I SA/Gd 672/25
WyrokWSA w Gdańsku2025-11-18
Skład orzekający: Marek Kraus, Alicja Stępień, Joanna Zdzienicka - Wiśniewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie o zaliczeniu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych na poczet zaległości w podatku od towarów i usług, wydane ponad rok po powstaniu nadpłaty, narusza prawo?Ratio decidendi
Sąd uznał, że postanowienie o zaliczeniu nadpłaty na poczet zaległości podatkowych, nawet jeśli wydane z opóźnieniem, nie narusza prawa, jeśli samo zaliczenie nastąpiło zgodnie z przepisami. Data wydania postanowienia ma charakter techniczny i potwierdza czynność, która faktycznie nastąpiła wcześniej, z chwilą powstania nadpłaty i zaległości. Sąd podkreślił, że w ramach postępowania o zaliczenie nadpłaty nie rozstrzyga się kwestii prawidłowości prowadzenia postępowań egzekucyjnych.Stan faktyczny
Skarżący złożył skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o zaliczeniu nadpłaty z podatku dochodowego od osób fizycznych za 2023 rok na poczet zaległości w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia 2009 roku. Skarżący zarzucał naruszenie prawa, w tym wydanie postanowienia z opóźnieniem, ponad rok po powstaniu nadpłaty, oraz kwestionował prawidłowość postępowań egzekucyjnych.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Alicja Stępień Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2025 r. sprawy ze skargi W.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2025 r., nr 2201-IER.7010.15.2025 w przedmiocie zaliczenia nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2023 r. oddala skargę.
1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 czerwca 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej jako: "Dyrektor IAS", "organ II instancji", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 239, art. 76 § 1, art. 76a, art. 73 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111, dalej jako: "O.p."), po rozpatrzeniu zażalenia W. N. (dalej jako: "Skarżący", "strona") na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdyni (dalej jako: "Naczelnik US", "organ I instancji") z dnia 18 kwietnia 2025 r. w sprawie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2023 rok w kwocie 3 303 zł na poczet zaległości w podatku od towarów i usług: - za styczeń 2009 r. w kwocie 78,73 zł (należność główna) 123,27 zł (odsetki za zwłokę), - za luty 2009 r. w kwocie 622 zł (należność główna) 968,67 zł (odsetki za zwłokę), - za marzec 2009 r. w kwocie 447 zł (należność główna) 691,89 zł (odsetki za zwłokę), - kwiecień 2009 r. w kwocie 146, 25 (należność główna) 225,19 zł (odsetki za zwłokę), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.
2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.
2.1. W dniu 11 kwietnia 2025 r. Skarżący złożył ponaglenie do organu I instancji w zakresie realizacji zwrotu nadpłaty z zeznania PIT36 za 2023 r. W piśmie tym strona wniosła o wydanie postanowienia w sprawie zaliczenia nadpłaty.
Naczelnik US w dniu 18 kwietnia 2025 r. wydał postanowienie w sprawie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2023 rok w kwocie 3 303 zł na poczet zaległości w podatku od towarów za poszczególne miesiące od stycznia do kwietnia 2009 r. wraz z odsetkami.
Naczelnik US w postanowieniu wskazał, że Skarżący w dniu 8 kwietnia 2024 r. złożył zeznanie roczne w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT-36 za 2023 rok. Z deklaracji wynika, że powstała nadpłata w wysokości 3303,00 zł. Następnie dnia 30 kwietnia 2024 r. została złożona korekta zeznania, która nie zmieniła wysokości nadpłaty.
Organ I instancji ustalił, że Skarżący posiada zaległości podatkowe. W związku z tym nadpłata w wysokości 3303,00 zł została zaliczona na poczet zaległości wraz z odsetkami za zwłokę w podatku VAT za poszczególne miesiące od stycznia do kwietnia 2009 r.
