I SA/Gd 170/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "A" z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPPr (datowanym na dzień 22 grudnia 2014 r.) i dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Stowarzyszenie "A" w [...] zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Braki formalne wniosku poprzez jego podpisanie przez osoby uprawnione do reprezentacji skarżącego Stowarzyszenia zgodnie z KRS, bądź też przez pełnomocnika, strona skarżąca uzupełniła w dniu 30 marca 2015 r. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach skarżące Stowarzyszenie podało, że posiada majątek o wartości 153.668,41 zł, w tym środki trwałe o wartości 2.521,58 zł, ostatni rok obrotowy zakończyło zyskiem o wartości 114.513,73 zł, na dzień 30 listopada 2014 r. zgromadziło na rachunkach bankowych środki pieniężne o łącznej wartości 3.421,63 zł. Ponadto Stowarzyszenie wskazało, że wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie to kwota 314.029 zł, należny wpis sądowy od skargi wynosi zatem 3.141 zł, zaś na kontach bankowych spółka nie dysponuje środkami pozwalającymi na jego poniesienie. Co więcej, nie posiada składników majątku ruchomego ani też środków trwałych, które mogłoby szybko spieniężyć. Z tych przyczyn Stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść wpisu od skargi bez uszczerbku dla wypłaty wynagrodzeń należnych jego pracownikom. Do wniosku strona skarżąca załączyła następujące dokumenty: (-) odpis bilansu i rachunku wyników sporządzone na dzień 30 listopada 2014 r. wraz z informacją dodatkową; (-) odpis zeznań podatkowych za lata 2012-2013 (CIT-8); (-) zestawienie posiadanych składników majątkowych; (-) zestawienia operacji dokonanych na rachunkach bankowych prowadzonych przez [...], [...] oraz [...] za okres od 1 września do 30 listopada 2014 r.; (-) odpis wyroku Sądu Apelacyjnego [...] Wydziału Karnego z dnia [...]. Stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższy przepis należy stosować mając na uwadze, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika bowiem, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. W konsekwencji każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 2033/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, po uprzednim wszechstronnym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W orzecznictwie ugruntował się pogląd, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Natomiast ocena, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, jest ostatecznie kompetencją sądu, czy też referendarza sądowego. Zatem, jeżeli nawet zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd, czy też referendarz sądowy rozpoznający wniosek nie jest zobligowany do jego uwzględnienia (jak ma to miejsce w przypadku wniosku osoby fizycznej), a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Ustawodawca pozostawił bowiem tę kwestię uznaniu sądu lub referendarza, posługując się stwierdzeniem "prawo pomocy może być przyznane" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 332/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przed przystąpieniem do oceny zasadności przedmiotowego żądania należy podnieść, że strona skarżąca jest stowarzyszeniem rejestrowym, utworzonym w myśl rozdziału 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 855 ze zm.). Zgodnie z przepisami ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, majątek takiego stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 1 tej ustawy). Ponadto stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą (art. 34 tej ustawy). Ustawodawca określił zatem szeroki zakres źródeł, z których tego rodzaju podmiot może czerpać dochody i nie budzi wątpliwości, że jego członkowie powinni zadbać o wykorzystanie tych możliwości celem zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie swojej działalności społecznej, do której niewątpliwie należy również ochrona propagowanych wartości poprzez udział w postępowaniach przed sądem (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 162/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że stowarzyszenie ma obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie takiej działalności, w zakres której wchodzą również spory sądowe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 592/12, z dnia 1 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 123/12, z dnia 30 października 2009 r., sygn. akt I OZ 1011/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 (publ.: LEX nr 629040) wyraził pogląd, w świetle którego wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich reguł finansowania działalności, które nie zapewniają dostatecznych środków na ten cel powodując w konsekwencji, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych (a zwolnienie od kosztów sądowych jest przecież formą takiego współfinansowania) stanowi zaprzeczenie zasady, w myśl której stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Warto również zwrócić uwagę, że jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Dlatego też skarżące Stowarzyszenie, w ramach normalnego funkcjonowania, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność zdobycia i posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. II OZ 1056/09, publ.: LEX nr 582885). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku referendarz sądowy uznał, że żądanie skarżącego Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i nie mogło zostać uwzględnione. Dane zawarte w dokumentach dołączonych do przedmiotowego wniosku, w szczególności historie transakcji dokonanych przez Stowarzyszenie za pośrednictwem jego rachunków bankowych, nie pozwalają uznać, że nie dysponowało ono środkami, które mogłoby przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi, jak również że nie mogło ich zabezpieczyć na poczet kosztów niniejszego postępowania. Analizując dokumenty przedłożone przez stronę skarżącą referendarz sądowy ustalił, że na konta tytułem składek członkowskich (w tym składek członkowskich EURO 26) we wrześniu 2014 r. wpłynęły środki w łącznej kwocie 71.734 zł, w październiku 2014 r. – 135.917 zł, a w listopadzie 2014 r. – 69.480 zł. Z opisu transakcji wynika, że wpłat ww. środków dokonały takie podmioty jak: "B" Sp. z o.o. w Sopocie, Urząd Miejski w [...] oraz Stowarzyszenie "C" w [...]. Jednocześnie, poza wydatkami związanymi z bieżącymi kosztami działalności Stowarzyszenia, tj. wydatkami na wynagrodzenia dla pracowników (w tym dla Prezes Zarządu A. D.) wraz z należnymi od nich składkami do ZUS, opłaty za media, telefony komórkowe oraz ubezpieczenia, skarżące Stowarzyszenie poniosło także koszty obsługi prawnej na rzecz dwóch kancelarii, które w każdym z ww. miesięcy wyniosły odpowiednio: 2.000 zł, 4.460 zł i 4.460 zł. Nadto, ze środków zgromadzonych na rachunkach Stowarzyszenia korzystała także Prezes Zarządu, która we wrześniu ub.r. dokonała wypłaty gotówki w łącznej wysokości 11.000 zł, w październiku ub.r. – 28.700 zł, w listopadzie ub.r. – 17.500 zł. Biorąc pod uwagę wysokość składek członkowskich, jakie wpływają na konta Stowarzyszenia oraz kwoty wypłacane przez Prezes Zarządu należało przyjąć, że skarżące Stowarzyszenie posiada środki na dokonanie opłaty sądowej od wniesionej skargi i powinno je zabezpieczyć na ten cel, a nie znajduje potwierdzenia okoliczność braku dostatecznych środków na poniesienie tego kosztu sądowego. Tym samym złożony wniosek należało ocenić jako bezzasadny. Skoro zatem skarżące Stowarzyszenie ma możliwości na zgromadzenie środków finansowych, to brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Działanie takie oznaczałoby bowiem przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na państwo, a tym samym stanowiło zaprzeczenie zasady działania stowarzyszeń na bazie własnego majątku, a nie majątku publicznego. Końcowo, referendarz sądowy zauważa, że powyższa ocena została dokonana z uwzględnieniem okoliczności, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 169/15, będzie ono także zobowiązane do uiszczenia wpisu sądowego, który wynosi 3.899 zł. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.