II SA/Bd 835/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu uczestnika postępowania M. K. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 835/17 w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej nieruchomości wspólnej przy ul. [...] w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną przez W. B. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, zasądził zwrot kosztów postępowania oraz orzekł o zwrocie nadpłaconego wpisu. W dniu [...] marca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) uczestnika postępowania M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z prowadzenia działalności gospodarczej i dzierżawy części lokalu, z której uzyskała dochód w wysokości [...] zł za 2017 r. Uczestniczka postępowania oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. We wniosku jako zobowiązania i stałe wydatki wskazała koszty związane z prowadzoną działalnością, tj. m.in. podatek od nieruchomości, koncesje za alkohol, czynsz za lokal, media i inne. Zarządzeniem z dnia 23 marca 2018 r. zobowiązano uczestnika postępowania do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. Uczestniczka postępowania dnia [...] kwietnia 2018 r. przedłożyła dokumentację. Wyjaśniła, że mieszka ze swoim ,,chłopakiem" i nie ponosi w związku z tym opłat. Około [...] zł przeznacza na jedzenie, środki czystości i środki higieniczne. Z zeznania podatkowego PIT-36 za 2017 r. wynika, że przychód wyniósł [...] zł zaś dochód [...] zł podczas, gdy w wg zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. przychód wyniósł [...] zł zaś dochód [...] zł. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2018r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy oddalił wniosek wobec uczestnika postępowania M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy wyjaśnił, że w zakreślonym terminie jak i do dnia wydania niniejszego postanowienia uczestniczka postępowania nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów. Pominęła bowiem zupełnie sytuację majątkową i finansową swojego ,,chłopaka". A była do tego zobowiązana, ponieważ w ww. zarządzeniu wyraźnie zaznaczono, że powinna przedstawić dokumentację domowników, czego nie uczyniła. Ponadto referendarz wskazał, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Okoliczność bilansowania się przychodów i wydatków nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że brak lub niewielki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej powstający wskutek wysokich kosztów uzyskania przychodu, skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych. Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria ,,dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz ,,przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1843/14, CBOSA). Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zmianę postanowienia referendarza i ustanowienie pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym (a o takie wnosi uczestniczka postępowania) może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak, pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Z przedstawianych oświadczeń wynika, że uczestniczka postępowania utrzymuje się z prowadzenia działalności gospodarczej i dzierżawy części lokalu, z której uzyskała dochód w wysokości [...] zł za 2017 r. Wyjaśniła, że mieszka ze swoim ,,chłopakiem" i nie ponosi w związku z tym opłat. Około [...] zł przeznacza na jedzenie, środki czystości i środki higieniczne. Z zeznania podatkowego PIT-36 za 2017 r. wynika, że przychód wyniósł [...] zł zaś dochód [...] zł podczas, gdy w wg zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. przychód wyniósł [...] zł zaś dochód [...] zł. Uczestniczka postępowania oświadczyła także, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. We wniosku jako zobowiązania i stałe wydatki wskazała koszty związane z prowadzoną działalnością, tj. m.in. podatek od nieruchomości, koncesje za alkohol, czynsz za lokal, media i inne. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił kondycję finansową skarżącej słusznie przyjmując, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącej nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, iż nie posiada ona, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób ubogich, charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie całkowitym, o co ubiega się skarżąca, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżąca natomiast nie wykazała zaistnienia takich okoliczności. Przeciwnie, przedstawione w sprawie okoliczności nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżącej do osób wymagających pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych, albowiem jej sytuacja finansowa, pozwala zdaniem Sądu, na zaspokojenie bieżących wydatków. Należy również zauważyć, że uczestniczka postępowania prowadziła działalność gospodarczą, zatem powinna wykazać nie tylko, że nie posiada obecnie żadnych środków na uiszczenie kosztów sądowych, ale również, że nie miała możliwości ich zabezpieczenia na ten cel. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika wyraźnie, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem wystąpienia sporu sądowego związanego z tą działalnością, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym, bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko referendarza sądowego, że okoliczności przedstawione przez skarżącą nie są wystarczające dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.