2.2. Nie zgadzając się z wydanym przez organ I instancji postanowieniem, strona wniosła zażalenie.
W zażaleniu Skarżący wskazał, że wydane postanowienie oraz wskazane w nim w postaci tabelarycznej rozliczenie nadpłaty podatku PIT za rok 2023, zostało wydane z oczywistym naruszeniem prawa, w tym przepisu art. 76 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wydanie postanowienie o zaliczeniu z datą 18 kwietnia 2025 r., a więc ponad rok po uzyskaniu wskazanej w postanowieniu kwoty nadpłaty podatku, w ocenie strony jest sprzeczne z zasadami wskazanymi w przywołanym powyżej przepisie u.p.e.a.
2.3. Po rozpatrzeniu zażalenia strony, Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 25 czerwca 2025 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że zaległości w podatku od towarów i usług, na poczet których dokonano zaliczenia, wynikają ze złożonych przez Skarżącego deklaracji VAT-7:
- za styczeń 2009 r. (25.02.2009) – kwota podlegająca wpłacie do urzędu skarbowego 991 zł,
- za luty 2009 r. (25.03.2009) – kwota podlegająca wpłacie do urzędu skarbowego 622 zł,
- za marzec 2009 r. (24.04.2009) – kwota podlegająca wpłacie do urzędu skarbowego 447 zł,
- za kwiecień 2009 (22.05.2009) – kwota podlegająca wpłacie do urzędu skarbowego 1370 zł.
Do ww. zaległości prowadzone było postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego zostały zastosowane środki egzekucyjne przerywające bieg terminu przedawnienia w dniach: 14.02.2014 r., 30.06.2017 r., 22.06.2022 r., zatem o ile nie wystąpią inne przesłanki przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia, ww. zaległości przedawnią się z dniem 24 czerwca 2027 r. Dyrektor IAS zauważył również, że zarzuty zawarte w zażaleniu, dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ I instancji, nie są przedmiotem niniejszego postępowania. W sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego Skarżący otrzymał informacje z dnia 18 kwietnia 2025 r. oraz 7 maja 2025 r.
Odnosząc się natomiast do zarzutu zbyt późnego wydania zaskarżonego postanowienia, organ II instancji powołał się na treść art. 76a § 1 O.p., wskazując, że wydanie postanowienia w sprawie zaliczenia nadpłaty odbywa się jedynie na wniosek podatnika. Podkreślono przy tym, że Naczelnik US po dokonaniu z urzędu zaliczenia nadpłaty w dniu 29 kwietnia 2024 r., nie miał obowiązku wydania postanowienia na potwierdzenie dokonania tej czynności księgowej. Natomiast po otrzymaniu wniosku strony z dnia 11 kwietnia 2025 r. o wydanie postanowienia potwierdzającego dokonanie zaliczenia, organ I instancji wydał postanowienie z dnia 18 kwietnia
2025 r. Z powyższego wynika, że wniosek Skarżącego został rozpatrzony w przeciągu 7 dni od jego złożenia, zatem zarzut zbyt późnego wydania postanowienia uznać należy za nieuzasadniony.
