I SA/Gd 284/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 października 2024 r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 stycznia 2024 r. nr 100300/71/2024-RED-151 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w Gdańsku Inspektorat w Gdyni na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 30, art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r, poz. 1230, dalej jako: "u.s.u.s.") decyzją z dnia 25 stycznia 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku F. K. (dalej jako: "Skarżący", "strona") o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia do listopada 2010 r. oraz od stycznia do czerwca 2011 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dnia 18 grudnia 2023 r. Skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że na koncie płatnika składek figurują, między innymi, zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Art. 30 u.s.u.s. stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, na podstawie którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza należności z tytułu składek. W przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się". Oznacza to, że w stosunku do wskazanych w nim należności Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego, jak i negatywnego. W przypadku tego rodzaju składek, Zakład nie może badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Art. 83b u.s.u.s. mówi natomiast, że w przypadkach, gdy k.p.a. przewiduje wydanie postanowienia kończącego postępowanie, Zakład wydaje decyzję. Oznacza to, że w takim stanie sprawy Zakład musi wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania. Dodatkowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych kwestii poruszonych przez stronę we wniosku. Po zakończeniu tego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyda decyzję rozstrzygającą sprawę umorzenia należności Skarżącego. Skarżący na powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W uzasadnieniu strona podniosła, że ZUS nie przychylił się do jej wyjątkowo ciężkiej sytuacji zdrowotnej i życiowej. ZUS nie uwzględnił wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Go 235/10, w którym stwierdzono, że w sytuacji, w której należności jakimi jest opłacanie rat w wysokości przekraczającej możliwości zobowiązanego, pozbawia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb materialnych, w tym co najważniejsze zdrowotnych, nie jest zgodna z interesem obywatela i jednocześnie nie jest zgodna z interesem publicznym. Kolejno Skarżący wskazał, że do 2009 r. wywiązywał się z odprowadzania składek należnych do ZUS. W latach 2009-2010 była niekorzystna dla jego firmy koniunktura, więc aby nie zwalniać pracowników podjął decyzję o niepłaceniu składek do ZUS, licząc, że sytuacja się poprawi. Gdy to nie nastąpiło, w 2011 r. rozstał się z pracownikami i wyrejestrował firmę. Skarżący podniósł również, że od 2017 r. ma z ZUS zawarte układy ratalne i wywiązuje się z nich w terminie. Wskazał również, że obszerne wyjaśnienia dotyczące jego ciężkiej sytuacji zdrowotnej i życiowej opisał we wniosku do ZUS z dnia 18 grudnia 2023 r. i dodatkowym piśmie wyjaśniającym. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa. Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 stycznia 2024 r., którą na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 i art. 83b u.s.u.s. odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy, na wstępie należy wskazać, że jak podkreślił organ w swojej decyzji, na koncie Skarżącego istnieją zaległości z tytułu należności składkowych, m.in. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, czyli jego pracowników, w odniesieniu do których to składek skarżący był jedynie ich płatnikiem. Przedmiotem rozstrzygnięcia w kontrolowanym postępowaniu była decyzja obejmująca jedynie wniosek podatnika w zakresie tej kategorii zaległych składek, tj. w odniesieniu do zaległości za zatrudnionych przez Skarżącego pracowników, w części finansowanej przez nich samych. Na wstępie należy podkreślić, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), dalej: u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują także sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki uregulowane zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest wyjątkowo, w uzasadnionych przypadkach na zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365). Wskazane powyżej regulacje nie mają jednak w całości zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Przedsiębiorca nie może zatem skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części dotyczącej nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenie, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami, a więc samych pracowników, została bezwzględnie wyłączona. W omawianej sytuacji płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola, jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych, wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. Z powyższego wynika, jak trafnie w kontrolowanej decyzji wskazał organ, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca w ogóle nie przewidział możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Organ zobligowany był więc do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie (por. wyroki WSA w Warszawie z 23 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3208/05; WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 483/10; WSA w Olsztynie z 30 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 118/10; WSA w Łodzi z 18 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 351/18). Stanowisko to zostało zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11, w którym NSA wskazał, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. (por. wyroki NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt. II GSK 461/13; z 23 października 2013 r., sygn. akt II GSK 1016/12). Zasadnie zatem organ odmówił wszczęcia w powyższym zakresie postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s. jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.