II SA/Gd 1340/24
WyrokWSA w Gdańsku2025-06-18
Skład orzekający: Katarzyna Krzysztofowicz, Dariusz Kurkiewicz, Jakub Chojnacki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy obiekt budowlany, który nie jest trwale związany z gruntem, nie posiada fundamentów i został posadowiony na utwardzeniu z kostki betonowej, może być zakwalifikowany jako tymczasowy obiekt budowlany, a jeśli tak, czy jego użytkowanie przez okres dłuższy niż 120/180 dni od rozpoczęcia budowy wymaga pozwolenia na budowę?Ratio decidendi
Sąd uznał, że obiekt budowlany posadowiony bezpośrednio na utwardzeniu z kostki betonowej, bez fundamentów i nieprzymocowany trwale do gruntu, należy zakwalifikować jako tymczasowy obiekt budowlany. Ponieważ obiekt ten funkcjonuje na działce od 2013 roku, przekraczając dopuszczalny okres 120/180 dni dla tymczasowych obiektów budowlanych niepołączonych trwale z gruntem, jego budowa wymagała pozwolenia na budowę. Brak takiego pozwolenia stanowi samowolę budowlaną, a w sytuacji, gdy inwestor nie złożył wniosku o legalizację w ustawowym terminie, zasadne jest orzeczenie nakazu rozbiórki.Stan faktyczny
Skarżąca M. Z. wniosła skargę na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku, która uchyliła decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lęborku i nakazała rozbiórkę obiektu garażowo-gospodarczego. Obiekt ten, o konstrukcji drewnianej, posadowiony na utwardzeniu z kostki betonowej, został wybudowany w latach 2011-2013 bez wymaganego pozwolenia na budowę. Skarżąca twierdziła, że obiekt istniał przed 2000 r. i złożyła wniosek o uproszczoną legalizację, jednak organy uznały, że nie spełnia ona wymogów formalnych, a obiekt przekroczył dopuszczalny czas użytkowania jako tymczasowy obiekt budowlany.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 14 października 2024 r., nr WOP.7721.260.2023.EL w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę.
M. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku, którą uchylono decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lęborku i orzeczono nakaz rozbiórki obiektu budowlanego.
Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 17 lipca 2023 r. pracownicy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Lęborku dokonali oględzin budynku garażowo - gospodarczego, zlokalizowanego na działkach nr [...] i [...], na granicy z działką nr [...] w miejscowości M., obręb O., gmina C. Obiekt konstrukcji drewnianej o wymiarach 9,10 m x 6,08 m i wysokości około 6,00 m, ściany zewnętrzne odeskowane ze stolarką okienną i drzwiową, dach dwuspadowy kryty blachą trapezową. Budynek ze strychem z wejściem schodami drabiniastymi. Na budowę przedmiotowego budynku nie przedłożono wymaganego przepisami pozwolenia na budowę. M.Z., która w 2016 r. nabyła część nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...]-[...], oświadczyła, że wedle jej wiedzy – pozyskanej od poprzedniej właścicielki E. D. – budynek został pobudowany w 2003 r. Pozostali obecni na oględzinach oświadczyli, że budynek pobudowano ok. 2013 r.
Jak wynika z informacji z rejestru gruntów działka nr [...] jest współwłasnością ośmiu osób, w tym M. Z. Natomiast działka nr [...] jest własnością Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Lębork.
Pismem z 18 lipca 2023 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Lęborku (dalej jako PINB) zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie legalności wybudowania ww. budynku garażowo-gospodarczego.
Pismem z 28 lipca 2023 r. PINB wezwał współwłaścicieli działek nr [...]-[...] do złożenia oświadczenia pod groźbą odpowiedzialności karnej o dacie wybudowania przedmiotowego budynku garażowo-gospodarczego. Pismem z 4 sierpnia 2023 r. J. S. poinformował, że znajdujący się na działkach nr [...] i [...] budynek został wybudowany w latach 2011-2012. Pismem z 7 sierpnia 2023 r. A. K. wskazał, ze budynek został wybudowany jesienią 2013 r. Pismem z 7 sierpnia 2023 r. K. i T. S. wskazali, że budynek został wybudowany w drugiej połowie 2013 r.
Postanowieniem nr PNB.5160.33.23.RT z 26 września 2023 r., wydanym na podstawie art. 48 ust. 1, 3 i 5 Prawa budowlanego, PINB nakazał M. Z. wstrzymanie budowy przedmiotowego budynku garażowo-gospodarczego informując o możliwości złożenia wniosku o legalizację przedmiotowego obiektu. Postanowienie doręczono w dniu 27 września 2023 r.
W dniu 26 października 2023 r. pełnomocnik M. Z. złożył wniosek o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego wskazując, że budowę przedmiotowego budynku zakończono przed 2000 r.
Pismem z 30 października 2023 r. PINB poinformował pełnomocnika Wnioskodawczyni, że zgodnie z art. 49f ust. 5 Prawa budowlanego nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, jeżeli termin, o którym mowa w ust. 1 (tj. od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat) upłynął po dniu wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy (26 września 2023 r.).