3. Skarżący wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie postanowień Naczelnika US i Dyrektora IAS w całości lub ich uchylenie i skierowanie do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
a) naruszenie art. 7 w zw. z art. 8 § 1 i art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") polegające na wybiórczym rozważeniu zebranego materiału dowodowego oraz niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy oraz poprzez nieuwzględnienie całokształtu zebranego i przedstawionego w sprawie materiału dowodowego;
b) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na nieuprawnionym utrzymaniu w całości w mocy decyzji organu I instancji;
c) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. polegające na nieuprawnionym utrzymaniu w całości w mocy decyzji organu I instancji;
d) Dyrektor IAS jako organ egzekucyjny nie dopełnił wymaganych przepisami prawa czynności i nie wyjaśnił kwestii nie wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o zaliczeniu nadpłaty podatku w dacie jego wykonania, co stanowi naruszenia przepisu art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.");
e) Dyrektor IAS jako organ egzekucyjny niepoprawnie przyjął, że wydane z datą 18 maja 2025 r. postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie naliczenia nadpłaty podatku PIT za 2023 rok, nie narusza obowiązujących przepisów prawa pomimo faktu, iż zostało wydane ponad rok po dokonaniu tego zaliczenia, co stanowiło jednoznaczną przesłankę do wystosowania ponaglenia w sprawie;
f) wznowienie i prowadzenie egzekucji administracyjnej przez Naczelnika US przy całkowitej bierności organu odwoławczego Dyrektora IAS, w trybie art. 61 § 2 u.p.e.a., pomimo niezakończenia w sposób prawomocny postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia postępowań egzekucyjnych postanowieniem z dnia 18 maja 2020 r. w zw. z nieprawomocnym wyrokiem WSA w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 909/20, co stanowi pogwałcenie art. 78 w zw. z art. 32 Konstytucji RP i art. 15 k.p.a. (naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowań) oraz narusza prawa Skarżącego jako strony postępowania administracyjnego;
g) zaliczenie nadpłaty podatku PIT za rok 2023 w oparciu o przepis art. 72 § 2 O.p. odbyło się z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa;
h) Dyrektor IAS w wydanym postanowieniu, w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym przyjął, że na skutek wznowienia postępowań egzekucyjnych w dniu 22 czerwca 2022 r., po ich umorzeniu nie doszło do przerwania biegu przedawnienia, co stanowiło wystarczającą przesłankę do zaliczenia nadpłaty podatku PIT za rok 2023 na zaległości podatkowe, a co nie miało nigdy miejsca (przerwanie biegu przedawnienia);
i) Skarżący wniósł o dołączenie przez Dyrektora IAS do akt administracyjnych sprawy dokumentu prawomocnego zakończenia sprawy administracyjnej umorzenia przez Naczelnika US postępowań egzekucyjnych w roku 2020, który to dokument ma znaczenie prawne dla właściwej oceny przywołanego w skarżonym postanowieniu faktu przerwania lub nie biegu przedawnienia zaległości podatkowych, na które została zaliczona nadpłata podatku PIT za rok 2023.
4. Dyrektor IAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wraz z odpowiedzią na skargę organ II instancji dołączył do akt sprawy potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdyni z dnia 18 maja 2020 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
5.1. Pismem procesowym z dnia 15 listopada 2025 r. Skarżący złożył wniosek o odroczenie terminu rozprawy wyznaczonej zgodnie z e-Wokandą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na dzień 18 listopada 2025 r. w związku z niepowiadomieniem go o jej terminie.
5.2 W piśmie procesowym z dnia 16 listopada 2025 r., stanowiącym rozszerzenie skargi, Skarżący mając na uwadze treść doręczonej odpowiedzi na skargę przedstawił swoje stanowisko w odniesieniu do tego pisma i wniósł o uwzględnienie tego stanowiska przy rozpoznawaniu skargi, wnosząc jednocześnie o uchylenie obu wydanych postanowień w całości, jako naruszających przepisy prawa w sposób oczywisty.
Skarżący wskazał, że w rozpoznawanej sprawie prowadzone jest (ponieważ zajęcia nie zostały uchylone pomimo teoretycznego zakończenia postępowań) lub było, prowadzone równolegle w stosunku do zaległości na które został zaliczony zwrot podatku PIT-36 za rok 2023, tj. okres 01-04/2009, postępowania na podstawie tytułów egzekucyjnych [...], [...], [...] i [...] z roku 2009 i tytuły wykonawcze o numerach [...], [...], [...], [...] z roku 2016.
