II SA/Bd 923/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. R. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 października 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 923/18 w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPPr) R. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka we własnym zakresie ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego. Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła -808,80 zł, zaś na koncie bankowym zgromadzono 00,00. Spółka podniosła, że nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych, co jest następstwem nieuzyskania od roku 2015 środków wsparcia z systemu dopłat oraz brakiem zdolności kredytowej spółki. Wobec nieuzyskania kredytów oraz braku możliwości nabycia gruntów – z uwagi na zmianę przepisów w 2016 r., spółka nie mogła prowadzić działalności rolniczej. Wskazała, że kwota zaskarżenia objęta decyzją o zwrot nienależnych płatności jest jedynym zobowiązaniem spółki, a decyzja ta spowodowała, że spółka jest niewypłacalna i nie posiada środków na opłacenie wpisu. Postanowieniem z dnia 26 października 2018r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem pełnomocnik skarżącej złożył sprzeciw, w którym wniósł o zmianę postanowienia referendarza i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 P.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2, w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. R. R. jest osobą prawną, a zatem przyznanie jej prawa pomocy mogłoby nastąpić tylko w wyjątkowych okolicznościach. Powyższe wynika z wyraźnej treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Przepis ten ustanawiając przesłankę przyznania częściowego prawa pomocy, a więc np. w zakresie obejmującym koszty sądowe, posługuje się sformułowaniem "prawo pomocy może być przyznane". Wskazuje to więc na jasno wyrażoną wolę ustawodawcy, by osoby prawne uzyskiwały wsparcie, o które się ubiegają tylko wówczas, gdy z obiektywnych przyczyn nie są w stanie zgromadzić środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w danym postępowaniu sądowym. Związane to jest z okolicznością, że osoba prawna jako podmiot prowadzący zwykle działalność gospodarczą winien tak planować związane z nią koszty, by nie obciążać ogółu społeczeństwa potrzebą pokrycia za niego należności publicznoprawnych. Działalność gospodarcza jest tymczasem immanentnie związana z koniecznością ponoszenia kosztów ewentualnych sporów sądowych. Rzeczą przedsiębiorcy jest więc zabezpieczenie niezbędnych w tym celu środków. Stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie sądowym, w którym podkreśla się, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienia NSA z 6.02.2013 r. II GZ 42/13, z 26.08.2016 r., I FZ 190/16, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu skarżąca spółka nie wykazała, by nie była w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w postaci wpisu. To, że Spółka poniosła stratę za ostatni rok obrotowy, nie może stanowić samo w sobie przyczyny uwzględnienia jej żądania. Strata, na którą się powołuje, nie przesądza w żadnej mierze o braku środków finansowych, a wskazuje tylko, że koszty uzyskania przychodu są od tego przychodu wyższe. Ponadto wskazać należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (tak też NSA w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W kontekście powyższych uwag wskazać należy, że spółka co prawda oświadczyła w odpowiedzi na wezwanie referendarza, że nie zwróciła się do wspólników spółki z żądaniem dopłaty w celu pokrycia opłat sądowych z powodu ich pozostawania w trudnej, podobnie jak spółka, sytuacji finansowej. Na potwierdzenie powyższego nie przedstawiono jednak żadnych dokumentów. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 P.p.s.a. Wbrew argumentom sprzeciwu spółka nie wykazała, że nie ma zdolności upadłościowej i że nie może być zlikwidowana.. Dołączony do sprzeciwu dokument w postaci kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w T. Wydział V Gospodarczy o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości odnosi się do innego podmiotu niż skarżąca spółka i nie ma przy tym znaczenia, czy jest to spółka powiązana (jak podniesiono w uzasadnieniu zarzutów), czy też nie. Z podanych względów uznano, że uwzględnienie wniosku Spółki stanowiłoby jej niczym nieuzasadnione uprzywilejowanie. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.