I SPP/Gd 56/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. N. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt I SPP/Gd 56/21 o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 576/20 ze skargi W. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 12 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 26 maja 2021 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu W. N. zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 września 2020 r. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 25 lutego 2021 r., W. N. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym przez skarżącego w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 576/20. Poprzedni został rozpoznany negatywnie, gdyż skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować okoliczności powołane we wniosku i ustalić jego rzeczywistą sytuację finansową. Postanowieniem z dnia 24 września 2020 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez sąd postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2021 r. Wprawdzie w pierwszym wniosku skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zaś w przedmiotowym wniosku ograniczył swoje żądanie do zwolnienia od kosztów sądowych, to jednak zważywszy, że poprzedni wniosek został oceniony zarówno pod kątem wystąpienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i częściowym, to przedmiotowy wniosek należy potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 24 września 2020 r. odmawiającego przyznania mu prawa pomocy. Referendarz wskazał, że z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach datowanego na dzień 25 lutego 2021 r., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1444 ze zm.), wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z partnerką życiową. Wnioskodawca ani jego partnerka nie posiadają żadnego majątku, w tym oszczędności. Wnioskodawca posiada zaległości podatkowe oraz zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz kosztów sądowych, które wynoszą ponad 200.000 zł, z jego majątku prowadzona jest egzekucja, w toku której dokonano zajęcia rachunków bankowych. Źródłem utrzymania wnioskodawcy i jego partnerki jest działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę (w styczniu br. nie osiągnął z tego tytułu przychodów), a od dnia 11 grudnia 2020 r. także wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie około 5.000 zł netto oraz wynagrodzenie partnerki z tytułu umowy zlecenia w kwocie 2.000 zł netto miesięcznie, na które składa się wynagrodzenie w minimalnej stawce godzinowej oraz ewentualna premia od sprzedaży (łączne dochody z ww. tytułów wnioskodawca określił na poziomie około 7.000 zł). Na czynsz najmu mieszkania, opłaty związane z jego eksploatacją, w tym za media oraz za telefon, obsługę księgową itp., skarżący miesięcznie przeznacza kwotę około 1.820 zł (w okresie zimowym – 1.920 zł). Wskazał przy tym, iż posiada zaległość z tytułu opłat czynszowych za okres sześciu miesięcy. Natomiast na wyżywienie oraz inne koszty wydatkuje miesięcznie około 1.200 zł. Dodatkowo ponosi opłatę w kwocie 473 zł miesięcznie za zakup aktualizacji oprogramowania wykorzystywanego w działalności gospodarczej. Do swoich stałych zobowiązań wnioskodawca zaliczył także składki na ubezpieczenie społeczne oraz podatek dochodowy (PIT-5), przy czym nie podał ich wysokości. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy i zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2021 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 14 dni: a/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej wnioskodawcy, rachunków osobistych, rachunku karty kredytowej, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków za okres od 1 stycznia br.; b/ zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia (w kwocie netto wraz ze wszystkimi dodatkami) oraz o wysokości średniego wynagrodzenia wypłaconego od stycznia br. wraz z informacją, czy wynagrodzenie podlega zajęciu egzekucyjnemu oraz w jakiej formie jest wypłacane (gotówką, czy na rachunek bankowy); c/ odpisów dokumentów księgowych, bądź zestawienia sporządzonego na ich podstawie dotyczących wysokości przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres od 1 stycznia br. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz wydatków (ze wskazaniem ich rodzaju) poniesionych przez wnioskodawcę w ww. okresie; d/ dowodu potwierdzającego aktualną wysokość zaległości wnioskodawcy z tytułu czynszu najmu mieszkania; e/ dokumentów obrazujących wysokość faktycznie poniesionych przez wnioskodawcę od stycznia br. stałych kosztów utrzymania (opłat za czynsz najmu mieszkania – jeżeli wnioskodawca go opłacił, opłat eksploatacyjnych do spółdzielni mieszkaniowej/wspólnoty, za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet i innych), z wyłączeniem wydatków związanych z prowadzoną przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą. Wnioskodawca został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 28 kwietnia 2021 r. (dowód: urzędowe potwierdzenie doręczenia, załącznik do akt). Wnioskodawca nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W związku z powyższym referendarz sądowy stwierdził, iż wnioskodawca po raz kolejny nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 24 września 2020r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, w którym przyznał, że nie dostarczył żądanych przez referendarza dokumentów, uznał jednak, że ze względu na ochronę danych osobowych zakres żądanych dokumentów budzi wątpliwości co do konieczności ich przedstawienia. Podkreślił, że we wniosku wystarczająco opisał swoją obecną sytuację materialną i rodzinną, w tym fakt sprawowania opieki na chorym członkiem rodziny. Wskazał również na problemy z działalnością gospodarczą wynikające ze stanu epidemii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych lub ewentualnie o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienia NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12, z dnia 30 maja 2014 r. II FZ 673/14 dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. W orzecznictwie wskazuje się, że badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy art. 165 p.p.s.a. sąd jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć zarówno wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści niż uprzednio wydane. (tak też B. Dauter, w: B. Dauter i inni, Komentarz... s. 467 i NSA w postanowieniach z dnia 15 kwietnia 2008 r. (II FZ 106/08), z dnia 10 sierpnia 2009 r. (II FZ 291/09) i z dnia 5 listopada 2010 r. (I OZ 841/10). Instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. nie służy przy tym do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie postępowania (postanowienie NSA z 22 sierpnia 2008 r., I FZ 298/08). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Przepis art. 245 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych Skarżącego zarządzeniem, wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwano Wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni, szczegółowo wymienionych dokumentów. Skarżący uchylił się od złożenia żądanej dokumentacji. Sąd zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić Stronie należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wezwany do przedłożenia stosownej dokumentacji winien zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej odpowiedzi na skierowane do Skarżącego wezwanie oznacza, że Wnioskodawca nie wykazał istnienia w jego sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że okoliczności sprawy nie uległy zmianie, bowiem Skarżący nie wykazał, by jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, aktualna pozostaje ocena sytuacji Wnioskodawcy wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Wnioskodawca, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie uprawdopodobnił okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie podał i nie uprawdopodobnił nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Zaakcentować trzeba, że Skarżący po raz kolejny nie wykazał, że znajduje się w sytuacji, uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. Same twierdzenia Skarżącego, bez przedłożenia wymaganej dokumentacji, podobnie jak w przypadku poprzedniego wniosku w tej sprawie, nie mogą zostać uznane za wystarczające dla zmiany prawomocnego postanowienia i przyznania prawa pomocy. W związku z tym brak jest podstaw do uznania, że sytuacja Skarżącego uległa zmianie, co uprawniałoby Sąd do zmiany postanowienia referendarza sądowego. Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Starszy referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Należy zaznaczyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jej otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem starszy referendarz sądowy podniósł, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, albowiem nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej nie jest możliwe z uwagi na nieprzedstawienie stosownych dokumentów, co prowadziło do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Starszy referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że starszy referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące przepisy. Dodać wypada, że zamiar ochrony danych osobowych innych osób nie może stanowić usprawiedliwienia dla uchylenia się przez wnioskodawcę od uczynienia zadość nałożonemu obowiązkowi polegającemu na przedłożeniu dokumentów źródłowych. Istotne jest bowiem, że w treści zarządzenia wyraźnie wskazano, iż dokumenty, których przedłożenia wymagał referendarz sądowy pozostają w związku ze złożonym przez stronę wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a żądanie miało umocowanie w przepisach. W wezwaniu wyraźnie bowiem wskazano podstawę prawną, która stanowi przepis art. 255 P.p.s.a. Przedmiotowe żądanie było w ocenie Sądu jak najbardziej uzasadnione w okolicznościach sprawy. Nie powinno zatem budzić wątpliwości strony, że zachodzi konieczność przedłożenia stosownej dokumentacji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.