W ocenie Skarżącego zasadnym staje się wniosek o uchylenie wydanego postanowienia organu odwoławczego i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika US, na skutek niezgodnego z prawem prowadzenia postępowań egzekucyjnych, skutkujących ich nieważnością i przedawnieniem należności, na które został rozliczony zwrot podatku PIT-36 za rok 2023.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
6.1. Skarga jest niezasadna.
6.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przepisy art. 3 § 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") stanowią, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). W razie stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części w myśl art. 151 p.p.s.a.
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
W myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora IAS z dnia 25 czerwca 2025 r., którym organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika US z dnia 18 kwietnia 2025 r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2023 r. na poczet zaległości w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2009 r.
W związku z powyższym, Sąd w oparciu o podany wyżej przepis prawa rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, co z kolei odpowiada treści art. 120 p.p.s.a.
6.3. Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości wydania przez Naczelnika US w oparciu o art. 76a O.p. postanowienia w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2023 r. na poczet zaległości w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2009 r.
Zgodnie z art. 76 § 1 O.p., nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek, kosztów upomnienia oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu, chyba że podatnik złoży wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych.
Przepis ten wprowadza ograniczenie swobody dysponowania przez podatnika kwotą nadpłaconego podatku. Zwrot nadpłaty (a tym samym umożliwienie podatnikowi dysponowania tą kwotą i przeznaczania jej na dowolny cel) dopuszczalny jest wyłącznie wówczas, gdy na podatniku nie ciążą zaległości podatkowe, odsetki, o których mowa w tym przepisie bądź nie ma on bieżących zobowiązań podatkowych. Przepis używa bowiem sformułowania "nadpłaty podlegają zaliczeniu z urzędu", a tym samym nie uzależnia zaliczenia ani od uznania organu podatkowego, ani od dyspozycji podatnika. Temu ostatniemu pozwala zadysponować nadpłatą tylko w przypadku zobowiązań przyszłych. Gdy podatnik wniosek taki złoży, organ podatkowy jest nim związany. Warunkiem związania jest jednakże istnienie w dacie złożenia wniosku zobowiązania przyszłego. Przed zwrotem nadpłaty (rozumianym jako wypłata na rzecz podatnika kwoty pieniędzy), zgodnie z nakazem wynikającym z art. 76 § 1 O.p., organ musi zatem zawsze sprawdzać stan zaległości i bieżących zobowiązań podatnika. W tym zakresie organ podatkowy działa z urzędu.
Organ nie ma też swobody co do określenia daty zaliczenia nadpłaty, ta bowiem wynika z art. 76 § 2 O.p. Wskazanie daty zaliczenia oznacza, że "potrącenie" wzajemnych należności (nadpłaty z zaległościami podatkowymi) następuje w określonym w ustawie dniu, a nie w dacie wydania postanowienia o zaliczeniu nadpłaty. Postanowienie o zaliczeniu nadpłaty nie kreuje nowego stanu faktycznego i prawnego, a jedynie potwierdza wykonanie czynności o charakterze rachunkowo - technicznym. Poza tym, zaliczenie nadpłaty z chwilą jej dokonania, a nie z chwilą doręczenia podatnikowi postanowienia w przedmiocie zaliczenia, ma dla podatnika istotne znaczenie gwarancyjne. Z chwilą zaliczenia wygasa zobowiązanie podatkowe wskutek zapłaty (art. 59 § 1 pkt 1 O.p.), nie nalicza się odsetek za zwłokę (art. 53 § 1 w zw. z art. 51 § 1 O.p.) i nie wszczyna się egzekucji. (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 2121/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej ,,CBOSA").
Z art. 76 § 1 O.p. wynika, że przy jednoczesnym zaistnieniu nadpłaty i zaległości podatkowej, czynnością organu podatkowego wykonywaną z urzędu jest zaliczenie nadpłaty na zaległości podatkowe podatnika bądź bieżące jego zobowiązania. Z chwilą powstania nadpłaty podatnik staje się wierzycielem organu podatkowego. Nie ma on jednak pełnej swobody w dyspozycji nadpłatą w sytuacji, gdy jednocześnie posiada zaległości podatkowe. Organ pierwszej instancji stwierdziwszy istnienie nadpłaty winien zbadać czy równocześnie na koncie podatnika widnieją zaległości podatkowe bądź nieuiszczone bieżące zobowiązania i dopiero w razie ich braku może dokonać zwrotu powstałej nadpłaty.
Stosownie do art. 76a § 1 O.p., w sprawach zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych oraz bieżących zobowiązań podatkowych i należności, o których mowa w art. 76 § 1a, organ podatkowy, na wniosek podatnika, wydaje postanowienie, na które służy zażalenie. W przypadku zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych zobowiązań podatkowych i należności, o których mowa w art. 76 § 1a, przepisy art. 55 § 2 i art. 62 § 1 stosuje się odpowiednio.
W myśl art. 62 § 1 O.p., jeżeli na podatniku ciążą zobowiązania podatkowe z różnych tytułów, dokonaną wpłatę (nadpłatę) zalicza się na poczet podatku zgodnie ze wskazaniem podatnika, a w przypadku braku takiego wskazania - na poczet zobowiązania podatkowego o najwcześniejszym terminie płatności spośród wszystkich zobowiązań podatkowych podatnika. W przypadku, gdy na podatniku ciążą zobowiązania podatkowe, których termin płatności upłynął, dokonaną wpłatę(nadpłatę) zalicza się na poczet zaległości podatkowej o najwcześniejszym terminie płatności we wskazanym przez podatnika podatku, a w przypadku braku takiego wskazania lub braku zaległości podatkowej we wskazanym podatku - na poczet zaległości podatkowej o najwcześniejszym terminie płatności spośród wszystkich zaległości podatkowych podatnika. Zgodnie z art. 51 § 1 O.p., podatek nieuiszczony w terminie płatności jest zaległością podatkową, od której naliczane są odsetki za zwłokę w myśl przepisu art. 53 § 1 ww. ustawy. Odsetki są, bowiem ustawową należnością nierozerwalnie związaną z istnieniem zaległości podatkowej, a zatem należność ta z mocy prawa, wymagalna jest wraz z należnym podatkiem. Odsetki za zwłokę biegną zawsze z mocy prawa od dnia następnego po dniu, w którym, zgodnie z przepisami ustawy, istniał obowiązek uiszczenia podatku do dnia zapłaty. Przywołane regulacje prawne, nie pozostawiają organom podatkowym możliwości wyboru, co do sposobu postępowania. Reasumując, jeżeli nadpłata zostaje zaliczona na zaległość podatkową, z kwoty tej pokrywa się również odsetki za zwłokę należne od kwoty zaległości podatkowej, zaliczenie dokonuje się proporcjonalnie na zaległości podatkowe oraz naliczone do dnia zapłaty odsetki za zwłokę.
Wymaga podkreślenia, że postanowienie o zaliczeniu nadpłaty na poczet zaległości podatkowej jest aktem formalnym, nieprzesądzającym o istnieniu zaległości podatkowej, lecz informującym jedynie o sposobie zaliczenia nadpłaty. Zdaniem Sądu ze względu na charakter tego postanowienia, w postanowieniu tym nie można rozstrzygać zagadnień materialnoprawnych związanych z zaległością podatkową na poczet której zaliczana jest nadpłata, choć oczywiste jest, że dla zaliczenia nadpłaty na zaległość podatkową koniecznym jest ustalenie, że zaległość ta istnieje. Nie ulega wątpliwości, że dokonanie zaliczenia nadpłaty jest możliwe wyłącznie na poczet takiej zaległości podatkowej, która nie uległa przedawnieniu.
