I SA/Gd 721/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Woźniak, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. sprawy ze skargi G L.-S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wnioskiem z dnia 10 lutego 2012 r. G.L.-S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w G.) o umorzenie należności z tytułu składek, tj. odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek należnych za ubezpieczonych niebędacych płatnikami składek za okres od grudnia 1999 r. do marca 2000 r. w łącznej kwocie 1.354,00 zł. Przedmiotowy wniosek zobowiązany uzasadniał złą sytuacją materialną i zdrowotną związaną z niepełnosprawnością, samotnym prowadzeniem gospodarstwa domowego i bardzo niskimi dochodami z renty. Decyzją z dnia 29 lutego 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył na podstawie art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie merytorycznego rozpatrzenia powyższego wniosku. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że przepis art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczący możliwości umarzania należności z tytułu składek nie obejmuje swym zakresem odsetek od składek należnych za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Z uwagi na brak przepisów prawa, które dla ZUS byłyby podstawą do podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia tych odsetek, organ na podstawie art. 105 k.p.a. orzekł o umorzeniu postępowania w tym zakresie. Pismem z dnia 6 kwietnia 2012 r. G.L.-S. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia 18 maja 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w myśl art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.o.s.u.s., w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie stosuje się przepisów dających podstawy do umorzenia należności. Ponieważ należności z tytułu odsetek, pochodnych od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie podlegają przepisom rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. G.L.-S. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja umarzająca postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek należnych za ubezpieczonych niebędacych płatnikami składek za okres od grudnia 1999 r. do marca 2000 r. w łącznej kwocie 1.354,00 zł. Sąd nie podziela poglądu prezentowanego w decyzjach organów orzekających i w odpowiedzi na skargę, że przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585, ze zm.), zwanej dalej u.o.s.u.s., nie przewidują podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek należnych za ubezpieczonych niebędacych płatnikami składek. Art. 28 u.o.s.u.s. przewiduje możliwość umorzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w całości lub części należności z tytułu składek w określonych sytuacjach. Z kolei art. 24 ust. 2 u.o.s.u.s. wyjaśnia używane w ustawie pojęcie "należności z tytułu składek". Z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy więc nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Mając na względzie treść art. 24 ust. 2 u.o.s.u.s. uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.o.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia, o którym mowa w art. 30 u.o.s.u.s. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.o.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.o.s.u.s. Powyższy pogląd, sprowadzający się do tezy, że niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.o.s.u.s. nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek, jest utrwalony w orzecznictwie (por. m.in. wyrok NSA z 21.01.2009r., sygn. II GSK 679/08, wyrok NSA z dnia 9 września 2008 r., II GSK 322/08, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2011 r., III SA/Po 46/11, wyrok WSA w Warszawie z 31 października 2007 r., V SA/Wa 1816/07, dostępne w internecie www.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organ nie miał podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego (art. 105 § 1 k.p.a.), a wniosek strony powinien zostać rozpatrzony merytorycznie. W ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej oceny prawnej Sądu, zobowiązany będzie do przeprowadzenia ustaleń faktycznych właściwych i niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy umorzenia samych odsetek i oceny zasadności ich umorzenia w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne to przyznana organom administracji możliwość wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Przed wydaniem decyzji należy umożliwić skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Zgodnie bowiem z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odstąpienie od tego obowiązku jest możliwe w przypadkach określonych w art. 10 § 2 k.p.a. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny rozpoznanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ww. ustawy.