I SA/Gd 860/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. M., P. W.-M., A. W. i T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 18 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 2 lipca 2015 r., T. W. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 59 m2, posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, 2 czerwca 2015 r. został zarejestrowany jako osoba bezrobotna i z tego tytułu otrzymuje zasiłek w wysokości 823 zł brutto miesięcznie, aktywnie poszukuje pracy jednak ze względu na wiek (61 lat) nie może znaleźć zatrudnienia. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 8 lipca 2015 r. skarżący nadesłał: - odpisy zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2013-2014 r., w których wykazał dochody ze stosunku pracy oraz z innych źródeł w łącznej wysokości 37.067,05 zł (za 2013 r.) i 37.809,49 zł (za 2014 r.); - odpis decyzji z dnia 2 czerwca 2015 r. o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku z tego tytułu w wysokości 997,40 zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku, a w okresie kolejnych miesięcy – 783,20 zł; - wyciąg z rachunku bankowego o numerze [...] w "A" za okres od 1 maja do 29 lipca 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 7,80 zł; - historię konta numer [...] w "B" za okres od 8 maja do 13 lipca 2015 r., na którym zostały zaksięgowane jedynie wpłaty w kwocie 600 zł na spłatę rat kredytu; - potwierdzenie stanu zadłużenia w "C" z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 99.886,40 zł wraz z harmonogramem spłat, z którego wynika, że miesięczna rata wynosi 1.376,05 zł; - odpis umowy pożyczki zaciągniętej w "B" w wysokości 27.976,23 zł wraz z harmonogramem spłat, z którego wynika, że miesięczna rata wynosi 550,03 zł; - odpis umowy z dnia 17 sierpnia 2012 r. ustanawiającej rozdzielność majątkową; - dodatkowe oświadczenie, w którym podał, że nie posiada pojazdów mechanicznych; nie posiada rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne; stałe koszty jego utrzymania wymienione w punkcie 1 lit. f) zarządzenia z dnia 8 lipca 2015 r. tj. opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, RTV itp., ponoszą za niego członkowie rodziny; wyjaśnił także, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i z małżonką pozostaje w separacji, w związku z czym nie posiada ani danych ani dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 grudnia 2015 r. odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. T. W. wniósł sprzeciw od tego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), poprzez stwierdzenie, że nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wniósł o uwzględnienie wniosku i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu podniósł, że od czerwca 2015 r. dysponuje jedynie zasiłkiem dla bezrobotnych. Ponadto oczekuje na przyznanie świadczenia przedemerytalnego. Wskazał, że rachunek w "A" o nr [...] posiada wspólnie z córką, na potwierdzenie czego dołączył stosowny wydruk. Wyjaśnił, że wypłaty z tego rachunku dokonywała córka, D. W. na swoje potrzeby lub jej matki, ale to nie były jego fundusze, bowiem takimi funduszami nie dysponuje. Wnioskodawca podniósł, że nie jest prawdziwe ustalenie, że przekazał kwotę 2.226 zł na rzecz D. W, gdyż kwotę tę otrzymała jego córka z Okręgowej Izby Aptekarskiej w O. Ponadto wyjaśnił, że nie jest prawdą, że dokonywał regularnych wpłat w kwocie 1300 zł na rzecz E. Z.-W. Wskazał, że kwota 130 zł stanowi rozliczenie między D. W. a E. Z.- W. Ponadto wnioskodawca wskazał, że kwota spłaty kredytu i pożyczek w wysokości 2.526,08 zł jest zgodna ze stanem faktycznym. Kwota ta jednak przekracza jego aktualne dochody, więc ma zaległości w spłacie. Dodał, że nadal nie ma zatrudnienia. Odnośnie dokonania przelewu kwoty 8800 zł na rachunek P. W.- M., skarżący wyjaśnił, że kwota ta stanowiła jej utarg i nie była jego własnością. Wnioskodawca oświadczył również, że nie ponosi kosztów ubezpieczenia żony, ani nie uiszcza jej opłat za energię. Końcowo, skarżący podkreślił, że nieuwzględnienie wniosku uniemożliwi obronę jego prawa tylko z powodu okoliczności finansowych, a nie z powodu braku dobrej woli z jego strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie złożony został w dniu 12 czerwca 2015r., więc do jego rozpatrzenia zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez stronę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W niniejszej sprawie skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Ponadto rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią dochody. Zatem zasadniczym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" T., Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r. s. 631 i nast.). Odnosząc się do pierwszego aspektu, tj. wysokości kosztów postępowania, zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Stosownie do treści § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) w niniejszej sprawie wpis stały wynosi 500 zł. Przechodząc do szczegółowej oceny zasadności wniosku, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, o których mowa w powołanym przepisie. Wprawdzie skarżący odpowiedział na zarządzenie z dnia 8 lipca 2015 r., to jednak jego sytuacja finansowa i rodzinna wciąż pozostają niejasne. W ocenie Sądu, nadal niewyjaśniona pozostaje kwestia, jakimi środkami pieniężnymi skarżący faktycznie dysponuje, poza przyznanym zasiłkiem dla bezrobotnych. Wskazać należy, że skarżący oświadczył, że koszty eksploatacji zajmowanego przez niego lokalu i opłaty za media ponoszą za niego członkowie rodziny. Twierdzeniom tym przeczą zapisy na rachunku bankowym skarżącego prowadzonym przez "A", z których wynika, że skarżący sam ponosi nie tylko własne wydatki związane z opłatami za telefon komórkowy, internet i telewizję, ale również dokonał zapłaty za faktury za energię elektryczną wystawione na E. W.