Charakter postanowienia w sprawie zaliczenia nadpłaty na poczet zobowiązań podatkowych wyjaśniony został w orzecznictwie sądowym. Postanowienie w sprawie zaliczenia nadpłaty na poczet zobowiązań podatkowych (zaległych, bieżących, przyszłych) odzwierciedla i potwierdza wykonanie czynności rachunkowo-technicznej, o której mowa w art. 76 a § 1 O.p. Ma ono charakter formalny i samo w sobie nie przesądza ani o istnieniu zwrotu podatku, ani o istnieniu zaległości podatkowej, jednakże – skoro jego istotą jest zaliczenie nadpłaty na poczet zaległości podatkowej – w momencie jego wydania te dwa elementy (nadpłata i zaległość) muszą istnieć. Postanowienie to ma doprowadzić do kompensaty wzajemnych wierzytelności. W tym zakresie postanowienie artykułuje i potwierdza w formie aktu administracyjnego w indywidualnej sprawie, że w dacie wynikającej z prawa i wskazanej w tymże postanowieniu nastąpiły zaliczenie określonej kwoty nadpłaty na zaległość (zobowiązanie) podatkową lub odmowa dokonania zaliczenia zgodnie z wnioskiem podatnika (wyroki NSA z 17.02.2016 r.: II FSK 1158/14, II FSK 1159/14, II FSK 988/14, II FSK 3503/13, II FSK 3504/13, CBOSA ). W tym znaczeniu "wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 76a § 1 O.p., ma jedynie charakter techniczny, potwierdzający dokonanie zaliczenia określonej nadpłaty na oznaczoną zaległość podatkową z odsetkami za zwłokę. Stanowi ono dla podatnika informację o sposobie zaliczenia, co umożliwia mu kontrolę prawidłowości tej czynności, w tym przez zainicjowanie postępowania zażaleniowego. Niezależnie od daty wydania tego postanowienia zaliczenie następuje z chwilą określoną w art. 76a § 2 O.p. W tej zatem chwili musi istnieć zarówno nadpłata, jak i zaległość, których zaliczenie dotyczy" ( zob. Babiarz Stefan i in. Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. XII opublik.: WKP 2024 ).
W przedmiotowej sprawie nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2023 rok podlegała zaliczeniu na zaległości podatkowe z dniem złożenia zeznania podatkowego PIT-36 i do tego dnia zostały naliczone odsetki za zwłokę.
Jak już wyżej wskazano w ramach postępowania o zaliczenie nadpłaty na podstawie art. 76a § 1 O.p. organ podatkowy zobowiązany jest również do rozważenia i oceny, czy zaległość podatkowa nie wygasła wskutek przedawnienia. W rozpatrywanej sprawie organ dokonując tej oceny prawidłowo wskazał, że do zaległości Skarżącego prowadzone było postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego zostały zastosowane środki egzekucyjne przerywające bieg terminu przedawnienia w dniach: 14.02.2014 r., 30.06.2017 r., 22.06.2022 r., o których zobowiązany został powiadomiony. W związku z powyższym Dyrektor IAS prawidłowo wskazał w oparciu o art. 70 § 4 O.p., że o ile nie wystąpią inne przesłanki przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia, ww. zaległości przedawnią się z dniem 24 czerwca 2027 r.
Należy jeszcze raz podkreślić, że wydanie postanowienia w sprawie zaliczenia nadpłaty odbywa się jedynie na wniosek podatnika. A więc organ I instancji, po dokonaniu z urzędu zaliczenia nadpłaty w związku ze złożonym przez Stronę zeznaniem podatkowym, nie miał obowiązku wydania postanowienia na potwierdzenie dokonania tej czynności materialnotechnicznej. Natomiast po otrzymaniu wniosku Skarżącego z dnia 11 kwietnia 2025 r. o wydanie postanowienia potwierdzającego dokonanie zaliczenia, Naczelnik US wydał w dniu 18 kwietnia 2025 r. postanowienie w sprawie zaliczenia nadpłaty.
Jednocześnie odnosząc się do stanowiska strony skarżącej zawartym w piśmie procesowym z dnia 16 listopada 2025 r., że wniosek o wydanie takiego postanowienia został złożony już w piśmie z dnia 4 maja 2024 r., w którym zawarty jest ,,wniosek o wydanie postanowienia w sprawie rozliczenia zajętego wynagrodzenia za pracę oraz zajętych środków finansowych jak również naliczonych w związku z tym zajęciami kosztów egzekucyjnych’’, to zauważyć należy, że strona skierowała wskazana żądanie do organu egzekucyjnego w oparciu o przepisu u.p.e.a., celem dokonania rozliczenia zaksięgowania przez organ egzekucyjny zajętego wynagrodzenia oraz innych zajętych środków finansowych, w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym.
W piśmie tym Skarżący wnosił również o wydanie postanowienia w oparciu o art. 64c § 7 u.p.e.a. w sprawie naliczonych kosztów egzekucyjnych.
W związku z powyższym, przyjmując nawet argumentację strony skarżącej, że organ egzekucyjny winien wezwać Skarżącego do sprecyzowania żądania zawartego w złożonym piśmie, względnie przekazać w trybie art. 65 k.p.a. wniosek celem wydania postanowienia w sprawie zaliczenia nadpłaty, to brak takiego działania organu egzekucyjnego nie stanowiło o naruszeniu przepisów w niniejszym postępowaniu, skutkujących wydaniem postanowienia z dnia 18 kwietnia 2025 r. w sprawie zaliczenia nadpłaty w związku z wnioskiem zawartym w piśmie z dnia 11 kwietnia 2025 r.
Potwierdzeniem tego stanowiska jest również to, że niezależnie od daty wydania postanowienia na podstawie art. 76a § 1 O.p. zaliczenie nadpłaty na poczet zaległości podatkowych następuje z chwilą określoną w art. 76a § 2 O.p. tj. w niniejszej sprawie z dniem złożenia zeznania podatkowego PIT-36 za 2023 r.
W związku z powyższym zarzuty i argumentacja Skarżącego dotycząca braku reakcji organu egzekucyjnego w związku z pismem z dnia 4 maja 2024 r. nie stanowi wbrew twierdzeniu strony skarżącej o naruszeniu przepisów postępowania w niniejszej sprawie w stopniu, które winno skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 18 kwietnia 2025 r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym.
6.4. Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę wskazuje, że w niniejszym postępowaniu brak jest podstaw do oceny zarzutów dotyczących prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż kwestie te rozstrzygane są w ramach innych postępowań.
Jak już wyżej zostało wskazane zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej, niż ta, w której wniesiono skargę. Innymi słowy, sąd nie może wkraczać w sprawę nową, w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania i wydawanych w nim orzeczeń administracyjnych. Przy czym sąd administracyjny nie jest wprawdzie związany granicami skargi, ale zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym kontroli legalności poddano postanowienie wskazane w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej w przedmiocie zaliczenia nadpłaty. Sąd w niniejszej sprawie nie ma zatem kognicji do badania zarzutów Skarżącego odnoszących się do prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Zarzuty tego rodzaju pozostają poza granicami zaskarżenia w niniejszej sprawie, co wyklucza ich badanie dla ustalenia tego, czy zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS odpowiada prawu. Stronie niezadowolonej z działalności organów egzekucyjnych służą środki ochrony określone w u.p.e.a. oraz k.p.a., a ponadto droga sądowa w sprawach, w których dopuszczalne jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. (por. wyrok WSA w Gdańsku z 30 października 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 336/24, CBOSA).
Na marginesie odnosząc się do argumentacji strony skarżącej co do braku podstaw do ponownego wszczęcia egzekucji, przedstawianej w związku z powołanym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2021 r. o sygn. akt I SA/Gd 909/20, należy zwrócić uwagę, że wyrok ten został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 marca 2024 r. o sygn. akt III FSK 4596/21.
