II SA/Gd 659/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektów budowlanych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF (data wpływu do sądu: 16 grudnia 2016 r.) K. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W załączonym do wniosku oświadczeniu wskazał, że od sześciu miesięcy nie posiada zatrudnienia ani żadnego źródła dochodu. Spółka, w której posiada udziały o wartości 12500 zł, zaprzestała działalności. Z żoną posiada od 1999 r. rozdzielność majątkową, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, jedynie wspólnie zamieszkuje i nieodpłatnie jej w zamian pomaga. W rubryce zobowiązania wnioskodawca wpisał kredyt w wysokości 60 tys. zł oraz pożyczkę 16 tys. zł. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływanej dalej jako P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). W związku z powziętymi wątpliwościami co do stanu majątkowego i finansowego skarżącego oraz jego możliwości płatniczych oraz w związku z ustaleniem, że małżonka wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą, na mocy art. 255 P.p.s.a., pismem z 22 grudnia 2016 r., zobowiązano go do przedłożenia dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, w tym: a) oświadczenia, czy wnioskodawca nadal pozostaje w związku małżeńskim; jeżeli tak – przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej małżonki (obrazujących: źródło i wysokość dochodów osiągniętych przez nią w 2016 r. oraz uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stan środków i operacje księgowane na jej rachunkach bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy, składniki posiadanego majątku, w szczególności nieruchomości, pojazdy mechaniczne i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro; w przypadku, gdy jest to działalność gospodarcza - odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez małżonkę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia); b) odpisów wszystkich zeznań podatkowych za 2015 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku ich nieposiadania – złożenia stosownego oświadczenia w tej kwestii; d) oświadczenia, czy wnioskodawca samodzielnie ponosi jakiekolwiek stałe koszty swojego utrzymania; jeżeli tak – przedłożenia dokumentów obrazujących ich wysokość za okres ostatnich trzech miesięcy (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon itp.); e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów oraz brakiem zasobów finansowych złożenia oświadczenia, czy wnioskodawca w okresie ostatnich sześciu miesięcy występował o przyznanie jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej i je otrzymał; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien przedłożyć kopie dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość; g) oświadczenia, czy wnioskodawcy udzielana jest pomoc przez członków rodziny; jeżeli tak – wskazania charakteru tej pomocy (finansowa, rzeczowa), jej wysokości i częstotliwości wraz z dokumentami potwierdzającymi te okoliczności (np. oświadczenie osoby udzielającej pomocy), h) dowodu potwierdzającego aktualny stan zadłużenia z tytułu zaciągniętego kredytu oraz wysokość miesięcznej jego spłaty oraz z tytułu zaciągniętej pożyczki oraz wysokość miesięcznej jej spłaty; i) udokumentowania podnoszonej we wniosku okoliczności o pozostawaniu spółki z o.o., w której udziały posiada wnioskodawca w stanie likwidacji; W odpowiedzi na powyższe, skarżący w piśmie z 26 stycznia 2017 r. poinformował, że nadal pozostaje w związku małżeńskim, jednak nadużyciem i przekroczeniem uprawień jest żądanie ujawniania jakichkolwiek dokumentów dotyczących stanu majątkowego jego małżonki w świetle faktu, że posiadają rozdzielność majątkową. Poinformował, że nie posiada zatrudnienia, nie ma żadnych środków, zaś w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 96/16 zostało mu przyznanie prawo pomocy w zakresie całkowitym. W tej sytuacji, nadużyciem i schizofrenią jest żądanie ponownego udowadniania tego co zostało już osądzone i udowodnione. Biorąc pod uwagę treść ww. pisma należy uznać, że skarżący nie zastosował się do wystosowanego do niego wezwania i poza wyżej przytoczonymi oświadczeniami, nie nadesłał żadnych dokumentów, nie złożył żadnych wyjaśnień i oświadczeń. Przy czym należy podkreślić, że w treści wezwania został pouczony zarówno o tym, że konsekwencją niezastosowania się do niego może być odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz, że fakt posiadania rozdzielności majątkowej nie zwalnia od obowiązku wykazania sytuacji majątkowej i dochodowej małżonka. Podsumowując w tym kontekście dane złożone przez wnioskodawcę odnośnie do jego sytuacji, uprawniającej go do uzyskania prawa pomocy należy uznać, że w oparciu o przedłożony formularz i wynikających z niego informacje nie można uznać, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Wynikające z niego informacje są bardzo ograniczone, wybiórcze, koncentrują się jedynie na wykazaniu pasywów w sytuacji skarżącego, zresztą w żaden sposób nie udokumentowanych (jak np.: kredyt w kwocie 60 tyś. złotych, fakt pozostawania w stanie likwidacji spółki, w której skarżący posiada udziały). Nie została wyjaśniona również kwestia wysokości dochodów wnioskodawcy i jego małżonki, stanu majątkowego jego żony, ponoszonych przez niego wydatków i źródła jego utrzymania. Należy jednocześnie wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 P.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Jak wynika ze wskazanego wyżej 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przytoczyć i udokumentować okoliczności wskazane w ww. przepisie, tj. w tym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie należy podkreślić, że obowiązkiem strony jest przedstawienie okoliczności aktualnych, bo tylko takie mogą być przedmiotem oceny i podstawą uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność, że wnioskodawca uzyskał prawo pomocy w innej ze spraw, toczących się przed tutejszym sądem, nie zwalnia go z obowiązku przedłożenia aktualnych i zupełnych informacji na temat jego sytuacji osobistej, majątkowej i dochodowej. Tylko takie dokumenty i oświadczenia mogą podlegać ocenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Referendarz/sąd, jak wskazano powyżej, ocenia aktualną sytuację osobistą, finansową i majątkową wnioskodawcy i nie może wykluczyć, że w ciągu kilku miesięcy od złożenia przez wnioskodawcę wniosku w innej sprawie, nie uległa ona zmianie. Należy zauważyć przy tym, że w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 96/16 wnioskodawca uzyskał prawo pomocy na mocy postanowienia z 16 listopada 2016 r., na podstawie wniosku złożonego 4 lipca 2017 r., a więc uzasadnione jest założenie, że w ciągu ponad 6 miesięcy sytuacja jego mogła się zmienić, a w konsekwencji, dane które legły u podstaw uwzględnienia jego wniosku, wymagają aktualizacji i uzupełnienia, co niewątpliwie ma miejsce w niniejszych okolicznościach. Należy jednocześnie wskazać, że w sprawie nie ma znaczenia powoływana przez skarżącego rozdzielność majątkowa czy prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego. Skarżący potwierdza, że pozostaje w związku małżeńskim. Przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2015, poz. 2082 ze zm., dalej: k.r.o.), regulujące stosunki między małżonkami oraz między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989r., sygn. II CZ 80/89, Lex nr 8963, z dnia 5 maja 1967r., sygn. I CZ 37/67, Lex nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. GZ 71/04, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Małżonkowie są także zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009r., sygn. I FZ 216/09, dostępne w CBOSA). Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Dlatego też, również w razie zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej, małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2010r., sygn. II FZ 273/10, dostępne w CBOSA). Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy niezbędne. Okoliczność przeciwna, a więc nieujawnienie przez skarżącego w sposób pełny i rzetelny okoliczności składających się na sytuację majątkową i finansową jego żony nie pozwala w istocie na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W takiej bowiem sytuacji na wnioskującym o przyznanie tego prawa spoczywa ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 11 maja 2011 r., II FZ 184/11, Legalis), czego jednak zabrakło w analizowanym stanie faktycznym. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.