I SA/Gd 905/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń /spr./, Sędzia WSA Marek Kraus, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 5 lutego 2025 r. sprawy ze skargi L.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 14 października 2024 r., nr 2201-IEE.7192.2.275.2024.WK w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 października 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej "Dyrektor IAS"), działając na podstawie art. 17 § 1, art. 18, art. 59 § 1 - 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej "u.p.e.a.") oraz art. 127 § 2, art. 138 § 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia L. S. (dalej "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku (dalej "Dyrektor ZUS") z dnia 2 września 2024 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. 2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy: 2.1. Organ egzekucyjny - Dyrektor ZUS - prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] z 15 maja 2024 r., obejmujących nieuregulowane składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres wrzesień i październik 2021 r. oraz listopad 2022 r. W celu wyegzekwowania należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w C. S.A., zawiadomieniami z 15 maja 2024 r. Wydruki zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono Skarżącemu 24 maja 2024 r. Bank zawiadomienia otrzymał w tym samym dniu, w odpowiedzi z dnia 16 maja 2024 r. bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia w postaci braku środków. 2.2. W dniu 13 czerwca 2024 r. Skarżący złożył wniosek o "redukcję zadłużenia czyli 2,739 zł o 50%, z powodu ciężkiej sytuacji materialnej, życiowej i zdrowotnej". W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku, postanowieniem z 24 czerwca 2024 r. Dyrektor ZUS odmówił umorzenia w części postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2024 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Pismem z 23 sierpnia 2024 r. organ egzekucyjny wezwał Skarżącego do sprecyzowania żądania poprzez wskazanie, czy żąda umorzenia należności, czy też umorzenia postępowania egzekucyjnego, czy wnosi innego rodzaju żądanie. W odpowiedzi na w/w wezwanie Skarżący wskazał, że wnosi o umorzenie całości długu wobec ZUS oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. 2.3. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor ZUS postanowieniem z dnia 2 września 2024 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem w sprawie nie wystąpiły przesłanki, określone w art. 59 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 59 § 2 u.p.e.a. 2.4. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Skarżącego, Dyrektor IAS postanowieniem z 14 października 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, bowiem obowiązek nie uległ przedawnieniu, a tytuły wykonawcze spełniały prawem przewidziane wymogi. Materiał dowodowy potwierdza, że należności dochodzone ww. tytułami wykonawczymi z 15 maja 2024 r., obejmującymi nieuiszczone składki na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne nie uległy przedawnieniu. W sprawie nie upłynął podstawowy 5-letni termin przedawnienia, liczony od daty wymagalności składek, a dodatkowo w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego w sprawie termin ten uległ zawieszeniu. Dowody doręczeń Skarżącemu ww. tytułów wykonawczych, wraz z zawiadomieniami o dokonanych na ich podstawie zajęciach egzekucyjnych 24 maja 2024 r., znajdują się w aktach sprawy. Organ egzekucyjny zasadnie zatem orzekł, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie obowiązków, określonych ww. tytułami wykonawczymi, czy też niespełnienie przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Organ pierwszej instancji trafnie rozstrzygnął również w kwestii odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego do majątku Skarżącego na podstawie ww. tytułów wykonawczych z uwagi na jego bezskuteczność. Akta sprawy dowodzą bowiem, że nie ziściła się przesłanka, wymieniona w art. 59 § 2 u.p.e.a., warunkująca umorzenie przedmiotowego postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o powyższą dyspozycję może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy organ egzekucyjny ustali, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego byłaby możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji. Organ egzekucyjny ustalił natomiast, że Skarżący pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, co potwierdza w zażaleniu. Skarżący posiada również rachunek bankowy, który z informacji przekazanych przez bank obrotuje. Zatem na tym etapie postępowania nie może zastosować fakultatywnej podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie jest bowiem przesądzone, że postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia. Końcowo Dyrektor IAS wskazał, że wniosek w sprawie umorzenia zaległości jest obecnie przedmiotem rozpoznania Dyrektora ZUS. 3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący wniósł o umorzenie postępowania, zarzucając naruszenie art. 32 ust. 2 oraz art. 47 Konstytucji RP poprzez zmuszenie Skarżącego do utrzymania własnego i rodziny z niewielkiej emerytury wysokości 1.261, 64 zł (po potrąceniu 224,43 zł na należności egzekucyjne), z której pozostające Skarżącemu 700 zł nie wystarcza na godne życie. 