I SA/Gd 811/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. T.B. zwrócił się w złożonym w dniu 26 listopada 2009 r. na obowiązującym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę uzyskuje on dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.276 zł brutto, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, z którą mają na utrzymaniu jedno dziecko. Żadnych informacji o majątku małżonki ani wysokości osiąganych przez nią dochodów wnioskodawca nie ujawnił, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 811/09 referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że pomimo stosownego wezwania wnioskodawca nie przedstawił szeregu dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie, iż faktycznie nie może on ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny - w tym w szczególności nie podał danych dotyczących majątku i dochodów żony, z którą wedle złożonego oświadczenia prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Referendarz podkreślił, że wbrew przekonaniu wnioskodawcy w sytuacji, gdy oświadczył on, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby, i to niezależnie od istniejącego pomiędzy małżonkami ustroju majątkowego. Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny, a konieczność podania tych informacji przez wnioskodawcę wynika z samej konstrukcji wniosku PPF. Nie można zatem przyjąć, aby informacje te pozostawały bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Referendarz podkreślił ponadto, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. W złożonym sprzeciwie T.B. zarzucił referendarzowi naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a. ) z jednej strony wskazując, że zawarte we wniosku PPF oświadczenie było wystarczające dla przyznania prawa pomocy - z drugiej zaś zaznaczając, że referendarz rozpoznał wniosek na podstawie niezupełnych akt sprawy. W tym zakresie skarżący wskazał, że pomimo, iż w skierowanym do Sądu piśmie z dnia 21 grudnia 2009 r. powołał się na dokumenty w postaci zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia oraz umowę o rozdzielności majątkowej małżonków, to dokumentów tych nie załączył. Natomiast referendarz, pomimo wiedzy o tym fakcie, nie zażądał od wnioskodawcy przedłożenia brakujących w tym zakresie dokumentów. Skarżący podkreślił, że w zakończonych już sprawach o sygn. akt I SA/Gd 30/03, I SA/Gd 255/03 oraz I SA/Gd 256/03 został zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie referendarz błędnie zaś uznał, że niepodanie danych dotyczących żony może uzasadnić odmowę uwzględnienia wniosku. Skarżący wyjaśnił, że nie miał możliwości udostępnienia danych dotyczących małżonki, ponieważ pozostaje z nią w systemie rozdzielności majątkowej, a ona sama odmówiła mu ujawnienia danych żądanych przez Sąd. Wobec powyższego w ocenie skarżącego w sprawie brak było podstaw prawnych do zakwestionowania zawartej pomiędzy małżonkami umowy majątkowej i prowadzenia postępowania sprawdzającego także względem żony wnioskodawcy, której to postępowanie w ogóle nie dotyczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że Sąd nie dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu automatycznie traci moc, lecz od podstaw dokonuje merytorycznego rozpoznania sprawy na podstawie przedłożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz na podstawie pozostałych przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów. Nie jest zatem zadaniem Sądu ustalenie, czy referendarz prawidłowo ocenił sytuację, a w konsekwencji żądanie wnioskodawcy, ale ponowne rozważenie zasadności przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w oparciu o analizę wszystkich złożonych do tej pory przez niego dokumentów (w tym dokumentów przedłożonych do wglądu Sądu dopiero na etapie złożonego sprzeciwu). W kontekście przedmiotowej sprawy wskazać zatem należy, że na całokształt złożonych przez wnioskodawcę dokumentów złożyły się: oświadczenie o stanie majątkowym, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia oraz umowa o rozdzielności majątkowej. W ocenie Sądu na wstępie podkreślić należy, że pomimo, iż w latach wcześniejszych Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku trzykrotnie zwolnił T.B. z kosztów sądowych, okoliczność ta pozostaje bez wpływu na to rozstrzygniecie, które w tej materii podejmuje Sąd w przedmiotowej sprawie. Wnioski o przyznanie prawa pomocy można składać wielokrotnie i w każdej zawisłej przed Sądem sprawie. Stąd też ocena danego wniosku nie może opierać się na ustaleniach poczynionych w oparciu o inne złożone przez daną osobę wnioski, tym bardziej przy okazji odrębnych, dawno zakończonych spraw. Podstawą wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy muszą być aktualne na dzień rozpatrywania wniosku ustalenia dotyczące możliwości finansowych danej osoby. Możliwości te, ulegają bowiem istotnym zmianom na przestrzeni czasu - również z uwagi na fakt zawarcia przez daną osobę związku małżeńskiego, czy założenia rodziny. Z tych też względów we wniosku PPF wnioskodawca ma obowiązek każdorazowo zaznaczyć, czy na dzień jego złożenia prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, czy też prowadzi to gospodarstwo wspólnie z innymi osobami. Prawo pomocy w zakresie częściowym, o którego przyznanie wnioskuje skarżący obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W złożonym w dniu 26 listopada 2009 r. wniosku T.B. wskazał, że we wspólnym z nim gospodarstwie domowym pozostaje żona M. B. (z którą pozostaje w związku małżeńskim od 2009 r.) i małoletnia córka L.B. Wnioskodawca wykazał, że uzyskiwany przez niego miesięczny dochód wynosi 1276 zł, co znalazło potwierdzenie w wystawionym przez pracodawcę zaświadczeniu. Pomimo stosowanego wezwania wnioskodawca nie wykazał jednak jakiego rzędu koszty wiążą się z utrzymaniem jego rodziny. Z tych względów wnioskodawca przyczynił się do braku możliwości ustalenia przez Sąd, czy poniesienie kosztów sądowych, (które na obecnym etapie sprawy zamykają się w kwocie 100 zł tj. kwocie należnego od skargi wpisu) mogą spowodować uszczerbek dla koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny tym bardziej, że Sądowi nie jest również znana sytuacja majątkowa i dochodowa żony skarżącego. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza natomiast wspólne ponoszenie wydatków utrzymania tego gospodarstwa, co w przypadku małżonków, należy utożsamić ze wspólnym ponoszeniem wydatków utrzymania rodziny, którą wspólnie tworzą. Sąd nie kwestionuje, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i nie podważa ważności umowy, która w tym zakresie została pomiędzy małżonkami zawarta. Wbrew przekonaniu skarżącego istnienie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie wyłącza jednak istniejącego pomiędzy nimi obowiązku wzajemnej pomocy. Przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy bowiem wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie i są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Sąd nie kwestionuje, że poprzez zawartą w dniu 6 maja 2009 r. T.B. i M.B. wyłączyli istnienie ustroju wspólności majątkowej w ich małżeństwie od chwili jego zawarcia. Oznacza to jednak tylko tyle, że każdy z małoznków posiada odrębny majątek, na który w całości składają się wszystkie aktywa nabyte tak przed, jak i po zawarciu małżeństwa. Jednak żaden z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w tym przepisy dotyczące umownych małżeńskich ustrojów majątkowych (rozdział II kodeksu) nie daje podstaw do przyjęcia, aby pozostawianie w ustroju rodzinności majątkowej zwalniało małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy, o którym mowa w art. 23 cytowanej ustawy. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.