I SA/Gd 1446/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 lutego 2017 r. sprawy ze skargi S.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej w skrócie zwany Zakładem) z dnia 31 grudnia 2013 r. S.B. został zobowiązany, jako Prezes Zarządu "A" Sp. z o.o. w R. (dalej w skrócie zwana Spółką) do opłacenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dniu 25 sierpnia 2014 r. do Zakładu wpłynął, skierowany do Sądu Okręgowego, wniosek S.B. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 31 grudnia 2013 r. Jednocześnie w złożonym w tym dniu odwołaniu od decyzji z dnia 31 grudnia 2013 r. S.B. złożył wniosek o umorzenie całości należności wynikających z tej decyzji. Ustosunkowując się do wniosku o umorzenie całości należności z tytułu składek, w dniu 29 września 2014 r. Zakład wydał postanowienie zawieszające postępowanie z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na pierwszeństwo zakończenia postępowania w sprawie odwołania od decyzji z dnia 31 grudnia 2013 r. W dniu 22 września 2014 r. Zakład wydał decyzję, którą umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz częściowo umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Powyższa decyzja została uchylona decyzją Zakładu z dnia 12 grudnia 2014 r. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2016 r. Zakład podjął postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności określonych w decyzji z dnia 31 grudnia 2013 r., a następnie decyzją z dnia 4 lipca 2016 r. Zakład odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników. Pismem z dnia 4 sierpnia 2016 r. S.B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie decyzji z dnia 4 lipca 2016 r. Decyzją z dnia 8 września 2016 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia 4 lipca 2016 r. stwierdzając, że prawidłowo w zaskarżonej decyzji odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie wniosku o umorzenie, albowiem należności z tytułu składek osób ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie podlegają przepisom rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie stosuje się art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku S.B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 4 lipca 2016 r. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963) – dalej w skrócie zwanej u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, pomimo trwałego, faktycznego niewykonywania przez płatnika - Spółkę działalności gospodarczej, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. "Kodeks postępowania administracyjnego" (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 183 z późn. zm.) – dalej w skrócie k.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy decyzji z dnia 4 lipca 2016 r. pomimo wystąpienia podstaw do jej zmiany, względnie uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy dotyczących trwałego niewykonywania przez płatnika tj. Spółkę oraz naruszenie art. 107 §3 k.p.a. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że zachodzą przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., albowiem podstawą jego zastosowania jest wystąpienie stanu całkowitej nieściągalności związanego z zaprzestaniem prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Z majątku skarżącego nie sposób prowadzić egzekucji, bowiem należność wobec Zakładu przekracza wartość aktywów skarżącego. Dodatkowo wnoszący skargę zauważył, że nie powinien ponosić odpowiedzialności za zobowiązania Spółki powstałe w okresie faktycznego niewykonywania przez nią działalności gospodarczej. Skarżący wskazał również, że w zaskarżonej decyzji nie uwzględniono tego, iż S.B. nie miał możliwości zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego z uwagi na stały pobyt w Szwecji. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że została ona wydana bez naruszenia prawa. W przedmiotowej sprawie skarżący zwrócił się o umorzenie zobowiązań wynikających z decyzji Zakładu dnia 31 grudnia 2013 r., którą określono jego osobistą odpowiedzialność za zobowiązania Spółki. Ostateczną decyzją Zakładu z dnia 8 września 2016 r., na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 3a i 3b oraz art. 30 u.s.u.s., odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują sytuacje dające możliwość ubiegania się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, w rozumieniu ust. 3 powołanego przepisu zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania tych należności zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy: 1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazana powyżej regulacja nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Powyższe oznacza, że zobowiązany nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek w części odnoszącej się do finansowanej przez samych ubezpieczonych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że - jak stwierdził m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13 (opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 1579391) - możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. W ocenie Sądu prawidłowe jest również rozstrzygnięcie w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w części dotyczącej wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek. Jak już wskazano, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (nie za zatrudnionych pracowników). Wprawdzie Ustawodawca wprowadził wyjątek od zasady umarzania należności tylko w razie całkowitej nieściągalności, jednakże zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. regulacja obejmuje wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W związku z tym przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwalał na merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. W ocenie Sądu, sformułowanie użyte w treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07). Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości ich umarzania. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Nie można więc rozpoznać w tym zakresie wniosku o umorzenie należności, zgodnie z wnioskiem złożonym przez skarżącego. Organ zobligowany był zatem do odmowy wszczęcia postępowania w tym zakresie (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z 23 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3208/05; w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 483/10 oraz w Olsztynie z 30 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 118/10; Lex nr: 202345, 673064 i 749519). Potwierdził to stanowisko także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11 (Lex nr 1404591) podnosząc, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Podobnie brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego na mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, uzasadniał odmowę wszczęcia postępowania. Jednocześnie Sąd zauważa, że wobec braku możliwości stosowania wobec skarżącego regulacji zawartej w art. 28 u.s.u.s., w prowadzonym przez Zakład postępowaniu nie podlegały badaniu okoliczności o jakich mowa w ust. 3 pkt 2 i 3 tego przepisu. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostawały zatem podnoszone przez stronę argumenty odnoszące się do kwestii związanych z brakiem możliwości zgłoszenia przez skarżącego wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, czy też dotyczące zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez Spółkę. Z uwagi na powyższe, za nieskuteczny należy uznać zarzut naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) oddalił skargę, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.