I SA/Gd 258/17

Dnia 24 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 24 października 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu pełnomocnika skarżącej, radcy prawnego B.L. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 7 września 2017 r. o odmowie przyznania radcy prawnemu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodu uzyskanego w 2010 r. z odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 kwietnia 2017 r. przyznano skarżącej A.D. prawo pomocy w niniejszej sprawie przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła na pełnomocnik skarżącej z urzędu radcę prawnego B.L. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na wyżej opisaną decyzję. W piśmie procesowym z dnia 12 maja 2017 r., uzupełnionym w dniu 23 sierpnia 2017 r., pełnomocnik skarżącej wniosła o przyznanie jej kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Powyższy wniosek (ani pismo procesowe z dnia 12 maja 2017 r. ani jego doprecyzowanie z dnia 23 sierpnia 2017 r.) nie zawierał oświadczenia, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Postanowieniem z dnia 7 września 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania radcy prawnemu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że pełnomocnik skarżącej wniosła o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jednakże nie złożyła obligatoryjnego oświadczenia, że nie zostało ono zapłacone w całości lub w części. Brak takiego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku, skutkujący odmową przyznania wynagrodzenia. Od powyższego postanowienia, w ustawowym terminie pełnomocnik wniósł środek zaskarżenia oznaczony jako zażalenia. W uzasadnieniu wskazane zostało, że odmowa przyznania wynagrodzenia mogła nastąpić z uwagi na to, że nie zostało ono zapłacone w całości lub w części. Referendarz nie ustalił jednak, jaka część wynagrodzenia nie została zapłacona. Jednocześnie, jeśli w sprawie brakowało oświadczeń, referendarz winien wezwać pełnomocnika do ich złożenia. Pełnomocnik oświadczył ponadto, że wynagrodzenie nie zostało zapłacone ani w całości ani w części. Wskazał przy tym, że oświadczenie takie nie mogło zostać złożone wcześniej, albowiem zastępstwo procesowe w postępowaniu przed WSA w Gdańsku cały czas trwało i było w toku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 - zwana dalej p.p.s.a.), od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. Przepis art. 258 § 2 pkt 8 stanowi z kolei, że do czynności referendarza sadowego w zakresie przyznania prawa pomocy należy w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Pełnomocnik złożył w niniejszej sprawie środek zaskarżenia nazwany zażaleniem, niemniej jednak, mając na uwadze treść przywołanych wyżej przepisów, należało potraktować go jako wniesiony przez pełnomocnika sprzeciw. Taki bowiem środek zaskarżenia przysługuje pełnomocnikowi od rozstrzygnięć referendarza sądowego w przedmiocie przyznania (lub odmowy przyznania) wynagrodzenia radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W niniejszej sprawie zasady przyznawania wynagrodzenia radcy prawnemu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715). Stosownie do treści § 3 ww. rozporządzenia "wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części". Zauważyć należy, że przepis § 3 rozporządzenia statuuje podstawową zasadę zawartości wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w myśl której warunkiem koniecznym ich przyznania jest złożenie oświadczenia, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Brak stosownego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku, skutkujący odmową przyznania wynagrodzenia. Brzmienie § 3 rozporządzenia nie pozostawia więc wątpliwości, że oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, powinno być wyraźnie sformułowanie we wniosku radcy prawnego o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej stronie postępowania z urzędu (zob. postanowienie SN z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt V CZ 133/11). Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (zob. postanowienia NSA z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14; z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt I FZ 40/14; z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 90/09, z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 615/08, z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 390/08). Oświadczenie jakie jest wymagane przez przywołany przepis Rozporządzenia musi być składane wraz z wnioskiem, na co wyraźnie wskazuje zawarty w przepisie zwrot "zawiera". Złożenie wskazanego oświadczenia stanowi bowiem konieczną przesłankę warunkującą przyznanie pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu stosownego wynagrodzenia. Przedmiotowe oświadczenie stanowi podstawę do ustalenia, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części. Pozwala tym samym określić zakres, w jakim wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy powinno zostać pokryte przez Skarb Państwa. Oświadczenie takie musi zostać złożone już na etapie składania wniosku nawet, jeśli postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym znajduje się w toku, a pełnomocnik nadal działa w imieniu strony, dla której został ustanowiony. Należy przy tym stwierdzić, iż niezłożenie przez profesjonalnego pełnomocnika (doradcy podatkowego) oświadczenia w przedmiocie zapłaty żądanych kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w całości lub w części nie stanowi braku formalnego pisma, lecz jest brakiem w zakresie uzasadnienia wniosku, toteż nie podlega on uzupełnieniu w trybie art. 49 p.p.s.a. Zawierać powinno argumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Oświadczenie, o którym mowa w powołanym przepisie Rozporządzenia, stanowi materialny i konstrukcyjny element wniosku (jego uzasadnienia) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wystąpienie okoliczności w nim przewidzianych: zapłata w całości lub w części należnych kwot, powoduje odmowę ich zasądzenia albo zasądzenie ich w części. (zob. postanowienie NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 613/08). Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.