I SA/Gd 406/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 31 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące od lipca do września 2015 r. oraz orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 lipca 2018 r. Wnioskiem złożonym na formularzu PPPr w dniu 13 września 2018 r., którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 1 października 2018 r., skarżąca spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł. W tym miejscu należy wskazać, że referendarz sądowy prawomocnym postanowieniem z dnia 16 lipca 2018 r. odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (spółka ubiegała się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 500 zł, który uiściła w dniu 23 sierpnia 2018 r., k. 82). Z uwagi na to, iż przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącą spółkę po prawomocnym rozpoznaniu przez referendarza sądowego uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, należało go zakwalifikować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należą niewątpliwie postanowienia wydawane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację opisaną w tych dwóch wnioskach. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Według poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka powinna bowiem wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienia kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich choćby podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 101/15, z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15 oraz z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 304/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku, należy rozważyć, czy zaszły okoliczności faktyczne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego prawomocnego rozstrzygnięcia, odmawiającego skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. W poprzednim oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 200.000 zł, wartość jej środków trwałych (środków transportu) to 4.955,85 zł, ostatni rok obrotowy zakończyła zyskiem w wysokości 81.580,25 zł, na dzień 31 grudnia 2016 r. spółka posiadała zobowiązania w wysokości 11.253.370,02 zł, na koniec marca 2018 r. dysponowała środkami pieniężnymi na rachunku bankowym (z którego prowadzona jest egzekucja) i w kasie w łącznej kwocie 1.176,35 zł. Nadto z przedłożonych przez spółkę dokumentów wynikało, iż na dzień sporządzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. 11 kwietnia 2018 r. spółka dysponowała gotówką w kasie w kwocie 7.078,33 zł, a na koniec kwietnia 2018 r. wciąż dysponowała środkami, z których mogła ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie – posiadała bowiem kwotę 1.310,71 zł. Ustalono także, że wobec pracownika, będącego jednocześnie udziałowcem spółki (który posiada 3.680 udziałów o wartości 184.000 zł) spółka posiadała należności w kwocie 20.000 zł z tytułu udzielonej mu pożyczki. Miała zatem możliwość wyegzekwowania choćby części środków z tego tytułu, z których miałaby środki na uiszczenia kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. Co więcej spółka z osiągniętych przychodów, które w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2018 r. wyniosły łącznie 28.759,04 zł, nie ponosiła wydatków na regulowanie swoich zobowiązań z dotychczas zawartych umów, nie uiszczała należnych zaliczek na podatek dochodowy od wynagrodzeń oraz składek do ZUS, gdyż uiszczane są one ze środków prywatnych pracownika spółki. Jednocześnie do swoich stałych kosztów działalności spółka zaliczyła opłaty za czynsze, media, telefony, na zakup paliwa i materiałów, na ubezpieczenia, wynagrodzenia i składki do ZUS, które wynosiły 7.710 zł miesięcznie. Referendarz sądowy uznał, że skarżąca spółka dysponowała środkami pieniężnymi w kwocie przewyższającej wysokość wpisu od skargi oraz pozostałych kosztów sądowych, które mogą powstać w przyszłości (w tym od ewentualnych zażaleń), jak również miała możliwości by środki te pozyskać, które mogła i powinna była zabezpieczyć na ten cel, co skutkowało odmową przyznania jej prawa pomocy w niniejszej sprawie. W kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPPr skarżąca spółka podała, że na rachunku bankowym posiada środki w kwocie 288,98 zł, zaś w kasie dysponuje gotówką w kwocie 1.101,43 zł, jej wydatki, do których zaliczyła opłaty za czynsz (184,50 zł), wynagrodzenie (226,51 zł), składki do ZUS (83,31 zł), obsługę księgową (164 zł), podatek PIT 4R (36 zł), raty leasingu (1.602 zł) oraz opłaty za telefon, w tym spłatę rat za jego zakup (618,90 zł), wynoszą 2.915,22 zł, posiada należności w wysokości 80.313,83 zł a jej zobowiązania wynoszą 12.635,23 zł. Dane dotyczące wysokości kapitału zakładowego spółki, wartości jej środków trwałych oraz wysokości zysku za ostatni rok obrotowy są tożsame z danymi podanymi przez skarżącą spółkę w poprzednim oświadczeniu. W ocenie referendarza sądowego skarżąca spółka nie wykazała, aby jej sytuacja finansowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku. Zdaniem orzekającego z przedmiotowego wniosku wynika nawet, że uległa ona poprawie – spółka nadal prowadzi działalność zarobkową, wciąż dysponuje gotówką w kasie w kwocie tylko o około 200 zł niższej aniżeli na koniec kwietnia br. (a wielokrotnie przewyższającą wpis od zażalenia o zwolnienie z którego się ubiega), zmniejszeniu uległy koszty związane z jej bieżącą działalnością o kwotę ponad 4.700 zł, mimo, iż spółka ponosi dodatkowy koszt w postaci spłaty rat leasingowych, jej należności ponad sześciokrotnie przewyższają jej zobowiązania. W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, iż brak jest podstaw, aby przyjąć, że spółka nie posiada, czy też nie jest w stanie zabezpieczyć środków na uiszczenie wpisu w kwocie 100 zł od zażalenia wniesionego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 września 2018 r., którym odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wobec powyższych ustaleń aktualna zatem pozostaje ocena sytuacji finansowej skarżącej spółki wyrażona w prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2018 r. Skarżąca spółka, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie podała i nie uprawdopodobniła żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.