I SA/Gd 329/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu sprzedaży nieruchomości w 2007 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 marca 2013 r. Z. K. został wezwany do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi w kwocie 704 zł. Skarżący wnioskiem z dnia 18 marca 2013 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów przedłożonych w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego, ustalono, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pięciorgiem dzieci w wieku do 10 do 18 lat, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej (dowód: odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 19 listopada 2007 r.), wnioskodawca osiąga dochody wyłącznie ze stosunku pracy w kwocie 1.181,38 zł netto miesięcznie (dowód: zaświadczenie pracodawcy z dnia 9 kwietnia 2013 r. o wysokości średniego wynagrodzenia z trzech ostatnich miesięcy; odpis zeznania podatkowego złożonego za rok 2012 PIT-36, w którym wykazał wyłącznie dochody ze stosunku pracy w kwocie 16.665 zł), nie posiada jakiegokolwiek majątku. Jednocześnie wnioskodawca uchylił się od przedłożenia wskazanych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 27 marca 2013 r. (doręczonym w dniu 2 kwietnia 2013 r.) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu, oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią miesięcznych dochodów (w kwotach netto i brutto) wraz z dowodami potwierdzającymi dochody z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz aktualne, dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłat czynszowych, za energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon, innych) oraz oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych wraz podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości. Wnioskodawca przedstawił wprawdzie wydruk z posiadanego przez siebie rachunku bankowego, na którym zakreślono okres od 1 stycznia do 9 kwietnia 2013 r. oraz wskazano, że przedstawia on wszystkie transakcje, jednakże dokument ten faktycznie zawiera jedynie saldo początkowe tego konta (które wynosiło 9,57 zł), z pominięciem dokonanych na nim transakcji. W ocenie orzekającego, gdyby rachunek ten był nieaktywny (tzn. nie byłyby na nim dokonywane operacje) przedstawiona kompletna historia obrazowałby także saldo końcowe, tj. stan środków na ostatni dzień okresu, za jaki wyciąg został sporządzony. Tym samym nie sposób ustalić, jakimi faktycznie środkami pieniężnymi wnioskodawca dysponuje. Wnioskodawca nie przedłożył również dowodów dotyczących wysokości ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, w tym opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon. Nadto, w żaden sposób nie odniósł się do kwestii zarejestrowanych na niego, jego żonę pojazdów mechanicznych, jak również do sytuacji majątkowej żony, tj. uchylił się od przedstawienia danych dotyczących źródeł i wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów, posiadanych składników majątku, przedkładając odpis umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić wnioskodawcy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Przechodząc do oceny zasadności żądania wnioskodawcy stwierdza się, co następuje: ocena dokonana została z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku i nadesłanych dokumentów. Pozwala ona przyjąć, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które potwierdzają trudną sytuację finansową, w jakiej się aktualnie znajduje, tj. dokumentując niskie dochody, brak składników majątku, w tym środków pieniężnych oraz konieczność samodzielnego utrzymania pięciorga dzieci. W konsekwencji oświadczenie skarżącego uznano za niewiarygodne oraz za nadal budzące uzasadnione wątpliwości. Przede wszystkim wskazać należy, że oświadczenie złożone przez wnioskodawcę w zakresie stanu rodzinnego, a w konsekwencji źródeł i wysokości dochodów, jakimi rzeczywiście dysponuje jego rodzina oraz posiadanego majątku uznano za niepełne i budzące wątpliwości z uwagi na stwierdzoną na podstawie akt sprawy okoliczność, że zamieszkuje on wspólnie z żoną (fakt ten potwierdzają adnotacje na zwrotnych potwierdzeniach odbioru, znajdujących się zarówno w aktach administracyjnych, jak i sądowych, z których wynika, że przesyłki doręczane były, i nadal są, także żonie jako domownikowi). Trudno zatem dać wiarę, iż małżonkowie, którzy razem zamieszkują i wychowują pięcioro dzieci nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i przyjąć, że żona wnioskodawcy w żaden sposób nie uczestniczy i nie partycypuje w kosztach związanych z utrzymaniem rodziny i domu, tylko dlatego, że w ich małżeństwie panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt II OZ 113/11 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) podkreślił, że z art. 23 zd. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wynika, że małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Nadto, w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, w świetle którego istnienie rozdzielności majątkowej małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy; rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, a zatem nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Małżonkowie zaś mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. postanowienia NSA z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II OZ 1294/10 i sygn. akt I OZ 965/10; z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 394/11; z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 72/13). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należało, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Wnioskodawca zaś uniemożliwił orzekającemu ustalenie okoliczności, czy dochody żony pozwalają na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto, ze względu na wysokość osiąganych przez wnioskodawcę dochodów nie sposób przyjąć, że dzieci pozostają na jego wyłącznym utrzymaniu, skoro kwota, jaką dysponuje wnioskodawca bez wątpienia zaledwie pozwala na pokrycie wydatków związanych z bieżącymi, niezbędnymi kosztami utrzymania jednej osoby. Warto przy tym podkreślić, że wnioskodawca nie podnosi, że przy tak niewielkich dochodach, z których rzekomo utrzymuje siebie i pięcioro dzieci, korzysta z pomocy społecznej, czy też członków rodziny. Nie wskazał również, w jakiej wysokości ponosi wydatki związane chociażby z eksploatacją domu, w którym zamieszkuje, a jeśli kosztów z tego tytułu nie ponosi – nie wyjaśnił, kto je uiszcza. Jak już wskazano wnioskodawca uchylił się nie tylko od przedstawienia dokumentów dotyczących możliwości finansowych żony, zasłaniając się rozdzielnością majątkową, ale także w pełni nie udokumentował swoich możliwości płatniczych poprzez nieprzedłożenie wyciągu z rachunku bankowego spełniającego wymogi określone w zarządzeniu z dnia 27 marca 2013 r., dokumentów obrazujących wydatki związane z utrzymaniem rodziny, czy oświadczenia o posiadanych pojazdach mechanicznych. W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że to sam wnioskodawca uniemożliwił, poprzez selektywne podawanie danych i przedkładanie dokumentów źródłowych, dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Jak już wskazano zaniechanie wnioskodawcy w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Przypomnieć należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności skutkują uznaniem oświadczenia wnioskodawcy za niewiarygodne. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.