I SA/Gd 1257/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w z dnia 6 lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od grudnia 2005 r. do marca 2008 r. p o s t a n a w i a: odrzucić skargę o wznowienie postępowania. Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 951/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę L. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 lipca 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2005 r. do marca 2008 r. W dniu 17 września 2013 r. L. S. wniósł do tutejszego Sądu skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 951/12, podnosząc, że Sąd rozpatrywał tę sprawę "bez jego udziału i bez jego wiedzy". W uzasadnieniu L. S. poinformował, że na jego prośbę, w celu prawidłowego przeprowadzenia sprawy o sygn. akt I SA/Gd 951/12, przydzielono mu pomoc w postaci pełnomocnika z urzędu, jednakże pani pełnomocnik od początku nie wywiązywała się ze swojej roli – nie interesowała się postępami w sprawie, nie wiedziała co się w niej dzieje. L. S. podał, że nie mając zaufania do przydzielonego mu pełnomocnika, w dniu 10 grudnia 2012 r. w sekretariacie Sądu złożył wniosek o kierowanie wszelkiej korespondencji na jego adres, jednakże Sąd nie uwzględnił tego wniosku, gdyż nie informował go o postępach w jego sprawie, o terminie jej rozpoznania oraz o uprawomocnieniu się niekorzystnego dla niego wyroku. Skarżący podniósł, że nie mógł wystąpić o sporządzenie uzasadnienia wyroku, gdyż nie wiedział, iż taki wyrok w ogóle zapadł (dowiedział się o tym dopiero od komornika sądowego). W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania L. S. wyraził swoje niezadowolenie z działania organów administracji, poinformował o złożeniu skargi na pełnomocnika do Izby Adwokackiej oraz opisał stan swojego zdrowia, który w jego ocenie jest bardzo zły. Dyrektor Izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie. Organ administracji podniósł, że uzasadnienie skargi L. S. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego opiera się jedynie na zarzutach dotyczących nieprawidłowej reprezentacji skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku oraz informacji o złym stanie jego zdrowia. Wskazano, że autor skargi nie podniósł żadnych argumentów merytorycznych, które podważałyby przyjęte rozstrzygnięcie w sprawie, zaakceptowane przez Sąd w wydanym wyroku. Zdaniem organu, uwagi, zastrzeżenia poczynione w skardze przez jej autora, a wskazujące na dezaprobatę działania państwa i prawa, w tym rozstrzygnięć organów, sądu i pełnomocnika z urzędu, nie mogą być przeszkodą w wydaniu decyzji określającej podatek od towarów i usług do zapłaty z tytułu faktur sprzedaży wystawionych przez skarżącego. Również kwestia stanu zdrowia i wieku – która była znana Sądowi wydającemu prawomocny wyrok z dnia 11 czerwca 2013 r. – nie stanowi podstawy do zmiany wydanego orzeczenia i decyzji organów podatkowych. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał również, że bezsporne jest, iż ustanowienie pełnomocnika obliguje sąd do doręczania pism bezpośrednio pełnomocnikowi, bowiem osoba reprezentowana przez pełnomocnika działa w taki sposób, jakby sama dokonywała czynności procesowych. Ustanowienie pełnomocnika wiąże zarówno sąd, jak i same strony, które tylko przez cofnięcie pełnomocnictwa lub jego ograniczenie albo upoważnienie określonej osoby do odbioru pism mogą uniknąć doręczania do rąk pełnomocnika. Organ zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie Sąd przyznał L. S. pełnomocnika z urzędu, co w konsekwencji powoduje, iż pisma w toku postępowania sądowego winny być doręczane temu pełnomocnikowi. Powyższego, w ocenie Dyrektora, nie zmienił wniosek strony o doręczanie jej korespondencji, skoro art. 67 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a.", jasno wskazuje, komu należy doręczać pisma w sytuacji ustanowienia pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Wznowienie postępowania sądowego jest wyjątkową, obwarowaną licznymi rygorami instytucją. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu orzeczeniu, powoduje, że przywrócenie stanu sprzed wydania orzeczenia kończącego postępowanie sądowe może nastąpić wyłącznie z przyczyn ściśle określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 277 P.p.s.a.). Skargę należy oprzeć na co najmniej jednej z przewidzianych w art. 271–273 P.p.s.a. przesłanek, które można podzielić na trzy grupy: 1) przyczyny związane z nieważnością postępowania (art. 271 P.p.s.a.); 2) przyczyny związane z niekonstytucyjnością podstawy orzeczenia (art. 272 P.p.s.a.); 3) przyczyny restytucyjne (art. 273 P.p.s.a.). Rozpoznanie skargi następuje etapowo. W pierwszej kolejności, w myśl przepisu art. 280 § 1 P.p.s.a., Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek (skargę) odrzuca, w przeciwnym razie wyznacza