I SA/Gd 1418/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2014 postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 11 października 2016 r. złożonym na formularzu PPPr i dołączonym do skargi, skarżąca spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym oświadczeniu o majątku i dochodach spółki jej likwidator podał, że kapitał zakładowy spółki jest ujemny i wynosi 4.372.127,43 zł, spółka posiada środki trwałe o wartości 441.598,78 zł, za rok 2015 poniosła stratę w wysokości 204.576,31 zł. Wskazał, że spółka nie posiada rachunków bankowych. We wrześniu 2016 r. nie zgromadziła środków pieniężnych w kasie. Spółka nie posiada żadnych składników majątku ruchomego, zaś na nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 12 grudnia 2016 r. pełnomocnik strony skarżącej nadesłał: - odpis wezwania wierzycieli spółki do zgłaszania wierzytelności, opublikowanego w Monitorze Sądowym i Gospodarczym [...] wraz z listą wymagalnych zobowiązań spółki, które na dzień 31 października 2004 r. wynosiły 6.094.654,42 zł; - odpis bilansu otwarcia likwidacji na dzień 1 listopada 2004 r., zgodnie z którym wartość aktywów trwałych spółki wynosiła 3.214.764,24 zł (w tym 3.052.278,39 zł to wartość środków trwałych), wartość aktywów obrotowych – 3.416.384,21 zł, z czego należności stanowiły kwotę 3.109.079,50 zł a środki pieniężne w kasie i na rachunkach – 11.158,24 zł, natomiast zobowiązania spółki wynosiły 10.445.852,35 zł wraz z odpisem uchwały Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 29 kwietnia 2005 r. w sprawie jego zatwierdzenia; - odpis bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2015 r., w którym zostały wykazane środki trwałe o wartości 441.598,78 zł, aktywa obrotowe o wartości 94.752,90 zł, w tym należności w kwocie 81.538,75 zł, zobowiązania o wartości 8.866.028,20 zł oraz rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r., z którego wynika, że w roku 2015 spółka nie osiągnęła przychodów ze sprzedaży, przychody operacyjne wyniosły 105.316,71 zł, jednocześnie spółka wykazała stratę netto o wartości 204.576,31 zł wraz z informacją pełnomocnika, że spółka zwolniona jest z obowiązku sporządzania sprawozdania z działalności na podstawie art. 49 ust. 5 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.); - odpis tabeli amortyzacji środków trwałych z listopada 2016 r., zgodnie z którą ich wartość wynosi 4.901.938,53 zł; - odpis zestawienia stanów i obrotów za okres od września do listopada 2016 r. wraz z kopiami deklaracji VAT-7 za poszczególne miesiące tego okresu; - odpis zawiadomienia z dnia 1 lutego 2016 r. o wpisie hipoteki przymusowej na nieruchomości gruntowej spółki, na kwotę stanowiącą sumę 317.788,30 zł; - wydruk z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy [...], którego saldo na dzień 28 grudnia 2016 r. wynosiło 0,02 zł; - kopię faktury VAT z dnia 2 września 2016 r. na kwotę 20 zł za przesyłkę kurierską; - kopię porozumienia z dnia 20 grudnia 2013 r. zawartego przez spółkę z P. W., prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą "B" w [...], na mocy którego P. W. zobowiązał się do regulowania w całości zobowiązań spółki z tytułu opłat za energię elektryczną i usługi telekomunikacyjne; - dodatkowe oświadczenie, w którym pełnomocnik wyjaśnił, że: spółka nie prowadzi raportów kasowych ze względu na brak środków finansowych w kasie; w okresie od 1 września 2016 r. spółka nie osiągnęła żadnych przychodów i nie poniosła żadnych kosztów ich uzyskania; posiadane przez spółkę budynki i budowle w większości przeznaczone są do rozbiórki; spółka nie posiada majątku ruchomego; spółka nie jest w stanie określić wartości zbywczej składników swoich aktywów z uwagi na prowadzoną z większości z nich egzekucję komorniczą. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Według poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka powinna bowiem wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienia kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich choćby podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 101/15, z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15 oraz z dnia 17 kwietnia 2014 r., I OZ 304/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach podatkowych niniejszej sprawy oraz sprawy zarejestrowanej pod sygn. I SA/Gd 1419/16, aktach sądowych oraz przedłożonych przez skarżącą spółkę na zarządzenie z dnia 12 grudnia 2016 r. referendarz sądowy ustalił, co następuje: dnia 1 listopada 2004 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników strony skarżącej podjęło uchwałę o rozwiązaniu spółki i otwarciu jej likwidacji oraz powołało na jej likwidatora P. W. – jednego z dwóch wspólników, posiadającego 13.688 z 18.787 udziałów spółki. Likwidator skarżącej spółki prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "B". Miejsce wykonywania działalności gospodarczej przez likwidatora jest tożsame z siedzibą skarżącej spółki. Likwidator w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej wykorzystuje majątek skarżącej spółki, w tym budynek biurowy o powierzchni 120 m2, usytuowany na działce nr 794/48. Na mocy porozumienia z dnia 1 sierpnia 2014 r. i sporządzonych do niego aneksów nr 1 i nr 2 uiszcza za skarżącą spółkę podatek od nieruchomości za budowle i hale (nr 1 i 9), działki o numerach 794/14, 794/16, 794/44, 794/22, 794/54, 794/37, 794/38, 794/36 oraz ww. działkę zabudowaną biurowcem, a zgodnie z porozumieniem zawartym w dniu 20 stycznia 2013 r. zobowiązał się regulować za skarżącą spółkę opłaty za media. W świetle oświadczeń składanych przez likwidatora skarżąca spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Mimo to od momentu otwarcia likwidacji zawiera z Gminą [...] kolejne umowy dzierżawy nieruchomości, zobowiązując się do prowadzenia działalności w zakresie wydobycia i eksploatacji kruszywa i uiszczania czynszów. Występuje także o udzielenie koncesji na wydobywanie kruszywa ze złoża położonego na części dzierżawionej nieruchomości nr 806/1. I tak, w dniu 30 maja 2012 r. skarżąca spółka zawarła z Gminą [...] umowę dzierżawy nieruchomości działki nr 806/1. Umowa została zawarta na okres do 30 kwietnia 2015 r., roczny czynsz dzierżawny strony ustaliły na kwotę 23.142 zł brutto. Ww. nieruchomość została ponownie wydzierżawiona skarżącej spółce na mocy umowy z dnia 20 maja 2015 r. Okres dzierżawy strony określiły do dnia 30 maja 2018 r. a czynsz na kwotę 28.464,66 zł brutto rocznie. Dnia 14 marca 2014 r. sporządzono aneks do umowy dzierżawy zawartej na czas nieokreślony w dniu 1 kwietnia 1997 r., której przedmiotem jest działka nr 70/1. Aneksem strony zmniejszyły powierzchnię dzierżawionej nieruchomości oraz czynsz dzierżawny do kwoty 11.080 zł brutto rocznie. Dnia 29 lipca 2014 r. skarżąca spółka przesłała informację dotyczącą wydobycia piasków i żwirów ze złoża "[...]" za I półrocze 2014 r. Dnia 17 marca 2015 r. P. W., działając zarówno w imieniu skarżącej spółki (jako likwidator), jak i własnym (jako przedsiębiorca), wniósł pisemne uwagi do wykonywania umowy dzierżawy z dnia 30 maja 2012 r. W imieniu skarżącej spółki wystąpił do Gminy [...] o przedłużenie umowy dzierżawy do końca terminu udzielonej spółce koncesji na wydobycie kruszywa, tj. do 2023 r. (decyzją z dnia 16 września 2013 r. udzielono skarżącej spółce koncesji na wydobywanie kruszywa ze złoża "[...]", położonego na działce nr 806/1 na okres 10 lat, tj. do 17 września 20103 r.), wyjaśnił, że firma "B" wniosła opłatę za plan zagospodarowania przestrzennego, spółka w okresie trzech lat tytułem kosztów dzierżawy, planu ruchu i planu górniczego wydatkowała kwotę 109.426 zł. Natomiast działając w imieniu własnym zwrócił się o wyjaśnienie różnic w wypisach i wyrysach działki nr 802; poinformował, że na terenie działek nr 806/2 i 802 nie może prowadzić prac wydobywczych, pomimo uiszczenia opłat, gdyż nie doszło do przekwalifikowania gruntów na nieleśne. Wskazać należy, że działalność likwidatora polega na niezwłocznym przystąpieniu do właściwych działań związanych z zakończeniem spraw spółki, tj. na podjęciu czynności likwidacyjnych zmierzających do zakończenia interesów bieżących spółki, ściągnięcia wierzytelności, wypełnienia zobowiązań i upłynnienia majątku spółki celem zakończenia jej działalności (art. 282 § 1 zd. 1 k.s.h). Natomiast nowe interesy mogą być wszczynane przez likwidatora, ale tylko wówczas, gdy jest to