż nie wykazał on zasadności swojego wniosku. Przede wszystkim należy stwierdzić, że argumenty na które powołał się skarżący są nielogiczne, sprzeczne ze sobą oraz należy uznać je za niewiarygodne, ponieważ: - wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, mają na utrzymaniu małoletnią córkę (pkt 6 PPF), z kolei w pkt. 11 PPF podał, że zamieszkuje z matką i córką w jej mieszkaniu, - w pkt. 5 PPF wnioskodawca podał, że od [...] października 2013 r. jest bezrobotny zaś w piśmie z dnia [...] lipca 2015 r. podał, że prowadzi działalność gospodarczą, którą zawiesił (data zmiany we wpisie pochodzi z dnia [...] maja 2014 r.), - na przedłożonych dokumentach widnieją różne adresy m-ca zamieszkania – inne na wyciągach z rachunku bankowego (widnieje na nich adres zakładu mechanicznego), wypis z aktu notarialnego a inne na formularzu PPF czy PIT-36 za 2014 r., - nie przedłożył zeznania rocznego za 2013 r. zarówno swojego jak i żony, - nie przedłożył udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków. Stwierdzić należy, że strona ponosi wydatki związane ze swym utrzymaniem, co nie jest kwestionowane, chociaż nie zostało przez wnioskodawcę w ogóle określone. Z drugiej jednak strony wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Skarżący jak podano wyżej posiada dwie nieruchomości. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl.). Wszak jak wyżej wskazano udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2012 r., I OZ 826/12, LEX nr 1247208). Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Wskazać należy również, że stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, Lex nr 220385). W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że nie prowadzi już działalności gospodarczej. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania wnioskodawcy w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. W przedmiotowej sprawie podkreślenia wymaga, że zarządzeniem z dnia 3 lipca 2015 r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i finansową. W zakreślonym terminie skarżący ograniczył się jedynie do przedłożenia nielicznych dokumentów. Należy uznać, że skarżący nie wykonał zobowiązania, zatem nie było możliwości dokonania całościowej oceny materiału. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a to znaczy że przepis ten nakłada na wnioskującego obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Nadto to wnioskujący ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w przedmiotowym przepisie, która uniemożliwia poniesienie mu jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (np. postanowienia NSA: z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205, oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, LEX nr 552394). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). W orzecznictwie prezentowane jest jednoznaczne stanowisko, że brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji