II SA/Bd 991/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. zaskarżoną decyzją z [...] września 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. (z upoważnienia którego działał Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy R.), z [...] sierpnia 2024 r. którą to decyzją Wójt odmówił J. K. (tj. Skarżącej) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem R. K.. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy: Wójt Gminy R. (zwany dalej "Wójtem") decyzją z [...] września 2023 r., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.") decyzją z [...] września 2023 r. odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na męża R. K.. W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") decyzją z [...] października 2023 r., [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podkreśliło, że Skarżąca pobiera zasiłek stały, co jest przeszkodą aby przyznać świadczenie pielęgnacyjne. W aktach sprawy brak jest jednoznacznego oświadczenia odwołującej, że zrezygnuje z przyznanego zasiłku stałego w momencie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem, że dokonała wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego. Ponadto Kolegium jako przeszkodę do przyznania świadczenia wskazało na fakt pozostawania małżonków w separacji i istnienie osób spokrewnionych posiadających obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności w stosunku do Skarżącej. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 28 lutego 2024 r. uchylił decyzję Kolegium z [...] października 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta. Sąd stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania. Jednakże osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera jednocześnie zasiłek stały, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń w jasnej sytuacji prawnej i faktycznej. Obowiązkiem organu powinno być poinformowanie wnioskodawcy o takiej możliwości zgodnie z art. 9 k.p.a. oraz wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, zgodnie z art. 79a k.p.a. Ponadto informacja ta powinna zostać skierowana do wnioskodawcy dopiero wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku stałego. Sąd stwierdził także, wskazując na treść art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, że obowiązek alimentacyjny małżonków istnieje nawet po ustaniu małżeństwa, w tym po orzeczeniu separacji. Sąd wskazał, że jak wynika z zebranego materiału dowodowego Skarżąca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, a tym samym nie jest wykluczone zatrudnienie jej w warunkach pracy chronionej (art. 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 5 pkt 1 oraz art. 6b ust. 3 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.). Skarżąca powinna być zatem traktowana jako osoba potencjalnie zdolna do świadczenia pracy, a tym samym posiadająca możliwość wyboru tj. rezygnacji z wykonywania pracy, bądź też jej niepodejmowania. Zdaniem Sądu organ tej kwestii nie rozważył. Sąd uznał, że organy administracji nie podjęły kompleksowych i zarazem koniecznych czynności do zweryfikowania zakresu sprawowanej przez Skarżącą niezbędnej opieki nad mężem oraz jej wymiaru, które to okoliczności determinują ocenę spełnienia przesłanki umożliwiającej przyznanie świadczenia o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd wskazał, że w ponownym postępowaniu obowiązkiem organu będzie – w przypadku potwierdzenia, że Skarżąca była zdolna do podjęcia jakiejkolwiek pracy, ustalenie czy spełnia przesłankę do przyznania jej świadczenia wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W wyniku ponownego postępowania Wójt decyzją z [...] sierpnia 2024 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem. Wójt ustalił, że Skarżąca sprawuje opiekę nad mężem od listopada 2022 r. Zwrócił jednakże uwagę, że w związku z faktem, że mąż Skarżącej posiada obecnie jedynie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie to stało się ostateczne [...] czerwca 2024 r.) opieka ta nie musi być już tak wzmożona. Wójt wskazując na raport "Aktualny status osoby w Powiatowym Urzędzie Pracy" wskazał, że Skarżąca była zatrudniona jedynie w okresie od [...] kwietnia 2006 r. do [...] kwietnia 2007 r. Od utraty ww. zatrudnienia do momentu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem upłynęło wiele lat, a więc nie miało to związku z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskutek rozpatrzenia odwołania Skarżącej wskazaną na wstępie decyzją z [...] września 2024 r. nr [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z [...] sierpnia 2024 r. Kolegium stwierdziło, że nie ma związku przyczynowego pomiędzy podjęciem przez Skarżącą opieki nad mężem a rezygnacją przez nią z aktywności zawodowej. Kolegium wskazując na zgromadzony materiał dowodowy (w tym raport "Aktualny status osoby w Powiatowym Urzędzie Pracy") ustaliło, że Skarżąca ostatni raz była zatrudniona w roku 2007 tj. w wieku 25 lat. Następnie przez 15 lat nie podejmowała zatrudnienia. Co więcej, z akt sprawy wynika, że własnym działaniem doprowadzała do wykreślania z rejestru osób bezrobotnych, w tym na skutek niestawiania się na wyznaczone spotkania. Wobec tego w ocenie Kolegium nie jest prawdopodobne, że gdyby Skarżąca nie sprawowała opieki, to skorzystałaby z możliwości zatrudnienia. W skardze do Sądu J. K. (reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika) wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta zarzucając im naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. "poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizująca się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". W uzasadnieniu przytoczono treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz orzecznictwo wskazujące jak należy rozumieć użyty przez ustawodawcę zwrot "stałej oraz długotrwałej opieki". W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że sformułowany w skardze przez profesjonalnego pełnomocnika zarzut jest nieadekwatny do istoty stanowiska Kolegium. Ani Kolegium, ani wcześniej Wójt, nie kwestionują, że Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem; nie kwestionują także rozmiaru tej opieki, w tym nie kwestionują, że opieka ta ma charakter opieki stałej oraz długotrwałej. Organy jako istotną w sprawie wskazują inną kwestię (wskazaną przez Sąd w ww. wyroku z 28 lutego 2024 r.) tj. brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy podjęciem opieki nad mężem a rezygnacją z zatrudnienia. Innymi słowy twierdzą, że nie można uznać, że to podjęcie opieki nad osobą niepełnosprawną (mężem) spowodowało, że Skarżąca nie może podjąć pracy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne jest zatem rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. mówi o osobach, które "w celu sprawowania opieki nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Pomiędzy tymi okolicznościami tj. niepodejmowaniem pracy zarobkowej lub rezygnacją z pracy zarobkowej a sprawowaną opieką musi więc zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowo - skutkowy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - w skrócie "CBOSA", dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przedmiotowe świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; wyrok WSA w Gdańsku z 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21 – publ. CBOSA). Sam brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) nie może być zatem uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu organy nie uchybiając przepisom postępowania ustaliły, że podjęcie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem nie wywołało skutku w postaci konieczności zakończenia aktywności Skarżącej w zakresie pracy zarobkowej. Brak jest bowiem dostatecznych dowodów, aby Skarżąca w ciągu 15 lat przed podjęciem opieki nad mężem podejmowała jakiekolwiek zatrudnienie albo czyniła wysiłki aby takowe zatrudnienie podjąć. Nie jest przekroczeniem swobodnej oceny dowodów ocena organów, że dowodem na aktywność Skarżącej w ww. zakresie nie może być samo jej oświadczenie, skoro z rejestru Powiatowego Urzędu Pracy wynika, że Skarżąca wielokrotnie traciła status osoby bezrobotnej nie stawiając się (bez podania uzasadnionej przyczyny niestawiennictwa) na wyznaczone, w związku z poszukiwaniem pracy, spotkania. Ze względu na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) oddalił skargę.