I SA/Gd 26/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 7 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Gdańsku sprzeciwu radcy prawnego A. S. na postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lipca 2018 r. o odmowie przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 22 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2018 r. Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił radcy prawnemu A. S. przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Starszy Referendarz sądowy wskazał, że przepis § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1715), powoływanego dalej jako rozporządzenie, statuuje podstawową zasadę zawartości wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w myśl której warunkiem koniecznym ich przyznania jest złożenie oświadczenia, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Brak stosownego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku, skutkujący odmową przyznania wynagrodzenia. W przedmiotowej sprawie Pełnomocnik Skarżącej w piśmie procesowym z dnia 9 maja 2018 r. wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącej z urzędu, pomoc ta faktycznie została udzielona, jednakże Pełnomocnik nie złożył oświadczenia, iż koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Wyznaczony Pełnomocnik na żadnej z rozpraw nie ponowił swojego wniosku o przyznanie wynagrodzenia za prowadzenie sprawy w postępowaniu przed sądem w pierwszej instancji, który zawierałby takie oświadczenie, co wynika z treści protokołów rozpraw. Brak stosownego oświadczenia przesądził zdaniem Referendarza o odmowie przyznania Pełnomocnikowi wynagrodzenia za udzielone zastępstwo prawne. Pismem z dnia 16 sierpnia 2018 r. Pełnomocnik wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc w nim m.in., że zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało przedwcześnie, ponieważ postępowanie w sprawie nie zostało jeszcze zakończone. Zdaniem Pełnomocnika, wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy przyznaje się za wykonane zastępstwo prawne, co oznacza, że następuje to po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Ponadto, z uwagi na aktualne brzmienie przepisu § 3 rozporządzenia, kategoryczne podejście do weryfikowania warunków przyznania kosztów pomocy prawnej i identyfikowanie ich w oparciu o dotychczasowe - nieaktualne- stanowisko orzecznictwa jest niezasadne. Aktualnie bowiem wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera przedmiotowe oświadczenie, nie ma tym samym potrzeby jego formułowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wydane postanowienie jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 250 § 1 p.p.s.a. przewiduje z kolei, że wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady przyznawania wynagrodzenia radcy prawnemu reguluje przywoływane już wcześniej rozporządzenie. Stosownie do treści § 3 rozporządzenia, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Zdaniem Sądu, przepis § 3 rozporządzenia przesądza, że warunkiem koniecznym przyznania zwrotu przedmiotowych kosztów jest złożenie oświadczenia o treści, iż opłata ta nie została zapłacona w całości ani w części. Sąd podziela tym samym stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że brak stosownego oświadczenia stanowi brak wniosku, skutkujący odmową przyznania wynagrodzenia. Użyte w komentowanym przepisie słowo "zawiera", zgodnie z definicją Słownika Języka Polskiego (dostępnego pod internetowym adresem: "http://sjp.pwn.pl/slowniki/-zawiera.html"), oznacza bowiem: składać się z jakichś elementów; mieścić w sobie jakieś treści. Stosując się do przytoczonej definicji, wniosek który "zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części" to wniosek, którego oświadczenie to jest jednym z elementów, innymi słowy to wniosek, w treści którego oświadczenie jest jednoznacznie wyartykułowane. Zgodnie z dyrektywą wykładni językowej, przepisu tego nie można rozumieć jako przyzwolenia na pomijanie w treści wniosku przedmiotowego oświadczenia. Bezsprzecznie, warunkiem przyznania zwrotu kosztów jest ich wcześniejsze nieopłacenie. Opłacenie kosztów powoduje, że wniosek jest niezasadny. Dokonanie ustalenia, czy koszty pomocy prawnej zostały opłacone nie jest natomiast możliwe w żaden inny sposób, niż tylko w drodze oświadczenia pełnomocnika. Gdyby racjonalny ustawodawca nie uzależniał przyznania wynagrodzenia od jego wcześniejszego nieopłacenia, stosowne oświadczenie nie byłoby potrzebne i w omawianym przepisie nie zostało by wspomniane. Oznacza to, że przedmiotowe oświadczenie jest wymagane. Aktualna redakcja przepisu § 3 rozporządzenia stanowi zaś doprecyzowanie poprzednio obowiązującego przepisu § 20 rozrządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461), zgodnie z którym wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać przedmiotowe oświadczenie. Nieobowiązujący już przepis § 20 nie był jednoznaczny i dostarczał problemów interpretacyjnych, które przepis § 3 rozporządzenia właśnie eliminuje. Zamiana zwrotu: "powinien zawierać" na "zawiera" potwierdza słuszność zaprezentowanych rozważań. Tym samym aktualność zachowały poglądy judykatury i doktryny prezentowane w tym przedmiocie pod rządami poprzednio obowiązującego rozporządzenia. Podzielić zatem należy stanowisko, że sformułowanie § 3 rozporządzenia nie pozostawia wątpliwości, że oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, powinno być wyraźnie sformułowanie we wniosku radcy prawnego o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej stronie postępowania z urzędu (zob. postanowienie SN z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt V CZ 133/11). Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (zob. postanowienia NSA z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14; z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt I FZ 40/14; z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 90/09, z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 615/08, z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 390/08). Oświadczenie powyższe jest obligatoryjnym elementem wniosku, a jego niezłożenie stanowi brak, który nie podlega uzupełnieniu na wezwanie sądu w trybie art. 49 p.p.s.a., gdyż nie jest pismem w rozumieniu art. 45-48 p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 613/08). W treści pisma Pełnomocnika Strony z dnia 9 maja 2018 r. zawarty został wniosek o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej. W treści tego pisma Pełnomocnik nie wskazał jednak, że wynagrodzenie to nie zostało opłacone w całości lub części. Podobnej treści oświadczenie nie zostało też złożone do treści protokołu w trakcie żadnego z posiedzeń sądu. Z uwagi na brak wymaganego prawem oświadczenia, wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie. Na uwzględnienie nie zasługiwał ponadto zarzut, że zaskarżone postanowienie jest przedwczesne. Przepis art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. stanowi upoważnienie do wydawania postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Użyte w tym przepisie sformułowanie "za zastępstwo prawne wykonane" nie oznacza wcale, że właściwość do orzekania w tym przedmiocie uzależniona jest od prawomocnego zakończenia sprawy. Sąd nie podziela tym samym przeciwnego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w przywołanej przez Pełnomocnika sprawie. W ocenie Sądu, możliwość rozstrzygania w przedmiocie kosztów postępowania powstaje już w związku z zakończeniem postępowania w danej instancji. W praktyce powszechne jest zresztą wielokrotne orzekanie o kosztach za udzieloną w sprawie pomoc prawną osobno dla każdej z instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika natomiast, że odmowa przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne dotyczy jedynie postępowania przed sądem pierwszej instancji, a rozstrzyganie w tym przedmiocie, w odniesieniu do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na obecnym etapie postępowanie byłoby z oczywistych względów przedwczesne. Reasumując Sądu uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie odmawiające ustanowionemu Pełnomocnikowi przyznania wynagrodzenia z tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Mając to na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.