(małżonkę) na kwotę 214,33 zł, choć temu konsekwentnie zaprzeczył w sprzeciwie, D. W. na kwotę 240,11 zł oraz H. D. na kwotę 70,14 zł. Nadal zastrzeżenia budzi także fakt, że przekazał kwotę 2.226 zł D. W tytułem wpłaty na rzecz Okręgowej Izby Aptekarskiej w O. Ponadto wskazać należy, że wnioskodawca spłacał pożyczkę zaciągniętą przez małżonkę w "D" S.A. w kwocie 68,62 zł oraz opłaca jej ubezpieczenie na życie w "E" S.A. w kwocie 50 zł. Skarżący przekazuje także regularnie kwotę 130 zł na rzecz E. Z.-W. (małżonki skarżącego A.W). Nadto, wątpliwości co do stanu środków, jakimi faktycznie dysponuje skarżący potęguje fakt, że miesięcznie dokonuje spłat kredytów i pożyczek w łącznej kwocie 2.526,08 zł, znacznie przekraczającej kwotę osiąganych przez niego dochodów z tytułu zasiłku dla bezrobotnych i mimo że dochody te nie wystarczają na spłatę raty zaciągniętych przez skarżącego zobowiązań, to nie ma on zaległości w ich spłacie. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący poza przyznanym mu świadczeniem dysponuje innymi środkami pieniężnymi, chociażby w postaci oszczędności na rachunku bankowym o numerze [...], z którego wyciągu nie przedłożył, a z którego 5 czerwca 2015 r. (już jako osoba bezrobotna) dokonał przelewu środków w kwocie 8.800 zł na rachunek skarżącej P. W. M. o numerze [...] w "B" S.A., zaś 1 lipca 2015 r. dokonał przelewu środków w kwocie 390 zł na swoje konto w "A". Zastrzeżenia budzi także sytuacja rodzinna skarżącego, w szczególności podnoszona przez niego okoliczność nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką. Skarżący z jednej strony konsekwentnie twierdzi, że małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe – w ich małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i pozostają w separacji, z drugiej zaś ponosi za małżonkę koszty jej ubezpieczenia na życie oraz uiszcza wystawione na nią faktury za energię elektryczną. Podkreślić należy, że skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy przedłoży orzeczenie sądu o rozwodzie lub separacji, a mimo to – wskazując, iż z żoną pozostaje w separacji – żadnego dowodu potwierdzającego tę okoliczność nie przedłożył. Można domniemywać, że skarżący powołuje się na okoliczność pozostawania z małżonką w tzw. faktycznej separacji. Sąd zauważa, że pod pojęciem "faktycznej separacji" należy rozumieć stan rzeczy, polegający na zerwaniu między małżonkami więzi, jakie cechują normalnie funkcjonujące małżeństwo (zob. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz pod redakcją K. Piaseckiego, LexisNexis Wydanie 4, Warszawa 2009, s. 799). Skoro zatem skarżący i jego żona żyją w rozłączeniu, nie łączą ich już żadne więzi finansowe (mają odrębne majątki i każde z nich prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe), to rodzi się pytanie, z jakich powodów skarżący ponosi za małżonkę niektóre jej wydatki, podczas gdy sam, jak twierdzi, dysponuje niewielkim dochodem, który nie wystarcza nawet na pokrycie jego stałych kosztów utrzymania. Odnosząc się natomiast do okoliczności istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej, Sąd wyjaśnia, że nie zwalnia go ona z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej małżonki. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8).Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd też dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy brana jest również pod uwagę sytuacja finansowa i stan majątku współmałżonka, i to niezależnie od ustroju majątkowego istniejącego w małżeństwie. Tymczasem w niniejszej sprawie dokonanie takiej oceny zostało uniemożliwione przez skarżącego, który uchylił się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonki. Skoro zatem sytuacja ta nie jest znana, gdyż skarżący uchylił się od jej przedstawienia, to nie można przyjąć, że skarżący nie może skorzystać z pomocy finansowej małżonki a udzielona mu pomoc nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Wskazać przy tym należy, że za taką formę pomocy można uznać nie tylko przekazanie skarżącemu środków pieniężnych czy to tytułem pożyczki, czy darowizny, ale także czasowe przejęcie przez małżonkę w całości ciężaru utrzymania rodziny i umożliwienie w ten sposób skarżącemu zabezpieczenie środków z jego dochodów na koszty niniejszego postępowania. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie uchyla bowiem obowiązku małżonków przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do sił i możliwości zarobkowych i majątkowych każdego z nich. Końcowo, Sąd podkreśla, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy oprzeć się na rzetelnym i miarodajnym materiale źródłowym. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji finansowej strony, czego skarżący nie uczynił również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Z tych względów Sąd, na podstawie art.260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.