rozprawę. W dalszej kolejności, stosownie do art. 281 zd. 1 P.p.s.a. na rozprawie Sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Wskazany wymóg oparcia żądania dotyczącego wznowienia postępowania na ściśle określonych ustawowych podstawach oznacza nie tylko obowiązek powołania przez skarżącego w skardze określonego przepisu, lecz również wymóg przytoczenia przez niego okoliczności uprawdopodabniających faktyczne istnienie podstawy wznowienia. Występowanie tak rozumianej podstawy wznowienia warunkuje dopuszczalność wznowienia i w związku z tym podlega badaniu przez sąd przed merytorycznym rozpoznaniem skargi. Jednakże przyjmuje się, że brak ustawowej podstawy wznowienia zachodzi nie tylko wtedy, gdy powołana w niej podstawa wznowienia została sformułowana w sposób nieodpowiadający ustawie, ale także wówczas, gdy w rzeczywistości podstawa ta nie występuje (por. A. Kabat [w:] A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 652). Należy zwrócić uwagę również na to, że Sąd nie może wszcząć postępowania wznowieniowego z urzędu, jak również dokonać modyfikacji przedmiotu zaskarżenia, który zależy wyłącznie od skarżącego. Z tego względu skarga powinna zawierać wyczerpujące uzasadnienie. To na skarżącym, jako stronie inicjującej przedmiotowe postępowanie, spoczywa ciężar dowodu. Musi on wykazać, że zaskarżone postępowanie dotknięte jest przewidzianymi przez ustawodawcę wadami kwalifikującymi je do wznowienia. Jeżeli zaś uznano, że skargę oparto na ustawowej podstawie wznowienia oraz zachowano termin do jej wniesienia, na podstawie art. 282 § 1 P.p.s.a. Sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, brak jest podstaw do stwierdzenia, że badana skarga nie została wniesiona w terminie przewidzianym do dokonania tej czynności procesowej w art. 277 P.p.s.a. Skarżący w dniu 17 września 2013 r. wniósł skargę o wznowienie postępowania, którą oparł na przepisie art. 271 pkt 2 P.p.s.a. (chociaż wprost nie przywołał tego przepisu), tj. na nieważności postępowania spowodowanej naruszeniem przepisów prawa powodującym pozbawieniem go możności działania. Skarżący wskazał, że pomimo wniosku o kierowanie korespondencji na własny adres, a nie na adres bezczynnego w sprawie pełnomocnika, nie został zawiadomiony o terminie rozprawy ani o uprawomocnieniu się wyroku, o którym to dowiedział się od komornika. Ponieważ wyrok wraz z aktami sprawy został doręczony Dyrektorowi Izby Skarbowej w dniu 8 sierpnia 2013 r., zatem nie może budzić wątpliwości, że skarżący musiał powziąć informację o nim od komornika po tej dacie. Nie może też nasuwać wątpliwości, że wcześniej takiej informacji nie otrzymał od pełnomocnika ustanowionego z urzędu, albowiem ten dopiero 17 września 2013 r., tj. po interwencji skarżącego w [...] Izbie Adwokackiej, upoważnił aplikanta do wykonania fotokopii z akt sprawy. Okoliczności te jednoznacznie wskazują, że L. S. wniósł skargę o wznowienie postępowania przed upływem terminu trzymiesięcznego od dnia, w którym dowiedział się o zaistnieniu podstawy do żądania wznowienia postępowania. Natomiast odnosząc się do drugiej przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania zauważyć przede wszystkim należy, że w odniesieniu do podstaw wznowienia badanie dopuszczalności skargi na rozprawie jest badaniem merytorycznym – sąd bada zatem realne zaistnienie powołanych przez stronę przesłanek. Wynik negatywny tego badania skutkuje odrzuceniem skargi o wznowienie postępowania. Stanowisko takie wyrażone zostało w szeregu rozstrzygnięć sądów administracyjnych, jak i w piśmiennictwie (por. A. Kabat [w]: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006 r., s. 608). Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271–273 P.p.s.a. nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Rozpoznając skargę o wznowienie postępowania należy jednoznacznie wskazać, że w sprawie nie stwierdzono wystąpienia zawartej w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. przesłanki pozbawienia możności działania wskutek naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przepisów prawa. Zgodzić się należy z wyrażonym w orzecznictwie poglądem, że niemożność działania, o której mowa w tym przepisie, a więc niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem strony możliwości podejmowania w postępowaniu czynności procesowych. Nadto o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania – w innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia już wznowienia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r. sygn. akt I FSK 1051/09, LEX nr 740439). W orzecznictwie NSA (por. wyrok z dnia 15 lutego 2012 r. sygn. akt I GSK 155/12, LEX nr 1122866 czy postanowienie z dnia 11 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1160/04, LEX nr 164939) nie budzi wątpliwości, że niewłaściwe reprezentowanie