4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: 5.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., gdyż przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie. Badając rozpoznawaną sprawę, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. 5.3. Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest kontrola zgodności z prawem postanowienia odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego uregulowane zostały w art. 59 u.p.e.a. Zgodnie z § 1 powyższego przepisu, postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku: 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego; 2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym; 3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27; 4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek: a) jest ściśle związany ze zobowiązanym, b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; 5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel; 7) gdy odrębne ustawy tak stanowią. Stosownie zaś do art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest bowiem zobowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu. Jedną z takich przyczyn, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, jest niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty (zob. np. wyrok NSA z 26 sierpnia 2011 r., II FSK 461/10, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych (podmiotowych lub przedmiotowych), a nie merytorycznych (zob. wyrok WSA w Warszawie z 18 marca 2020 r., VII SA/Wa 130/20). Egzekucja administracyjna jest zatem dopuszczalna, gdy łącznie spełnione zostaną podmiotowe i przedmiotowe warunki jej prowadzenia. Do przesłanek podmiotowych zalicza się wszystkie wymogi związane z uczestnikami tego postępowania. Przez pojęcie przesłanek przedmiotowych rozumie się dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na egzekwowany obowiązek, jego charakter prawny. Natomiast niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających w danej sprawie możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (zob. wyroki NSA: z 28 lutego 2018 r., II FSK 512/16; z 4 kwietnia 2012 r., II FSK 2615/10; z 12 stycznia 2018 r., II FSK 3535/15). Oceniając w świetle powyższego prawidłowość zaskarżonego postanowienia w kontekście stosowania art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Sąd stwierdza, że organ nie naruszył przepisów prawa. Niewątpliwie bowiem w okolicznościach faktycznych sprawy nie zachodziła żadna z możliwych przesłanek niedopuszczalności prowadzenia egzekucji. Obowiązek objęty przedmiotowymi tytułami wykonawczymi nie uległ przedawnieniu, bowiem w sprawie nie upłynął pięcioletni okres przedawnienia, liczony od daty wymagalności składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za wrzesień i październik 2021 r. oraz listopad 2022 r., a dodatkowo w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego bieg tego terminu uległ zawieszeniu. Sąd zauważa przy tym, że błędne wskazanie przez Dyrektora IAS, że składka na ubezpieczenie zdrowotne za listopad dotyczy roku 2021, zamiast prawidłowo – roku 2022, nie wpływa na trafność konstatacji o braku upływu terminu przedawnienia tej należności. Kolejną z przyczyn, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, jest niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Przepis art. 27 u.p.e.a. określa bowiem elementy, jakie powinien zawierać tytuł wykonawczy. Ich wyliczenie ma charakter enumeratywny, brak któregokolwiek z nich stanowi istotne naruszenie prawa skutkujące koniecznością umorzenia, wszczętego na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego, postępowania egzekucyjnego. Trafne jest stanowisko organu, że tytuły wykonawcze z dnia 15 maja 2024 r. spełniają wymogi określone w art. 27 § 1 u.p.e.a. Słusznie zatem przyjął organ, że w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1 pkt 1 i 3 u.p.e.a. Przechodząc do prawidłowości odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wskazać należy, że w przepisie tym została ustanowiona fakultatywna przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, która