I SA/Gd 307/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia NSA Ewa Kwarcińska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Zalewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 maja 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o przeniesienie odpowiedzialności za składki na członka zarządu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 307/12 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy Wydział VIII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G., postanowieniem z 29 lutego 2012r., przy rozpoznaniu odwołania strony skarżącej J. S. (reprezentowanego przez pełnomocnika radcę prawnego W. Z.) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 11 sierpnia 2011r. nr [...] o wznowienie postępowania w sprawie o przeniesienie odpowiedzialności za składki na członka zarządu, postanowił sprawę tę przekazać do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku - jako właściwego do jej rozpoznania. Z mocy art. 58 § 1 pkt. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie natomiast z dyspozycją art. 58 § 4 p.p.s.a., sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Stan sprawy jest następujący: decyzją z 19 grudnia 2005r., wydaną na podstawie art. 107 § 1 i 2, art. 108 i art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005r., nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako O.p.), w związku z art. 31, art. 32, art. 46 i art. 83 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. stwierdził, że skarżący, jako członek zarządu A spółki z o.o. z siedzibą w G. jest odpowiedzialny za zadłużenie tej spółki wobec ZUS z tytułu nieopłacenia składek na fundusz ubezpieczeń społecznych, fundusz ubezpieczeń zdrowotnych oraz fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych, powstałe w czasie pełnienia funkcji członka zarządu tej spółki (k. 2 akt postępowania). Decyzją z dnia 3 kwietnia 2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G., na podstawie art. 4779 § 2 ustawy z 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964r., nr 43, poz. 296 ze zm.), w związku z art. 83 u.s.u.s., zmienił częściowo ww. decyzję z 19 grudnia 2005r. w zakresie wysokości zadłużenia - z kwoty łącznej 459.858,98 zł na 458.534,58 zł. (k. 4 akt postępowania). Pismem z 18 lipca 2011r. pełnomocnik strony stwierdził; cyt.: (...) W nawiązaniu do Państwa pisma z dnia 13 czerwca 2011r. odmawiającego wznowienia postępowania, zakończonego decyzją nr [...] z 19 grudnia 2005r., następnie zmienionej częściowo decyzją z dnia 3 kwietnia 2006r. wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. oświadczam, iż nie zgadzam się ze stanowiskiem wyrażonym w powyższym piśmie. Okoliczność, że od decyzji wniesiono odwołanie i była ona przedmiotem postępowania sądowego nie powinna być przeszkodą do wznowienia postępowania, bądź stwierdzenia nieważności decyzji obarczonej wadą formalną. Postępowanie sądowe, w tym w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, skupia się na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania (...). W załączonych aktach postępowania brak jest wniosku pełnomocnika strony o wznowienie postępowania; brak jest również treści pisma ZUS z 13 czerwca 2011r. Decyzją z 11 sierpnia 2011r., nr [...], kierując się art. 61a k.p.a. oraz art. 83a ust. 2 i art. 83b ust. 1 w związku z art. 123 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił wznowienia postępowania administracyjnego w przedmiocie odpowiedzialności strony za zobowiązania z tytułu składek A, spółki z o.o., zakończonego decyzją z 19 grudnia 2005r., zmienionej częściowo decyzją z 3 kwietnia 2006r. W uzasadnieniu wskazano, że (...) pismem z 18 lipca 2011r. (...) pełnomocnik strony wniósł o wznowienie postępowania w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązani z tytułu składek, a zakończonego decyzją z 19 grudnia 2005r. Podkreślono przy tym, że od decyzji tej strona złożyła odwołanie, a sprawa jest obecnie przedmiotem postępowania kasacyjnego. Przywołując treść art. 83a u.s.u.s. z mocy którego decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, to skoro strona wniosek taki złożyła i skoro toczy się postępowanie kasacyjne to, z mocy art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 83b ust. 2 u.s.u.s., należało wydać decyzję odmawiającą wznowienia postępowania administracyjnego. W skardze skierowanej do Sądu Okręgowego w G. z 15 września 2011r. pełnomocnik strony skarżącej zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s., wnosząc jednocześnie o zmianę zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, że art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w przypadku pozbawienia strony czynnego udziału w toczącym się postępowaniu (art. 10 K.p.a.). Przestrzeganie tej zasady dotyczy sytuacji, gdy strona bez własnej winy nie wzięła udziału chociażby w części postępowania, a w tej sprawie organ ograniczył się jedynie do zawiadomienia o wszczęciu postępowania i wezwania do złożenia wyjaśnień. Skarżący nie otrzymał żadnych innych pism dotyczących prowadzonego postępowania, a w szczególności nie umożliwiono stronie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału i złożenia wyjaśnień, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: I. Skarga zasługuje na jej uwzględnienie, co nie oznacza uwzględnienia jej zarzutów. Wstępnie Sąd zauważa, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; dalej jako p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy prawa w sposób, który implikuje jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. II. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisu art. 58 § 4 p.p.s.a., jeżeli w sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, to sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu braku właściwości tego sądu. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany postanowieniem Sądu Okręgowego w G. o uznaniu się niewłaściwym i przekazaniu sprawy do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. W sądownictwie administracyjnym ugruntowany jest pogląd, że kontroli sądu powszechnego podlegają decyzje wydawane na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie NSA z 21 października 2011r. w sprawie I OSK 2020/11 (opubl. m.in. w systemie LEX 965922), postanowienie NSA z 18 października 2011r. w sprawie I OSK 1706/11 (LEX 984381), postanowienie NSA z 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1425/10, z 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 420/08, z 5 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1852/07). Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko jest tożsame; przywołać należy przede wszystkim uchwałę Sądu Najwyższego wydaną w składzie siedmiu sędziów w dniu 23 marca 2011 r., sygn. akt I UZP 3/10 czy też wcześniejszą uchwałę SN z 19 lutego 2008 r., sygn. akt II UZP 8/07, również wyrok SN z 16 września 2009 r., sygn. akt I UK 109/09). Wskazaną uchwałą Sądu Najwyższego z 23 marca 2011r., I UZP 3/10, nadano moc zasady prawnej następującej tezie – od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej jako u.s.u.s.) w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (opubl. m.in. w systemie LEX pod numerem 7381185). Należy rozróżnić sprawy cywilne w znaczeniu materialno-prawnym (wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy - sprawy te pozostają nimi niezależnie od tego, jaki organ jest właściwy do ich rozpoznania) oraz sprawy cywilne w znaczeniu formalnym (wynikające z innych stosunków prawnych; m.in. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych), które nie będąc sprawami cywilnymi ze swej istoty, uzyskują taki charakter na skutek poddania ich rozpoznaniu przez sądy powszechne (nie zaś administracyjne) na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Rozróżnienie to powoduje, że nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej, w rozumieniu art. 3 p.p.s.a., może być rozpoznana przez sąd administracyjny; jeżeli bowiem będzie istniał przepis szczególny, w myśl którego właściwym w takim przypadku będzie sąd powszechny, to charakter sprawy, bez względu na to, czy będzie to sprawa cywilna, czy administracyjna, będzie miał drugorzędne znaczenie. Tego rodzaju przepisem jest dyspozycja art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.; u.s.u.s.), stanowiący lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 p.p.s.a. i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach dotyczących decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Do katalogu decyzji z zakresu ubezpieczeń społecznych niewątpliwie - ze względu na materialnoprawną podstawę ich wydania - należy także zaliczyć decyzje o których mowa w art. 83a ust. 2 u.s.u.s.; katalog przesłanek, określony w art. 83 u.s.u.s. nie jest katalogiem zamkniętym; świadczy o tym użyty w tym przepisie przez ustawodawcę zwrot "w szczególności". Pozwala to przyjąć, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wydawać decyzje także w innych indywidualnych sprawach, realizując w ten sposób swe prawa i obowiązki płynące ze stosunku ubezpieczenia społecznego. Wydanie przez organ decyzji w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego regulujące stwierdzenie nieważności decyzji (art. 83a ust. 2 u.s.u.s., art. 123 u.s.u.s.), nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Również stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej (tu: art. 116 O.p.) nie zmienia zasady, że decyzje wydawane na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s., są decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych (por. m.in. wyrok SN z 4 października 2011r. w sprawie I UK 113/11, LEX 1125082, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 14 lutego 2012r. w sprawie III AUa 512/11, LEX 1112000). III. Wszczęcie postępowania w trybie nadzoru lub o wznowienie postępowania rozpoczyna nowe postępowanie administracyjne w stosunku do postępowania prowadzonego w trybie zwykłym (instancyjnym). Datę wszczęcia takiego postępowania określa wprost dyspozycja art. 61 K.p.a. W rozpoznawanej sprawie należy podkreślić, że żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania. W razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji. Jak wskazano już, w załączonych aktach postępowania brak jest wniosku pełnomocnika strony o wznowienie postępowania; w aktach tych znajduje się jedynie pismo pełnomocnika strony z 18 lipca 2011r. w którym stwierdza, że cyt.: (...) W nawiązaniu do Państwa pisma z dnia 13 czerwca 2011r. odmawiającego wznowienia postępowania, zakończonego decyzją nr [...] z 19 grudnia 2005r., następnie zmienionej częściowo decyzją z dnia 3 kwietnia 2006r. wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. oświadczam, iż nie zgadzam się ze stanowiskiem wyrażonym w powyższym piśmie (...). Z powyższego wynika, że w aktach postępowania powinno znajdować się pierwotne pismo pełnomocnika, którego treść winna zostać przeanalizowana przez organ w ramach art. 83a u.s.u.s. – zarówno w zakresie ust. 1 jak i ust. 2 tego przepisu. Przedstawienie przez organ jedynie fragmentu akt postępowania, co zresztą wynika również z numeracji poszczególnych ich stron, powoduje niemożność kontroli sądu (w ramach kompetencji wyrażonych w p.p.s.a. – pkt. I uzasadnienia) czy organ administracji rozpoznał wniosek skarżącego nie pomijając wszystkich żądań zawartych w pierwotnym wniosku. Zauważyć trzeba, że podstawową zasadą postępowania administracyjnego jest zasada związania żądaniem strony w przypadku wszczęcia postępowania na skutek wniosku strony. Podzielić w tym zakresie należy pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, że treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Jeśli organ, do którego zgłoszony został wniosek o wszczęcie postępowania, ma wątpliwości co do tego, czego dotyczy wniosek - obowiązkiem tego organu jest podjęcie z urzędu czynności wyjaśnienia treści żądania strony (por. wyrok z dnia 24 lipca 2001r., IV SA 1091/99; opub. w LEX nr 78924). Nie przesądzając o wyniku sprawy, nie dokonując kontroli naruszenia dyspozycji art. 83a u.s.u.s., w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, ograniczonej zakresem akt postępowania, zaskarżona decyzja wydana została z obrazą przepisów prawa procesowego tj. art. 104 K.p.a. w zw. z art. 61 § 1, § 3, § 4 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając naruszenie przy wydaniu zaskarżonej decyzji prawa mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153/02, poz. 1270 ) uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 p.p.s.a. EK