Decyzją nr PNB.5160.33.23.RT z 28 listopada 2023 r. PINB nakazał M. Z. rozbiórkę przedmiotowego budynku garażowo-gospodarczego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na podstawie zebranego materiału dowodowego m.in. oświadczeń o wybudowaniu obiektu w latach 2012/2013 złożonych przez współwłaścicieli działki nr [...] organ uznał, że budowa budynku garażowo - gospodarczego na przedmiotowej działce stanowi tzw. "samowolę budowlaną". Obowiązujące przepisy Prawa budowlanego dla obiektów wybudowanych bez pozwolenia na budowę dopuszczają możliwość złożenia wniosku o legalizację. Dlatego też zgodnie z procedurą wynikającą z art. 48 ust. 1 ustawy Prawo budowlane postanowieniem z 26 września 2023 r. nakazano M. Z. wstrzymanie budowy budynku garażowo - gospodarczego i poinformowano o możliwości złożenia wniosku o legalizację oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej. M. Z. nie skorzystała z możliwości złożenia w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy wniosku o legalizację wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę budynku garażowo - gospodarczego.
M. Z. wniosła odwołanie od powyższej decyzji dołączając oświadczenie poprzedniej właścicielki E. D., że przedmiotowy budynek powstał przed 2000 r. Strona wskazała, że nieprawdą jest, iż nie przystąpiła do legalizacji w terminie 30 dni, gdyż w dniu 26 października 2023 r. złożyła wniosek o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Do odwołania załączono mapkę oraz najstarsze zdjęcie satelitarne-lotnicze.
W toku postępowania odwoławczego Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (dalej jako WINB) pismem z 14 marca 2024 r. wystąpił do Nadleśnictwa Lębork z prośbą o udzielenie informacji, czy obecny/ poprzedni dzierżawca występował o zgodę na budowę przedmiotowego budynku oraz czy Nadleśnictwo posiada w zasobach archiwalnych mapki z naniesionym ww. budynkiem. W odpowiedzi z 22 marca 2024 r. Nadleśniczy poinformował, że jedynym dzierżawcą gruntu stanowiącego działkę nr [...] jest M. Z., która nie występowała do Nadleśnictwa Lębork o wyrażenie zgody na budowę budynku garażowo-gospodarczego. Nadleśniczy przesłał ponadto wypis i wyrys opieczętowany datą 18 kwietnia 2003 r. oraz mapę sytuacyjno-wysokościową opieczętowaną datą 2 listopada 2011 r. – na obu mapach wrysowany jest budynek garażowy nie wykraczający poza działkę [...] (dawniej [...]), który swoim obrysem nie pokrywa się z zasięgiem budynku garażowo-gospodarczego uwidocznionym na aktualnych mapach ewidencyjnych.
Pismem z 2 kwietnia 2024 r. do WINB pozostali współwłaściciele działek (siedem osób) oświadczyli, że budowa i lokalizacja garażu E.D., a obecnie M. Z., nigdy nie były uzgadniane ze współwłaścicielami. Teren, na którym został pobudowany garaż należy do wszystkich współwłaścicieli, którzy nadal nie wyrażają na niego zgody.
Pismem z 13 maja 2024 r. do WINB M. Z. stwierdziła, że w dniu, w którym zakupiła nieruchomość przedmiotowy obiekt stał już tam od kilkunastu lat, co potwierdzają zdjęcia lotnicze załączone do odwołania. Kupując nieruchomość nie wiedziała, iż część budynku znajduje się na terenie Nadleśnictwa. Strona dowiedziała się o tym fakcie dopiero wówczas, gdy pracownicy Nadleśnictwa robili pomiary do dzierżawy. Nikt nie zgłaszał sprzeciwu ani do strony, ani do poprzedniej właścicielki, która nie posiadała umowy dzierżawy a korzystała z tego terenu przez 50 lat. Ponadto strona poinformowała, że Nadleśnictwo Lębork przedstawiło mieszkańcom M. propozycję wykupu dzierżawionych gruntów, więc w najbliższym czasie strona będzie miała możliwość wykupienia całej dzierżawy, również części, na której stoi sporny obiekt. Do pisma załączono kopię pisma Nadleśniczego do M.Z. z 14 września 2017 r., w którym wyrażono zgodę na posadowienie ogrodzenia drewnianego oraz wiaty drewnianej nietrwale związanej z gruntem o wymiarach 8 x 2.5 m, która służyłaby do przechowywania opału drewnianego.
Pismem z 5 sierpnia 2024 r. WINB zlecił PINB na podstawie art. 136 k.p.a. przeprowadzenie dodatkowego dowodu z oględzin i ustalenia następujących kwestii: szczegółowego opisu sposobu posadowienia na gruncie (związania z gruntem) z opisaną dokumentacją fotograficzną; posiadania bądź nie przez obiekt wewnętrznych instalacji.
W dniu 10 września 2024 r. PINB przeprowadził oględziny przedmiotowego obiektu budowlanego i sporządził dokumentację fotograficzną.
Decyzją nr WOP.7721.260.2023.EL z 14 października 2024 r. WINB uchylił zaskarżoną decyzję PINB (pkt 1) oraz nakazał M. Z. rozbiórkę przedmiotowego obiektu garażowo-gospodarczego (pkt 2).
W uzasadnieniu organ odwoławczy przypomniał, że w ocenie PINB sporny obiekt stanowi budynek. WINB nie zgodził się z powyższą kwalifikacją i zlecił PINB dokonanie dodatkowych oględzin w celu ustalenia kwestii dotyczącej sposobu posadowienia przedmiotowego obiektu na gruncie. Organ I instancji przeprowadził w dniu 10 września 2024 r. dodatkowe oględziny, podczas których ustalił, że obiekt posadowiony jest bezpośrednio na utwardzeniu z kostki betonowej, konstrukcja obiektu nie jest przymocowana kotwami do podłoża, pod profilami drewnianymi ułożona jest papa; kostka betonowa została zabezpieczona przed rozsunięciem się przy wykorzystaniu krawężników rozmieszczonych przy obwodzie budynku. Zatem z powyższego wynika, że przedmiotowy obiekt jest bezpośrednio posadowiony na utwardzeniu z kostki, a więc nie posiada fundamentów, a co za tym idzie nie jest budynkiem.
Następnie WINB przywołał definicję legalną obiektu budowalnego (art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego) oraz tymczasowego obiektu budowlanego (art. 3 pkt 5 Prawa budowlanego) i wskazał, że przytoczone w tym ostatnim przepisie wyliczenie ma charakter przykładowy. Dlatego przy ocenie innych typów obiektów, które nie zostały wymienione w tym przepisie, konieczne jest zastosowanie dodatkowego kryterium. Niniejszy obiekt pełni funkcję gospodarczo-garażową i jest to niesporne, realizuje cel towarzyszący funkcji mieszkalnej. Okres funkcjonowania przedmiotowego obiektu przekroczył okres przewidziany dla funkcjonowania obiektów tymczasowych, więc nie obejmuje go wyjątek określony w art. 29 ust. 1 pkt 12 Prawa budowlanego (obowiązujący w momencie budowy w 2013 r.), według którego pozwolenia na budowę nie wymaga budowa tymczasowych obiektów budowlanych, niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce w terminie określonym w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 30 ust. 1, ale nie później niż przed upływem 120 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu. Natomiast zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 7 ustawy Prawo budowlane (obecnie obowiązującym), nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa tymczasowych obiektów budowlanych niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce - w terminie określonym w zgłoszeniu, ale nie później niż przed upływem 180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu.
W niniejszej sprawie inwestor zobowiązany był uzyskać pozwolenie na budowę. Tymczasowy obiekt budowlany posadowiony zgodnie z warunkami określonymi w ustawie Prawo budowlane nierozebrany lub nieprzeniesiony w inne miejsce przed upływem 120/180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu, przestaje być obiektem budowlanym, którego budowa nie wymaga pozwolenia na budowę. Zatem przedmiotowy obiekt (posadowiony na utwardzeniu z kostki betonowej, nieprzymocowany kotwami) pełniący funkcję gospodarczo-garażową należy zakwalifikować jako tymczasowy obiekt budowlany w rozumieniu art. 3 pkt 5 Prawa budowlanego. Jednakże inwestor nie dokonał zgłoszenia budowy tego obiektu, a obiekt istnieje na tej działce od 2013 r., więc jego budowa wymagała pozwolenia na budowę.
Wobec tego, po stwierdzeniu naruszenia przepisu art. 28 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, organ I instancji zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania w oparciu o przepisy art. 48 tej ustawy. WINB przypomniał, że właścicielka przedmiotowego obiektu gospodarczo-garażowego M. Z. nie złożyła zażalenia na postanowienie organu I instancji, w związku z tym zgodnie z art. 48a ust. 1 ustawy Prawo budowlane termin do złożenia wniosku o legalizację do PINB upłynął 30 dni od dnia otrzymania postanowienia, tj. w dniu 27 października 2023 r. Natomiast w dniu 26 października 2023 r. do PINB wpłynął wniosek M.Z. o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego przedmiotowego budynku. Organ I instancji pismem z 30 października 2023 r. poinformował Wnioskodawczynię o braku możliwości wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Do dnia wydania decyzji, tj. do 28 listopada 2023 r. zobowiązana nie przedłożyła wskazanego w postanowieniu wniosku o legalizację przedmiotowego budynku. W konsekwencji, zgodnie z art. 49e pkt 1 Prawa budowlanego, PINB słusznie nakazał rozbiórkę przedmiotowego obiektu.
W ocenie organu odwoławczego nie ulega wątpliwości, że M. Z. nie posiada pozwolenia na budowę przedmiotowego obiektu garażowo-gospodarczego o powierzchni zabudowy 55,33 m2. W Prawie budowlanym obowiązuje zasada, zgodnie z którą o ile kwalifikacji robót budowlanych dokonuje się według przepisów prawa materialnego z daty ich zrealizowania, legalizacji dokonuje się według przepisów z daty jej przeprowadzenia. Zatem zgodnie z art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego organ nadzoru budowlanego wydał postanowienie o wstrzymaniu budowy informując o możliwości złożenia wniosku o legalizację.
Z uwagi na fakt, że przedmiot postępowania wymagał doprecyzowania, co nie zmieniło trybu postępowania (art. 49b Prawa budowlanego), a wskazanie, że przedmiotem postępowania jest obiekt wybudowany bez wymaganego przepisami Prawa budowlanego pozwolenia na budowę, WINB uznał za zasadne wydanie decyzji reformatoryjnej.
Natomiast odnosząc się do argumentów odwołania WINB wyjaśnił, że pozwolenie na budowę jest aktem stosowania prawa materialnego, który przy zaistnieniu przesłanek ustawowych w postępowaniu administracyjnym autorytatywnie kształtuje sytuację prawną adresata przez urzeczywistnienie mocy norm ustawowych. Dlatego też w odniesieniu do wykonanych robót budowlanych organ I instancji przeprowadził postępowanie dotyczące samowoli budowlanej wynikającej z art. 48 ustawy Prawo budowlane. Wobec zaistniałej przyczyny orzeczenia rozbiórki polegającej na niezłożeniu wniosku o legalizację, nie miały istotnego znaczenia dla wydanego rozstrzygnięcia o rozbiórce kwestie związane z tym, na jakich dokładnie działkach posadowiony jest przedmiotowy budynek garażowo-gospodarczy oraz czy działki te zostaną w przyszłości wykupione. Zagadnienia te mogłyby być rozstrzygane w czasie ewentualnego postępowania legalizacyjnego - w przypadku jego skutecznego zainicjowania, co w tym przypadku nie miało miejsca.
W skardze na powyższą decyzję M. Z., reprezentowana przez adwokata, zarzuciła naruszenie:
1) przepisu postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 15 k.p.a. poprzez orzeczenie o nakazie rozbiórki przedmiotu określonego dopiero w instancji odwoławczej, a tym samym pozbawienie Skarżącej możliwości odwołania od rozstrzygnięcia zawartego w decyzji administracyjnej skutkującego naruszeniem zasady dwuinstancyjności;
2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7b k.p.a. poprzez zaniechanie należytego zbadania okoliczności dotyczących daty powstania budynku, a w szczególności zaniechanie analizy przedłożonych przez Skarżącą zdjęć lotniczych obrazujących obiekt jako istniejący przed ponad dwudziestu laty od wszczęcia postępowania, co winno było zobligować organ do prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego;
3) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za prawidłowe postępowanie organu powiatowego, który nie rozpoznał wniosku o uproszczoną legalizację oraz brak wskazania, z jakich przyczyn oraz co nakazał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, w związku z czym nie da się ustalić toku myślenia organu poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji;
4) przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 49f ust. 1 w zw. z art. 49f ust. 5 ustawy Prawo budowlane poprzez zaniechanie prowadzenia postępowania w przedmiocie uproszczonej legalizacji obiektu, podczas gdy Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła w tym przedmiocie wniosek do właściwego organu nadzoru budowlanego i powinna była otrzymać w pierwszej kolejności rozstrzygnięcie co do uproszczonej legalizacji obiektu;
5) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez brak umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, podczas gdy w toku pozostawało postępowanie z wniosku Skarżącej o uproszczoną legalizację obiektu.
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz wstrzymanie wykonania pkt 2 zaskarżonej decyzji przez organ, a w przypadku nieuwzględnienia wniosku – przez Sąd. Jednocześnie wniesiono o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: ponaglenia w sprawie PNB.5160.33.2023.RT prowadzonej przez PINB oraz z dokumentów w aktach sprawy numer PNB.5160.33.2023.RT prowadzonej przez PINB.
W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że nakaz rozbiórki obiektu garażowo-gospodarczego został orzeczony dopiero w instancji odwoławczej. Tym samym skoro nie było nakazu rozbiórki takiego obiektu w decyzji PINB, a decyzja I instancji została uchylona w całości w pkt 1 zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy rozstrzygając w przedmiocie nakazu rozbiórki pozbawił Skarżącą jednej instancji postępowania administracyjnego. Odrębna kwalifikacja przedmiotu rozbiórki niż uczynił to PINB, obligowała do wezwania do przedłożenia dostosowanych do takiego przedmiotu dokumentów legalizacyjnych, czego organ odwoławczy po pierwsze zaniechał, a po drugie i tak nie mógł uczynić, bowiem wówczas ich badanie zostałoby ograniczone do jednej tylko instancji. Tym samym doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności.
Ponadto, organy nadzoru budowlanego nie przeanalizowały w sposób wnikliwy tego, w jakiej dacie powstał przedmiot co do którego orzeczono o nakazie rozbiórki. W szczególności Skarżąca złożyła w toku postępowania materiały świadczące o powstaniu obiektu przed ponad 20 laty, co powinno skutkować dalszym prowadzeniem postępowania w przedmiocie uproszczonej legalizacji. W takim stanie rzeczy nie sposób zarzucać Skarżącej, że nie przedstawiła żądanych przez organ dokumentów związanych z legalizacją, bowiem organ winien był wezwać o dokumenty wymagane przepisami dotyczącymi uproszczonego postępowania legalizacyjnego. W ten sposób organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7b k.p.a.
W dalszej kolejności Skarżąca podniosła, że w uzasadnieniu decyzji brak jest rozważenia fundamentalnej kwestii, a mianowicie tego, że Skarżąca złożyła wniosek o uproszczoną legalizację obiektu, który istniał już kilkadziesiąt lat przed wydaniem decyzji (o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia, dotyczącej zarzutów z pkt 4 i 5 petitum), a ponadto w uzasadnieniu organ nie wskazał, z jakich przyczyn uchylił w pkt 1 decyzję PINB, a w pkt 2 orzekł o rozbiórce. Uzasadnienie decyzji dosłownie urywa się w trzecim akapicie 6 strony decyzji. Tym samym tok myślenia organu odwoławczego nie może być prześledzony w pełni, co z kolei czyni tę decyzję niemożliwą do pełnej weryfikacji pod kątem merytorycznym. Organ odwoławczy w ten sposób dopuścił się naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.
Niezależnie od odmówionych powyżej naruszeń postępowania Skarżąca wskazała, że wszczęła sprawę o uproszczoną legalizację, która jednak ze względu na rażąco błędne rozumienie przepisów materialnych dotyczących biegu i przerwania terminu, jaki ustawodawca określił dla umożliwienia uproszczonej legalizacji, została (ujmując to kolokwialnie) zignorowana przez organ I instancji. Organ odwoławczy z kolei w uzasadnieniu swojej decyzji przytoczył okoliczności dotyczące wszczęcia postępowania uproszczonego, jednak poprzestał na odnotowaniu, że PINB skierował do Skarżącej pismo informacyjne, które ani nie stanowi rozstrzygnięcia w sprawie, ani też nie stanowi nawet prawidłowej informacji o znaczeniu przepisów art. 49f ust. 1 i 49 ust. 5 Prawa budowlanego. Zdaniem Skarżącej pierwotną przyczyną wydania zaskarżonej decyzji jest rażące naruszenie przez organ przepisu art. 49f ust. 1 w zw. z art. 49 ust. 5 Prawa budowlanego polegające na braku należytego rozumienia, co oznacza upływ terminu 20 lat wskazanego w ust. 1. Termin ten, wynoszący 20 lat, biegnie od chwili zakończenia budowy. Jeżeli przed dniem wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy upłynęło więc 20 lat od chwili zakończenia budowy, to wydanie postanowienia o wstrzymaniu budowy nie neguje tego, że termin taki upłynął i zachodzi przesłanka prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Innymi słowy, przepis art. 49f ust. 5 Prawa budowlanego znajdzie zastosowanie tylko w takim przypadku, gdy upływ biegu terminu 20 lat nastąpił dopiero po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu budowy, a przed złożeniem wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Jeżeli zaś od zakończenia budowy minęło lat 20 lub więcej, wówczas wydanie postanowienia o wstrzymaniu budowy nie tamuje uproszczonej legalizacji. Wniosek o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego można złożyć równie dobrze po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu budowy, jeżeli tylko przed dniem wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy upłynęło 20 lat od zakończenia budowy.
Organ I instancji ze względu na błędne założenie co do rozumienia wpływu wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy pismem z 30 października 2023 r. błędnie poinformował o bezprzedmiotowości wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Takie postępowanie, szczególnie w świetle treści art. 11 k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a., należy ocenić jako naruszenie gwarantowanych przez przepisy praw Skarżącej. W efekcie takie postępowanie organów nadzoru budowlanego też doprowadziło do wydania najpierw niekorzystnej decyzji PINB, a później zaskarżonej decyzji WINB jako ostatecznej w toku postępowania administracyjnego. Tym samym naruszenia miały bezpośredni i istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca, powziąwszy wiedzę o tym że wszczęte postępowanie uproszczone winno być rozstrzygnięte na zasadach przewidzianych w k.p.a. i w odpowiedniej formie, złożyła ponaglenie w sprawie o uproszczoną legalizację. Ponadto, Skarżąca przypomniała, że odnosząc się do instytucji dawności nie tylko złożyła odpowiedni wniosek, ale też okoliczności te wykazywała dokumentami przedłożonymi w toku postępowania. Decyzję wydaną w sprawie, abstrahując od wcześniej uzasadnianych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, należy uznać za co najmniej przedwczesną wobec braku rozstrzygnięcia w sprawie uproszczonej legalizacji.
Natomiast odnosząc się do ostatniego zarzutu skargi wskazano, że stanowi w gruncie rzeczy wskazanie w sposób alternatywny podstaw naruszeń prawa, jakie miały miejsce w związku z działaniem organów opisanych powyżej. Skoro postępowanie o uproszczoną legalizację zostało wszczęte i niezakończone, to postępowanie w przedmiocie rozbiórki nie powinno było się toczyć, albowiem dotyczy tego samego przedmiotu. Umorzenie postępowania nastąpić powinno w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku wniósł o jej oddalenie.
Postanowieniem z 4 lutego 2025 r. o sygn. II SA/Gd 1340/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z 14 października 2024 r., którą uchylono decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lęborku z 28 listopada 2023 r. i orzeczono Skarżącej nakaz rozbiórki obiektu budowlanego konstrukcji drewnianej o wymiarach 9,10 m x 6,08 m i wysokości około 6,00 m, ścianach zewnętrznych odeskowanych ze stolarką okienną i drzwiową, dachem dwuspadowym krytym blachą trapezową. Obiekt ze strychem z wejściem schodami drabiniastymi. Sporny obiekt pełni funkcję garażowo – gospodarczą i jest zlokalizowany na działkach nr [...] i [...], na granicy z działką nr [..], w miejscowości M., obręb O., gmina C. Jak wynika z informacji z rejestru gruntów działka nr [...] jest współwłasnością ośmiu osób, w tym M. Z. Natomiast działka nr [...] jest własnością Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Lębork.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 725 z późn. zm.), dalej jako P.b., w brzmieniu nadanym m.in. ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 471), która weszła w życie w dniu 19 września 2020 r. Należy wskazać, że wprowadzone powyższą nowelizacją zmiany w przepisach dotyczących legalizacji samowoli budowlanych stworzyły jednolity, spójny system postępowań legalizacyjnych opierający się o wspólną procedurę (zob. uzasadnienie do projektu ww. ustawy nowelizacyjnej, druk sejmowy nr 121, Sejm IX kadencji). Umożliwia on usunięcie skutków samowolnych działań inwestycyjnych oraz przywrócenie stanu zgodności z wymogami Prawa budowlanego. Na skutek wprowadzonych zmian postępowanie w sprawie samowoli budowlanej rozpoczyna się od wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (art. 48 ust. 1 P.b.).
W takim postanowieniu organ informuje o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej (ust. 3). Co istotne, postanowienie o wstrzymaniu budowy wydaje się również w przypadku zakończenia budowy (ust. 5). Następnie inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może w ciągu 30 dni od otrzymania postanowienia złożyć wniosek o legalizację (art. 48a ust. 1 P.b.). Jeżeli wniosek ten nie zostanie złożony, wówczas organ nadzoru budowlanego wydaje nakaz rozbiórki (art. 49e pkt 1 P.b.). Taki sam skutek ma wycofanie wniosku, co może nastąpić praktycznie na całym etapie procedury legalizacyjnej (art. 49e pkt 2 w zw. z art. 48a ust. 2 P.b.). Jeżeli jednak inwestor (właściciel lub zarządca) złoży wniosek o legalizację, organ nadzoru budowlanego w ramach prowadzonego postępowania wdraża procedurę legalizacyjną.
Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 28 ust. 1 P.b. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. Z kolei art. 29 w ust. 1 i 3 zawierają katalog inwestycji, których budowa/ wykonywanie robót budowlanych nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, a ust. 2 i 4 – katalog inwestycji, których budowa/ wykonywanie robót budowlanych nie wymaga ani decyzji o pozwoleniu na budowę ani zgłoszenia.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w momencie wszczęcia kontrolowanego postępowania Skarżąca była i nadal jest współwłaścicielką działki nr [...]. Ponadto również niesporne jest to, że Skarżąca nie wystąpiła o pozwolenie na budowę ani nie dokonała zgłoszenia zamiaru budowy spornego obiektu, ponieważ nie była inwestorem jego budowy (Skarżąca zakupiła działkę wraz z istniejącym już obiektem w 2016 r.). Jednakże zgodnie z art. 52 ust. 1 P.b. obowiązki, w formie nakazów i zakazów, określone w postanowieniach i decyzjach, o których mowa w niniejszym rozdziale [tj. Rozdział 5b - Postępowanie w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy - przyp. Sądu], nakłada się na inwestora. Jeżeli roboty budowlane zostały zakończone lub wykonanie postanowienia albo decyzji przez inwestora jest niemożliwe, obowiązki te nakłada się na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Decyzje wydawane na podstawie art. 48 czy 51 P.b. powinny być zawsze skierowane do tego podmiotu, który aktualnie posiada prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane lub jest właścicielem, chociaż faktycznie mógł nie być inwestorem, który wcześniej dopuścił się naruszeń prawa przy wykonywaniu robót budowlanych. W takim przypadku obowiązek likwidacji samowoli budowlanej, w tym wykonanie rozbiórki obiektu budowlanego, przechodzi na aktualnych właścicieli nieruchomości (A. Gliniecki [w:] A. Despot-Mładanowicz, Z. Kostka, A. Ostrowska, W. Piątek, A. Gliniecki, Prawo budowlane. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2016, art. 52).
Warunkiem zainicjowania postępowania legalizacyjnego jest stan faktyczny konkretnej sprawy, z którego wynika, że inwestor pomimo obowiązku nie dokonał zgłoszenia bądź nie uzyskał pozwolenia na budowę obiektu, dopuszczając się tym samym samowoli budowlanej. W tej sytuacji najistotniejszą kwestią jest kwalifikacja prawnobudowlana samowolnej zabudowy i ocena jej z punktu widzenia wymogów Prawa budowlanego. Co istotne, w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie wskazuje się, że naruszenia Prawa budowlanego powinny być oceniane według przepisów obowiązujących w dacie popełnienia samowoli, natomiast zastosowanie przepisów dotyczących usuwania skutków tej samowoli jest uzależnione od okoliczności konkretnej sprawy, z zachowaniem zasady, że organy wydają decyzje według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie rozstrzygania sprawy. Konieczne jest bowiem rozróżnienie samego zdarzenia prawnego, jakim jest samowola budowlana, od jej likwidacji (zob. uchwała NSA z 16 grudnia 2013 r. sygn. akt II OPS 2/13, wyrok NSA z 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1974/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe oznacza, że ustalenia, czy dane roboty budowlane podlegały reglamentacji Prawa budowlanego, w tym w szczególności czy na ich wykonanie konieczne było uzyskanie pozwolenia na budowę, dokonanie zgłoszenia, czy też można ich było dokonać bez jakichkolwiek formalności, należy dokonywać na podstawie przepisów obowiązujących w okresie wybudowania danego obiektu.
W niniejszej sprawie PINB wskazał, że stosownie do oświadczeń współwłaścicieli działek nr [...]-[...] (złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej) sporny obiekt został wybudowany między 2011 a 2013 r. Natomiast zgodnie z oświadczeniem byłej właścicielki (od której Skarżąca nabyła działkę wraz z obiektem), dołączonym do odwołania od decyzji PINB, sporny obiekt został wybudowany przed 2000 r. PINB przyjął za datę budowy lata 2012-2013. Ponadto, zdaniem PINB sporny obiekt jest budynkiem, natomiast organ odwoławczy nie podzielił tej oceny wskazując, że przedmiotowy obiekt jest budowlą pełniącą funkcję gospodarczo-garażową, a konkretnie tymczasowym obiektem budowlanym, który funkcjonuje na przedmiotowej działce z przekroczeniem okresu przewidzianego ustawą dla tego typu obiektów.
Należy przypomnieć, że w myśl art. 3 pkt 2 P.b. budynkiem jest taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Kluczowe w prawidłowym ustaleniu kwalifikacji spornego obiektu są właśnie owe fundamenty, czyli sposób związania obiektu z gruntem. Organ odwoławczy słusznie postanowił wyjaśnić wątpliwości w tym zakresie i wystąpił do organu I instancji o przeprowadzenie dodatkowego dowodu w postaci kolejnych oględzin, które odbyły się w dniu 10 września 2024 r. Pracownicy PINB ustalili wówczas, że przedmiotowy obiekt jest posadowiony bezpośrednio na utwardzeniu z kostki betonowej. Jego konstrukcja nie jest przymocowana kotwami do podłoża, pod profilami drewnianymi ułożona jest papa, a kostka betonowa została zabezpieczona przed rozsunięciem się przy wykorzystaniu krawężników rozmieszczonych przy obwodzie budynku. Zatem z powyższego wynika, że przedmiotowy obiekt jest bezpośrednio posadowiony na utwardzeniu z kostki, a więc nie posiada fundamentów. W konsekwencji nie jest on budynkiem.
W ocenie Sądu kwalifikacja analizowanej zabudowy jako tymczasowego obiektu budowlanego w rozumieniu art. 3 pkt 5 P.b. jest prawidłowa. Zgodnie z przywołanym przepisem tymczasowym obiektem budowlanym jest obiekt budowlany przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, a także obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem, jak: strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe, barakowozy, obiekty kontenerowe, przenośne wolno stojące maszty antenowe. Jak wynika zatem z treści przytoczonego przepisu niektóre rodzaje tymczasowych obiektów budowlanych zostały wyraźnie przez ustawodawcę wymienione (np. kioski uliczne, barakowozy, obiekty kontenerowe), ale też redakcja tego przepisu pozwala na stwierdzenie, że przytoczone wyliczenie ma charakter przykładowy. Dlatego przy ocenie innych typów obiektów, które nie zostały wymienione w tym przepisie konieczne jest zastosowanie dodatkowego kryterium. Opierając się na utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych takim kryterium powinien być przede wszystkim cel, w jakim dany obiekt został umieszczony na nieruchomości oraz okres jego funkcjonowania na tej nieruchomości (por. np. wyroki NSA: z 13 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 348/08; z 29 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 423/11 oraz z 10 maja 2013 r. sygn. akt II OSK 39/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przyjętej przez PINB dacie posadowienia obiektu na przedmiotowej działce (2012-2013), zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 12 P.b. w ówczesnym brzmieniu, nie wymagała pozwolenia na budowę, lecz zgłoszenia budowa tymczasowych obiektów budowlanych, niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce w terminie określonym w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 30 ust. 1, ale nie później niż przed upływem 120 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu. W obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 7 P.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, ale zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 tej ustawy, budowa tymczasowych obiektów budowlanych niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce - w terminie określonym w zgłoszeniu, ale nie później niż przed upływem 180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu.
W konsekwencji, a contrario, budowa z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, tj. posadowienie obiektu w określonym miejscu w sposób stały i niewskazujący na zamiar przemieszczenia lub rozbiórki w okresie 120 czy 180 dni (licząc od posadowienia obiektu na działce) - wymagała uzyskania pozwolenia na budowę, co poprawnie stwierdził organ II instancji.
Wobec ustalenia, że przedmiotowy obiekt został posadowiony bez wymaganego pozwolenia na budowę, tj. w warunkach samowoli budowlanej, organy nadzoru budowlanego miały obowiązek wszcząć postępowanie w celu doprowadzenia do zlikwidowania stanu samowoli budowlanej - czy to poprzez umożliwienie jego legalizacji, czy też poprzez jego eliminację (doprowadzenie do rozbiórki). Pierwszym krokiem, jak wyjaśniono powyżej, było wydanie przez PINB postanowienia z 26 września 2023 r. o wstrzymaniu robót budowlanych, w którym zawarto informację o warunkach legalizacji przedmiotowego obiektu. Jednym z takich warunków jest – stosownie do art. 48a ust. 1 P.b. – złożenie wniosku o legalizację w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy.
Zarzuty Skarżącej, iż organy nie przeanalizowały daty powstania spornego obiektu Sąd uznał za bezzasadne. Owszem, do odwołania Skarżąca przedłożyła materiał dowodowy w postaci niewyraźnego wydruku mapy oraz oświadczenia poprzedniej właścicielki, które to dokumenty, w ocenie Skarżącej, świadczą o powstaniu obiektu przed ponad 20 laty. Jednakże należy zauważyć, że zasadnie organ odwoławczy wystąpił do Nadleśnictwa Lębork, które w piśmie z 22 marca 2024 r. przekazało kopię mapy, z której wynika, że w 2003 r. w północnej części działki nr [...] (obecnie działka nr [...]) znajdował się obiekt garażowy. Podkreślić jednakże należy, że z mapy tej wynika, iż tamten obiekt nie tylko nie przekraczał granic działki, ale był w oddaleniu od nich. Natomiast na wydruku przedstawiającym obecnie sporny obiekt widać, iż wykracza on poza działkę nr [...] nie tylko na działkę nr [...] przekraczając ją, ale i stoi na granicy z działką nr [...]. Z kolei załączona przez Skarżącą do pisma, które wpłynęło do WINB w dniu 15 maja 2024 r., kopia pisma Nadleśniczego z 14 września 2017 r. dotyczy zgody na posadowienie wiaty drewnianej o wymiarach 8 x 2,5 m na działce nr [...] (a zatem nie chodzi o sporny obiekt, który w przeważającej części znajduje się na działce nr [...]). W konsekwencji Sąd przychyla się do stanowiska organów, iż obiekt będący przedmiotem niniejszego postępowania, tj. ten, który przekracza granicę działki nr [...] i ma powierzchnię ok. 55 m2, powstał – zgodnie z oświadczeniami współwłaścicieli działki – ok. 2012-2013 r.
W tym miejscu należy odnieść się do stanowiska, iż "skarżąca wskazuje, że wszczęła sprawę o uproszczoną legalizację" (s. 3 in medio skargi). Zgodnie z art. 49f ust. 1 P.b. jeżeli od zakończenia budowy obiektu bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (tzn. w warunkach samowoli budowlanej) upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne. Przy czym nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w ust. 1, jeżeli termin, o którym mowa w ust. 1, upłynął po dniu wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy, o którym mowa w art. 48 ust. 1 (art. 49f ust. 5 P.b.). Biorąc zatem pod uwagę wyżej opisane ustalenia organów zasadnie uznały one, że złożenie przez Skarżącą wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego (art. 49f P.b.) w sytuacji, gdy zgodnie z pouczeniem mogła złożyć wniosek o legalizację na podstawie art. 48a i 48b P.b., nie czyni zadość wymogom art. 48 i następnych P.b., a w konsekwencji czyni zasadnym orzeczony nakaz rozbiórki na podstawie art. 49e P.b.
Natomiast w odniesieniu do zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności z powodu nakazania rozbiórki spornego obiektu dopiero w instancji odwoławczej należy wskazać, że zgodnie z wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjność postępowania administracyjnego oznacza prawo strony do dwukrotnego, merytorycznego rozpoznania sprawy. Skład orzekający podziela pogląd NSA, w myśl którego zasada dwuinstancyjności jest zrealizowana, gdy rozstrzygnięcia obu organów zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez nie postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone, czyli postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia. Wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza zatem obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji (postanowienia), a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, aby rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (zob. wyrok NSA z 14 maja 2024 r. sygn. III OSK 1303/23, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Metodą realizacji aktywizowania organów II instancji do pełnego przeprowadzenia postępowania w danej sprawie jest art. 136 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. W niniejszej sprawie taka sytuacja miała miejsce, bowiem WINB zlecił organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowych oględzin obiektu, a ponadto wystąpił do Nadleśnictwa z wnioskiem o udzielenie informacji. Nie można jednakże stwierdzić, że organ II instancji prowadził inną sprawę, bowiem nadal przedmiotem kontrolowanej sprawy jest kwestia obiektu, który powstał w warunkach samowoli budowlanej, jest ulokowany na konkretnych działkach, ma tożsame parametry. To, co różni decyzje organów obu instancji to kwestia kwalifikacji spornego obiektu: zdaniem PINB – budynku, zdaniem WINB – budowli będącej tymczasowym obiektem budowalnym. I choć jest ona różna, to nie ma ona znaczenia dla wyniku rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zarówno bowiem budynek o powierzchni ok. 55 m2, jak i tymczasowy obiekt budowlany ulokowany na działce ponad 120/ 180 dni, wymagały uzyskania pozwolenia na budowę. Brak takiej decyzji oznacza, że mamy do czynienia z samowolą budowlaną, która winna być rozliczona bądź w formie legalizacji obiektu, bądź w formie jego eliminacji (rozbiórka). Kwalifikacja miałaby znaczenie przy postanowieniu o wstrzymaniu budowy (art. 48 ust. 1 P.b.), bowiem miałaby wpływ na wysokość opłaty legalizacyjnej. Natomiast w sytuacji, w której Skarżąca nie zaskarżyła takiego postanowienia rozstrzygniecie niniejszej sprawy może być tylko jedno, tj. decyzja nakazująca rozbiórkę.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło