I SA/Gd 232/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o wyłącznie sędziego w sprawie ze skargi J.F. i H.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o odmowie umorzenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok postanawia oddalić wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego - Małgorzaty Tomaszewskiej oraz Elżbiety Rischki W piśmie z dnia 19 marca 2013 r. J.F. złożył wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego - Małgorzaty Tomaszewskiej oraz Elżbiety Rischki na podstawie art. 19 w zw. z art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – dalej w skrócie zwana p.p.s.a. Uzasadniając złożony wniosek wskazał, że istnieje wątpliwość co do bezstronności sędziów, której wnioskodawca upatruje w trwającym wiele lat negatywnym stosunku do skarżącego. Wnioskodawca podkreślił również, że sędziowie pomimo tego, że wynik sprawy oddziałuje na ich prawa i obowiązku, nie wystąpili z inicjatywą wyłączenia się od rozpoznania sprawy. Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych. Także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na temat bezstronności sędziego w świetle art. 6 ust. 1 wyżej powołanej Konwencji wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających wątpliwości co do bezstronności sędziego. Stosownie do treści art. 18 § 1 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: • w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; • swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; • osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; • w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; • w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; • w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; • dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; • w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Podkreślenia wymaga, że treść powyższego przepisu jednoznacznie wskazuje, że zawarte w nim wyliczenie jest wyczerpujące. Z uwagi na enumeratywny charakter tego wyliczenia przyjmuje się, że objęte nim przyczyny wyłączenia nie powinny być interpretowane rozszerzająco (por. postanowienie NSA z dnia 16 marca 2004 r., sygn. akt GZ 4/04, ONSAiWSA 1/2004, poz. 7). Jak stanowi z kolei art. 19 p.p.s.a., niezależnie od sytuacji, w których sędzia wyłączony jest z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.), sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Strona obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia we wniosku zgłoszonym do sądu (art. 20 § 1 p.p.s.a.). O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy (art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a.). Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09). Należy zasygnalizować, iż w szczególności nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 607/09). Nieuzasadniony jest również wniosek o wyłączenie sędziego na tej podstawie, że sędzia orzeka w różnych sprawach tych samych podmiotów (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08). Ponadto sam fakt, że sędzia którego wyłączenia domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem, nie stanowi wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. (wszystkie orzeczenia dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, stosownie do art. 22 § 2 p.p.s.a., musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy wniosek. W aktach niniejszej sprawy znajdują się oświadczenia sędziego NSA Elżbiety Rischki oraz sędziego NSA Małgorzaty Tomaszewskiej, z których jednoznacznie wynika, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., uzasadniające wyłączenie sędziego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela także pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2007 sygn. akt II OZ 1474/06, postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 441/08, postanowienie NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10). W rozpatrywanej sprawie nie zaistniał żadna z przesłanek uzasadniających wyłączenia sędziego, która została wymieniona w art. 18 p.p.s.a. W szczególności nie zachodziła wskazywana we wstępnej części wniosku przesłanka o jakiej mowa w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Przesłanka wskazana tym przepisie - w odniesieniu do sędziego orzekającego w sądzie wojewódzkim - obejmuje zakaz orzekania w danej sprawie w instancji wyższej oraz w sprawie ze skargi na akt, wydany w następstwie wyroku wydanego przy udziale tego sędziego. Chodzi tu więc o sytuację, gdy w wyniku uwzględnienia skargi na dany akt, organ administracji publicznej ponownie sprawę rozpoznał i wydał akt nowy, z treścią którego strona się jednak nie zgadza i składa na niego skargę do sądu (wyrok NSA z dnia 20 lipca 2011 r., I OSK 751/11, orzeczenie dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) . W analizowanej sprawie taka sytuacja jednak nie miała miejsca, albowiem żaden z sędziów, co do których złożony został wniosek o wyłączenie, nie brał udziału w wydaniu wyroku z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 175/11, którym uchylono decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 grudnia 2010 r., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o odmowie umorzenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok. Nie zaistniały również okoliczności, które mogłyby uzasadniać brak bezstronności sędziów w przedmiotowej sprawie. Jak to zostało wcześniej wskazane, przesłanki uzasadniającej wyłącznie sędziego nie może stanowić subiektywne przeświadczenie strony o negatywnym stosunku sędziego do osoby skarżącego. Uzasadniona wątpliwość oznacza wątpliwość co do bezstronności sędziego, wynikającą z obiektywnych powodów, pozostających w związku przyczynowym z powstaniem oceny, że w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2010, str. 82). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie wskazywanych sędziów.