potrzebne do ukończenia spraw w toku, o czym stanowi wprost art. 282 § 1 zd. 2 k.s.h. Likwidator jest co do zasady zobowiązany do podejmowania działań zmierzających do zamknięcia interesów spółki i uzyskania spłaty zobowiązań przez dłużników likwidowanej spółki, włącznie z wszczęciem postępowań sądowych i egzekucji należnych kwot. Dopiero spłata wierzytelności albo bezskuteczność ich egzekucji (stwierdzona przez komornika postanowieniem) zwalniają likwidatora z podejmowania dalszych działań w celu uzyskania spłaty wierzytelności przysługujących spółce. Poza zamknięciem interesów spółki i ściągnięciem wierzytelności przysługujących spółce w zakresie obowiązków likwidatora pozostaje wypełnienie jej zobowiązań oraz upłynnienie majątku likwidowanej spółki, przez co należy rozumieć sprzedaż majątku przedsiębiorstwa spółki po cenach rynkowych jego składników. Zakończenie procesu likwidacji jest możliwe dopiero po pełnym przeprowadzeniu wyżej wymienionych czynności i doprowadzeniu do stanu, kiedy majątek spółki pozostały po spłacie oraz zabezpieczeniu wierzycieli może być podzielony pomiędzy wspólników. Rozpoznając niniejszą sprawę nie sposób nie zauważyć, że likwidator skarżącej spółki podejmuje czynności ukierunkowane przede wszystkim na kontunuowanie (a nie zamknięcie) działalności spółki w zakresie wydobywania i eksploatacji kruszywa oraz inicjuje kolejne przedsięwzięcia gospodarcze. W tym celu, już po upływie długiego czasu od momentu otwarcia likwidacji, zawiera kolejne umowy dzierżawy nieruchomości, na których położone są złoża kopalin, występuje o udzielenie spółce koncesji na wydobywanie kopalin, która wygaśnie po prawie 19 latach od chwili otwarcia likwidacji. Na uwadze też należy mieć, że pomiędzy likwidatorem skarżącej spółki a spółką istnieją powiązania gospodarcze, co nie pozostaje bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Jak już bowiem wskazano P. W. jest wspólnikiem spółki (posiada większą część jej udziałów) a zarazem prowadzi własną działalność gospodarczą, wykorzystując do jej prowadzenia majątek skarżącej spółki. Zobowiązuje się także do regulowania należności spółki z tytułu kosztów jej bieżącej działalności. Zatem przyjąć należy, że także opłat z tytułu zawartych umów dzierżawy gruntów. W tak ustalonym stanie sprawy należało stwierdzić, że skoro likwidator nie przystępuje do właściwych działań związanych z zakończeniem spraw spółki, która nie tylko kontynuuje działalność gospodarczą, ale inicjuje nowe przedsięwzięcia gospodarcze, to nie można przyjąć, że wykazała ona zasadność wniesionego żądania. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale – jak wskazano powyżej – musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z obowiązku ich opłacenia. Należy także zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie się wspólników do dopłat, których uchwalenie dopuszczalne jest także w okresie likwidacji spółki (art. 275 § 3 k.s.h.). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, jej udziałowcy mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze, że likwidator skarżącej spółki jest równocześnie jej wspólnikiem oraz przedsiębiorcą, który – co zostało dowiedzione – w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej wykorzystuje majątek spółki, uiszcza jej zobowiązania, w tym reguluje koszty jej bieżącej działalności, nie sposób przyjąć, że jako wspólnik nie ma on możliwości opłacenia za skarżącą spółkę także kosztów sądowych. Ma rację pełnomocnik wskazując, że skarżąca spółka nie ma obowiązku sporządzania sprawozdania finansowego, w myśl ustawy o rachunkowości. Nie ma też obowiązku sporządzania sprawozdań ze swojej działalności, gdyż istotą likwidacji jest zakończenie działalności spółki a nie jej kontynuacja. Jednak, czego pełnomocnik zdaje się nie zauważać, likwidator ma obowiązek sporządzania sprawozdania z wykonanych czynności likwidacyjnych, co potwierdza art. 281 § 2 k.s.h., zgodnie z którym po upływie każdego roku obrotowego likwidatorzy powinni składać zgromadzeniu wspólników sprawozdanie ze swej działalności. Do przedłożenia tego sprawozdania skarżąca spółka została zobowiązana. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.