jest związana z celowością i ekonomiką postępowanie egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na tej podstawie jest możliwe, gdy jego dalsze prowadzenie, pomimo nie wyegzekwowania dochodzonego w trakcie postępowania obowiązku, nie przyniesie rezultatu. Nie zostaną osiągnięte cele postępowania, czyli dochodzona należność pieniężna, bądź też zachowanie dłużnika w przypadku zobowiązania niepieniężnego nie zostanie zrealizowana. Stanowi to przesłankę racjonalizacji prowadzonego postępowania egzekucyjnego, pozwalająca na jego zakończenie w sytuacji, gdy nie może być ono uwieńczone sukcesem egzekucyjnym. Może mieć zastosowanie w sytuacjach, gdy wierzyciel uporczywie domaga się dalszego prowadzenia egzekucji pomimo, że nie potrafi wskazać efektywnych działań (rodzaju egzekucji), które pozwoliłyby na osiągniecie skutku w postaci realizacji obowiązku (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 260/24). Uprawnienie przewidziane w art. 59 § 2 u.p.e.a. do umorzenia postępowania egzekucyjnego ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Przy czym należy zauważyć, że wskazany przepis odnosi się do egzekucji bezskutecznej. Z tego względu przed podjęciem rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ zobowiązany jest rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i uwzględnić możliwości poszukiwania mienia podlegającego zajęciu. Rozstrzygnięcie w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. musi być poprzedzone wszechstronnym zebraniem materiału dowodowego i skrupulatną jego oceną, uzasadniającą wniosek, że zobowiązany w istocie nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Koniecznie jest w związku z powyższym zbadanie sytuacji majątkowej zobowiązanego. Organ egzekucyjny powinien zatem podjąć działania w celu ustalenia majątku zobowiązanego, który może służyć zaspokojeniu wierzyciela. Tym samym rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego musi być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, spełniającym wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organ egzekucyjny powinien w pierwszej kolejności ustalić stan majątkowy zobowiązanego. Następnie dokonać oceny efektywności możliwych czynności egzekucyjnych oraz porównania szacowanych wydatków egzekucyjnych, a także możliwych do wyegzekwowania kwot w celu stwierdzenia, czy uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne (zob. wyrok NSA z 13 marca 2013 r., II GSK 2373/11). Takie działanie pozwala na kontrolę sposobu skorzystania przez organ egzekucyjny z przyznanego mu uznania administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie organ wypełnił powyższe wymagania, słusznie oceniając, że akta sprawy dowodzą braku ziszczenia się przesłanki wskazanej w art. 59 § 2 u.p.e.a., warunkującej możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ ustalił, że Skarżący pobiera świadczenie emerytalno-rentowe oraz posiada rachunek bankowy, na którym występuje obrót. Zasadne było zatem wskazanie, że nie zaistniała bezskuteczność egzekucji, bowiem Skarżący posiada majątek, z którego jest możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji. Co więcej, jak wskazał Skarżący we wniesionej skardze, z pobieranego przez niego świadczenia emerytalnego comiesięcznie jest potrącana kwota 224,43 zł tytułem należności egzekucyjnych. Tym samym słusznie uznał organ, że nie zostało przesądzone, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia. Skoro nie spełniła się przesłanka umożliwiająca organowi zastosowanie instytucji fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, to nie można uznać za nieprawidłowe dokonanie przez organ odmowy jego umorzenia. Zaskarżone postanowienie nie zawiera wad prawnych, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. W ocenie Sądu postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i rzetelny. Organ zgromadził wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy i na tej podstawie dokonał prawidłowej analizy sytuacji faktycznej, którą następnie poddał prawidłowej subsumpcji pod znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy prawa. Zaskarżone postanowienie zawiera wszelkie niezbędne wymagane przepisami elementy, zaś jego uzasadnienie faktyczne wskazuje fakty, które organ uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł, a uzasadnienie prawne zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Tym samym nie znalazły aprobaty Sądu zarzuty dotyczące naruszenia przez organ przepisów prawa, w tym przepisów rangi konstytucyjnej. 5.4. Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a., dających podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.