interesów strony przez jej pełnomocnika procesowego nie jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Nie może więc stanowić ustawowej podstawy wznowienia postępowania. Naruszenie przepisów P.p.s.a. wypełnia znamiona pozbawienia strony możności działania (art. 271 pkt 2 P.p.s.a.) i znamiona pozbawienia strony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.) wówczas, gdy zaistniałe naruszenie przez sąd określonych przepisów postępowania godzi bezpośrednio w istotę procesu, tj. gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możności usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 49/12, LEX nr 1252089). Powołując się na brak możliwości działania, wnoszący skargę o wznowienie postępowania nie tylko winien uprawdopodobnić ten zarzut, ale przede wszystkim wskazać konkretne przepisy prawa, wskutek naruszenia których strona została pozbawiona możności działania (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2637/11, LEX nr 1104204). W niniejszej sprawie L. S. nie wskazał, aby tutejszy Sąd dopuścił się naruszenia przepisów postępowania skutkującego pozbawieniem skarżącego możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych czynności procesowych, albowiem działał przez pełnomocnika, który został należycie zawiadomiony o terminie rozprawy, mógł w niej uczestniczyć i złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku celem wywiedzenia od niego skargi kasacyjnej. Zgodnie z brzmieniem znowelizowanego przepisu art. 244 § 2 P.p.s.a. (nowelizacja ta weszła w życie dnia 10 kwietnia 2010 r.) ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Oznacza to, że po nowelizacji powyższego przepisu samo postanowienie o przyznaniu prawa pomocy i wyznaczenie konkretnego pełnomocnika przez organ samorządu zawodowego jest wystarczające, a tym samym równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa ogólnego do występowania w imieniu strony i reprezentowania jej interesów przed sądami. Skoro w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w imieniu skarżącego działał prawidłowo umocowany pełnomocnik, który został należycie zawiadomiony o terminie rozprawy, to całkowicie nieuzasadnione jest twierdzenie, że L. S. pozbawiono możliwości obrony jego praw w tym postępowaniu. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 29 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 2057/10 (LEX nr 1079742), zgodnie z art. 91 § 2 P.p.s.a. Sąd zawiadamia stronę o posiedzeniach jawnych. Zasada zawiadamiania bezpośrednio strony o terminie takiego posiedzenia nie dotyczy jednak sytuacji, gdy strona sama ustanowiła pełnomocnika lub gdy pełnomocnik został jej przydzielony z urzędu w ramach prawa pomocy. Pełnomocnik uprawniony jest do działania w imieniu i ze skutkiem dla strony. Dlatego z momentem zawiadomienia sądu o ustanowieniu pełnomocnika z wyboru lub zawiadomienia przez organ samorządu zawodowego o wyznaczeniu konkretnej osoby pełnomocnikiem z urzędu danej strony powstaje obowiązek doręczania pism sądowych, w tym zawiadomień o terminie rozprawy, temu pełnomocnikowi. Wynika to jednoznacznie z treści art. 67 § 5 P.p.s.a. Przepis ten ma charakter obligatoryjny. Wiąże on zarówno sąd jak i strony, wyłączając swobodną dyspozycje tych ostatnich w zakresie sposobu doręczania pism sądowych. Oznacza to, że nieskuteczne jest doręczenie pisma samej stronie, jeżeli w postępowaniu sądowym jest ona reprezentowana przez pełnomocnika. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika doręczeń dokonuje się bowiem wyłącznie temu pełnomocnikowi. Sąd nie ma obowiązku dokonywać takich doręczeń także stronie. Nie może też ingerować w relacje i przyjęty sposób komunikowania się między pełnomocnikiem i jego mocodawcą, ani też wyręczać pełnomocnika z obowiązku prawidłowego komunikowania się ze stroną. Powinność sądu zawiadomienia pełnomocnika o posiedzeniu jawnym nie wyłącza oczywiście prawa strony do udziału w rozprawie, jednakże o terminie takiego posiedzenia może ją poinformować jedynie pełnomocnik a nie sąd (por. podobnie NSA w postanowieniu z dnia 22 listopada 2012 r. sygn. akt II GZ 402/12, LEX nr 1240648). Strona skarżąca nie mogła oczekiwać od Sądu doręczenia zawiadomienie o terminie rozprawy na adres własny. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r. sygn. akt II OSK 149/10 (LEX nr 952958) wysłanie zawiadomienia o terminie rozprawy na adres kancelarii prawnej radcy prawnego – zamiast na wskazany przez pełnomocnika adres dla doręczeń – uzasadniałoby zarzut pozbawienia strony możności obrony swych praw w postępowaniu przed sądem wówczas, gdyby zawiadomienie to nie zostało doręczone pełnomocnikowi strony. W związku z brakiem wystąpienia ustawowej podstawy wznowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 281 zd. 1 P.p.s.a., odrzucił skargę o wznowienie postępowania.[pic]