Powoływany przez Skarżącego wyrok został więc wyeliminowany z obrotu prawnego. Już z tego powodu argumentacja strony skarżącej dotycząca skutków wydanego wyroku WSA w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 909/20 w związku z uchyleniem zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego, utrzymującego w mocy postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdyni z dnia 18 maja 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego jest bezprzedmiotowa.
Zaznaczyć jedynie należy, że we wskazanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt III FSK 4596/21, Sąd ten uznał, że w stanie prawnym obowiązującym do 19 lutego 2021 r. wierzyciel, będący jednocześnie organem egzekucyjnym, mógł po umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jej bezskuteczność, wystawić nowe tytuły wykonawcze, a organ egzekucyjny na ich podstawie zastosować kolejne środki egzekucyjne. Zdaniem NSA dopiero nowelizacja ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z 4 lipca 2019 r., która weszła w życie 20 lutego 2021 r., jednoznacznie uregulowała to zagadnienie, a ponowne wszczęcie egzekucji- wcześniej umorzonej z uwagi na jej bezskuteczność - od 20 lutego 2021 r. następuje w oparciu o pierwotny tytuł wykonawczy.
6.5. Nieuprawnione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. oraz art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., bowiem przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie miały zastosowania w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu, organy podatkowe przeprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy, adekwatnie do przedmiotu sprawy.
Sąd stoi jednocześnie na stanowisku, że postanowienia, których uchylenia domaga się Skarżący, nie zawierają wad prawnych mogących skutkować uwzględnieniem skargi. W ocenie Sądu postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i rzetelny. Zaskarżone postanowienia zawierają wszelkie niezbędne wymagane przepisami elementy, w tym uzasadnienia faktyczne oraz uzasadnienia prawne, które zawierają wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Tym samym nie znalazły aprobaty Sądu zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa przez organy podatkowe.
Należy zatem ocenić, że organy działały na podstawie przepisów prawa zgodnie z zasadą legalizmu, wynikającą z art. 120 O.p. oraz z zachowaniem zasady z art. 121 § 1 O.p. prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, co również czyni bezzasadnym zarzut naruszenia art. 78 w zw. z art. 32 Konstytucji RP.
Tym samym utrzymanie w mocy przez Dyrektora IAS prawidłowego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji jest zgodne z art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p.
6.6. Odnosząc się końcowo do składanych przez Skarżącego w toku postępowania pism procesowych Sąd wskazuje, że z akt sprawy wynika, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 30 września 2025 r. Skarżącemu udostępniono zdygitalizowane akta postępowania sądowego. Należy przy tym zaznaczyć, że system PASSA umożliwia stronom dostęp tylko do akt sądowych – nie do akt administracyjnych – i tylko w takim zakresie wniosek Skarżącego mógł zostać uwzględniony.
Jeżeli natomiast chodzi o złożony przez Skarżącego wniosek "o odroczenie terminu rozprawy w związku z niepoinformowaniem o jej terminie" Sąd wskazuje, iż wniosek dotyczył rozprawy, tymczasem sprawa, jak już wyżej wskazano, została skierowana na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. na posiedzenie niejawne. Informację zaś o terminie posiedzenia niejawnego można uzyskać w Biuletynie Informacji Publicznej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na stronie internetowej: https://www.bip.gdansk.wsa.gov.pl/462,e-wokanda. W świetle art. 91 § 2 p.p.s.a., obowiązek informowania o planowanym terminie posiedzeń dotyczy tylko posiedzeń jawnych (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II OSK 2130/23; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
W związku z powyższym, wniosek Skarżącego o odroczenie terminu rozprawy nie zasługiwał na uwzględnienie.
6.7. W konsekwencji powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika US nie naruszają przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego, a co za tym idzie brak jest podstaw do ich uchylenia.
Dodatkowo, Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, nie dopatrzył się również innych błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia ani też naruszeń przepisów mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
6.8. Mając zatem na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona i w konsekwencji podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło