II SA/Gd 682/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Ilona Panic po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 września 2006r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta z dnia 7 sierpnia 2006 r. nr [...]. Decyzją z dnia 7 sierpnia 2006 r. Wójt odmówił przyznania skarżącej J. K. zasiłków rodzinnych z dodatkami na jej trójkę dzieci E., D. i G. W uzasadnieniu decyzji organ administracji publicznej stwierdził, że osiągnięty w rodzinie skarżącej w 2005 r. dochód w przeliczeniu na osobę przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dochód ten wynosił bowiem 526,80 zł. Skarżąca w odwołaniu od decyzji Wójta wskazała, że dochód, który osiągnęła w 2005 r. był wyższy niż zwykle, gdyż otrzymała nagrodę jubileuszową. Twierdziła, że bez tej nagrody dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosił 468,30 zł. Skarżąca podała też w wątpliwość zaliczenie do dochodów jej rodziny nagrody jubileuszowej. Rozpoznając odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 września 2006 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nagroda jubileuszowa podlega wliczeniu do dochodu. Następnie wskazał, że pięcioosobowa rodzina skarżącej osiągnęła dochód w wysokości 31.607,95 zł, zaś dochód uprawniający ją do otrzymania zasiłku rodzinnego to kwota 30.240 zł. W związku z tym wyliczono, że przekroczenie kryterium dochodowego wynosi 1.364,95 zł, co w przeliczeniu na miesiąc daje przekroczenie w wysokości 114 zł. Dalej SKO wskazało, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych przekroczenie kryterium dochodowego rodziny o kwotę mniejszą lub równą kwocie najniższego zasiłku rodzinnego przysługującego w okresie, na który jest ustalany (obecnie 48 zł), uprawnia do zasiłku rodzinnego, jeżeli przysługiwał on w poprzednim okresie zasiłkowym. W rozpoznawanej sprawie, jak wskazał organ odwoławczy, kwota przekroczenia kryterium dochodowego jest wyższa, a zatem zasiłek rodzinny nie mógł być przyznany. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca zarzuciła, iż błędnie zaliczono otrzymaną przez nią nagrodę jubileuszową do dochodu. Twierdziła, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wymienia wprost nagrody jubileuszowej, jako składnika dochodu. Ponadto wywodziła, że jeżeli już nagroda ta ma być zaliczona do dochodu, to winna być zaliczona do dochodu w tych latach, za które została przyznana. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodu zarzutów w niej wskazanych. Zarzuty podniesione w skardze nie są zasadne, gdyż nagroda jubileuszowa jest dochodem w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem dochód to przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych to ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. nr 14 z 2000 r., poz. 176 ze zm.). Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 tej ustawy źródłami przychodów jest m.in. stosunek pracy, zaś nagroda jubileuszowa jest jednym ze świadczeń ze stosunku pracy. Brak też podstaw prawnych do zaliczenia nagrody jubileuszowej do dochodu osiąganego w tych latach, za które została ona przyznana. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Dochód z nagrody jubileuszowej może być zatem zaliczony tylko do dochodu w tym roku, w którym została ona wypłacona. Mimo tego skarga jest zasadna, gdyż z zaskarżonej decyzji wynika, iż jej podstawą jest także art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w ocenie Sądu został błędnie zinterpretowany. Dokonując wykładni art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wskazać, że zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł, zaś w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 583 zł. Natomiast art. 5 ust. 3 powołanej ustawy stanowi, że w przypadku, gdy dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Dalej należy zauważyć, że ustawodawca użył dwóch różnych pojęć. Raz mówi o "dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę", później zaś o "dochodzie rodziny". W pierwszym przypadku, występującym w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie może przekraczać odpowiednio kwoty 504 zł lub 583 zł. Natomiast w drugim przypadku, występującym w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny nie może przekraczać kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą klub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany. Ustawodawca nie wyjaśnia, co należy rozumieć przez pojęcie "kwota uprawniająca daną rodzinę do zasiłku rodzinnego". Mając na uwadze treść przepisów art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych może to być kwota niższa lub równa 504 zł lub 583 zł, gdyż takie kwoty uprawniają rodzinę do zasiłku rodzinnego. Może to być jednak także kwota mniejsza lub równa kwocie przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny, która podzielona przez liczbę członków rodziny daje kwotę niższą lub równą 504 zł lub 583 zł. Stosując wykładnię tylko gramatyczną, w szczególności uwzględniając ustawową definicję pojęcia "dochód rodziny" zawartą w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należałoby opowiedzieć się za drugim z przedstawionych rozwiązań. Jednakże taka gramatyczna jedynie wykładnia prowadzi do naruszenia zasady równości i tym samym pozostawała by w sprzeczności z art. 32 Konstytucji RP. W ustawie o świadczeniach rodzinnych zasada równości jest realizowana poprzez przyjęcie kryterium dochodowego ustalanego z uwzględnieniem liczby członków rodziny (formuła "w przeliczeniu na osobę"). Jest to zrozumiałe i zasadne, gdyż nie są w równej sytuacji rodzinny osiągające taki sam dochód, gdy dochód ten służy zaspokojeniu potrzeb bytowych różnej liczbie członków tych rodzin. Taka sama zasada winna być stosowana także wtedy, gdy ustawodawca zdecydował się wprowadzić mechanizm zachowania uprawnienia do zasiłku rodzinnego mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Przyjmując taką samą kwotę dopuszczalnego przekroczenia kryterium dochodowego dla wszystkich rodzin, bez względu na liczbę ich członków ustawodawca narusza mechanizm zapewnienia równości, który sam przy przyznaniu zasiłków rodzinnych przyjął. Kwota dopuszczalnego przekroczenia kryterium dochodowego (obecnie 48 zł) nie jest taka sama dla wszystkich rodzin. Na przykład dla rodziny dwuosobowej będzie to 24 zł na osobę, zaś dla rodziny sześcioosobowej będzie to 8 zł na osobę. W świetle tego przykładu widać, że zasada równości, a więc zasada jednakowego traktowania obywateli będących w podobnej sytuacji zostałaby naruszona, gdyby nie uwzględnić, iż w art. 5 ust. 3 chodzi o dochód rodziny na osobę. Zaznaczyć przy tym należy, że nie ma widocznego racjonalnego wytłumaczenia dla naruszenia w tym przypadku zasady równości. Mając to wszystko na względzie, stosując wykładnię w zgodzie z konstytucją, należy przyjąć, że w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi o dochód rodziny na osobę. W związku z tym kwota uprawniająca daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której w tym przepisie mowa, to w zależności od sytuacji faktycznej 504 zł lub 583 zł. Zaznaczyć też trzeba, że w orzecznictwie utożsamiano już użyte w art. 5 ust. 3 pojęcie "dochód rodziny" z użytym w art. 5 ust. 1 pojęciem "dochód rodziny w przeliczeniu na osobę". Przyjęto tak w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach o sygnaturach akt I SA/Wa 1778/04 (Baza LEX nr 188735 ), I SA/Wa 191/06 (Baza LEX nr 197471) i I SA/Wa 1469/04 (Baza LEX nr 192954). Dla porządku zauważyć jednakże też trzeba, że przyjmowano również odmiennie, czego przykładem jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w sprawie II SA/Ol 631/06. Mając na uwadze przedstawioną wykładnię art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzić trzeba, że orzekające w niniejszej sprawie organy administracji publicznej naruszyły ten przepis (organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni, zaś organ pierwszej instancji przepisu tego w ogóle nie zastosował). Naruszenie to miało przy tym wpływ na wynik sprawy, gdyż z ustaleń dokonanych przez organy administracji publicznej wynika, że dochód rodziny skarżącej na osobę wynosi 526,80 zł, a więc nie przekracza kryterium dochodowego w wysokości 504 zł o kwotę wyższą niż najniższy zasiłek rodzinny przysługujący w okresie, na który jest ustalany, czyli 48 zł. W związku z tym zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) podlegają uchyleniu. Uwzględnieniu skargi nie stoi przy tym na przeszkodzie fakt, iż zarzuty skargi podniesione przez skarżącą okazały się nietrafne, gdyż zgodnie z art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi. W związku z uwzględnieniem skargi sprawa zasiłku rodzinnego i dodatków do niego dla skarżącej będzie ponownie rozpoznana. Przy tym ponownym rozpoznaniu organy administracji uwzględnią przedstawioną wykładnię art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji.