II SA/Gd 688/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr NSP-VIII.7581.1.211.2023.AR w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę oddala skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Decyzją z 5 kwietnia 2023 r. Prezydent Miasta Gdyni (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji"), wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 162) - dalej: "specustawa drogowa", zezwolił na realizację inwestycji drogowej pn.: "[...]" na terenie m.in. działki nr [...] o powierzchni 0,0300 ha, obręb ewidencyjny [...], gmina G., stanowiącej własność M. M. (dalej: "Strona", "Skarżąca"). Pismem z 13 kwietnia 2023 r. Prezydent zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość stanowiącą działkę nr [...], obręb geodezyjny [...], gmina G., której właścicielką na dzień wydania decyzji z 5 kwietnia 2023 r. była Strona. Na zlecenie organu pierwszej instancji rzeczoznawca majątkowy M. N. sporządził w dniu 17 maja 2023 r. operat szacunkowy, w którym oszacował wartość prawa własności działki nr [...] wraz z częściami składowymi na kwotę 452.966 zł. Decyzją z 30 czerwca 2023 r. Prezydent, na podstawie art. 12 ust. 4a, 4f i 5, art. 18 ust. 1 i 1f, art. 22 ust. 1 i art. 23 specustawy drogowej oraz art. 130 ust. 2 oraz art. 132 ust. 1a, 2 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344) - dalej: "u.g.n.", orzekł o ustaleniu na rzecz Strony odszkodowania za działkę nr [...] w wysokości 466.424,40 zł oraz o zobowiązaniu Prezydenta do jego wypłaty. W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Stronę Wojewoda Pomorski (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy") decyzją z 15 kwietnia 2024 r. uchylił ją w części punktu 3 i w tym zakresie orzekł o zobowiązaniu Prezydenta do wypłaty ustalonego odszkodowania, jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, zaś w pozostałym zakresie (pkt 1 i 2) utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 12 ust. 4f specustawy drogowej oraz art. 154 ust. 1 i art. 156 u.g.n. wskazując następnie, że jednym z podstawowych ustaleń, jakich powinien dokonać rzeczoznawca majątkowy oraz organ prowadzący postępowanie jest wykazanie, jakie przeznaczenie planistyczne miała wyceniana nieruchomość w dniu wydania decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej. Wojewoda zwrócił uwagę, że w sporządzonym 17 maja 2023 r. operacie szacunkowym rzeczoznawca wskazał, iż zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (dalej: "m.p.z.p.") rejonu Obwodowej Północnej i zachodniego odcinka Drogi Czerwonej w Gdyni, przyjętym uchwałą nr XX/380/12 Rady Miasta Gdyni z dnia 23 maja 2012 r., przedmiotowa działka znajduje się na terenie oznaczonym symbolem: 32 KD-G 2/2 (KD-GP 2/3) - drogi i ulice główne (drogi i ulice główne ruchu przyspieszonego). Ustalone przez biegłego przeznaczenie nieruchomości potwierdza zaświadczenie Prezydenta z 15 września 2023 r. Organ odwoławczy zwrócił następnie uwagę na art. 154 u.g.n., który wskazuje, że przeznaczenie planistyczne wycenianej nieruchomości ustala się na podstawie zapisów m.p.z.p., a w przypadku jego braku na podstawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Dopiero w przypadku braku studium lub decyzji uwzględnia się faktyczny sposób użytkowania nieruchomości. Mając powyższe na uwadze Wojewoda stwierdził, że biegły prawidłowo określił przeznaczenie planistyczne przedmiotowej nieruchomości. Dokonując oceny sporządzonego w niniejszej sprawie operatu szacunkowego organ odwoławczy wskazał, że podczas szacowania wartości nieruchomości zastosowanie znalazł § 36 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 8 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz. U. z 2023 r., poz. 1832) - dalej: "Rozporządzenie", bowiem dotychczasowy i alternatywny sposób użytkowania nieruchomości są tożsame. Z tego względu rzeczoznawca majątkowy przyjął do porównania nieruchomości pod drogi. Wojewoda podał, że rzeczoznawca majątkowy zastosował w wycenie podejście porównawcze, metodę porównywania parami. Biegły zbadał wartość nieruchomości, przyjmując do porównania transakcje niezabudowanymi nieruchomościami gruntowymi przeznaczonymi pod drogi, z obszaru Miasta G., które miały miejsce od września 2018 r. do dnia wyceny. Autor wyceny wyjaśnił, że rozszerzenie okresu badania rynku do 2018 r. wynikało z niewielkiej ilości transakcji tego typu oraz potrzeby doboru odpowiedniego materiału porównawczego umożliwiającego poprawną metodologicznie wycenę. Rzeczoznawca majątkowy podczas analizy rynku nie stwierdził wpływu współczynnika czasu na zmianę wartości nieruchomości gruntowych o przeznaczeniu drogowym. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że dokonując stosownych obliczeń autor wyceny wskazał jednostkową wartość gruntu przedmiotowej nieruchomości (tereny pod drogę), tj. kwotę 230,56 zł/m2. Wartość rynkową gruntu działki nr [...] określono jako iloczyn jej wartości jednostkowej i jej powierzchni. Zatem wartość prawa własności gruntu tej działki o powierzchni 300 m2 wyniosła 69.168 zł. Wojewoda podał, że biegły ustalił, iż na przedmiotowej działce występują nakłady budowlane: budynek mieszkalny wykończony w dobrym standardzie (o kubaturze około 225 m3), budynek gospodarczy, wykorzystywany częściowo jako mieszkalny (kubatura części znajdującej się na działce około 96 m3), pergola - zadaszenie nad tarasem (1 szt.), szambo (kubatura 10 m3), chodnik z płyt chodnikowych (o powierzchni 51 m2), chodnik z płyt chodnikowych (o powierzchni 25 m2), utwardzenie z betonu - podjazd (o powierzchni 34 m2), grill betonowy (1 szt.), ogrodzenie z furtką na cokole betonowym (o długości 11 m), ogrodzenie drewniane wysokie (o długości 1 m), przyłącze wodociągowe (o długości około 25 m), peszel na kabel zasilający, schody betonowe (o powierzchni 2 m2) oraz poręcz do schodów (o długości 2 m). Organ odwoławczy wskazał, że rzeczoznawca majątkowy części składowe gruntu, tj. składniki budowlane, wycenił stosując podejście kosztowe, metodę kosztów odtworzenia, technikę wskaźnikową. Wartość ww. składników budowlanych, uwzględniając koszt dokumentacji i nadzoru oraz stopień zużycia technicznego budowli, biegły oszacował na łączną kwotę 373.686 zł. Wojewoda podał, że badając stan nieruchomości biegły ustalił, iż znajdowały się na niej nakłady roślinne w postaci trawnika (70 sztuk), tulipanów (20 sztuk), hiacyntów (10 sztuk), lilii (10 sztuk), żonkili (20 sztuk), tui (22 sztuk) oraz malwy (1 sztuka). Wartość składników roślinnych autor wyceny obliczył posługując się publikacją "Szacowanie wartości roślin sadowniczych na plantacjach towarowych, oraz upraw ogrodniczych w ogrodach działkowych i przydomowych przy ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie" K. Z. oraz aktualizując dane o współczynnik 1,64 na łączną kwotę 10.112 zł. Zatem łączna wartość prawa własności gruntu przedmiotowej nieruchomości wraz z częściami składowymi wyniosła 452.966,00 zł. W ocenie Wojewody operat szacunkowy z 17 maja 2023 r. szczegółowo wyjaśnia sposób ustalenia wartości prawa własności przedmiotowej działki, zamieszczono w nim informacje umożliwiające prześledzenie procesu szacowania nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego wykonane przez rzeczoznawcę majątkowego obliczenia są prawidłowe, a przyjęte w wycenie założenia nie budzą zastrzeżeń. Wojewoda podał następnie, że biegły ustalił, iż na przedmiotowej nieruchomości, na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, znajdował się budynek mieszkalny. Na podstawie elektronicznej księgi wieczystej nr [...] ustalono, że działka nr [...] położona była przy ulicy P. [...], zaś Strona mieszkała pod tym adresem. Na podstawie informacji zawartych w bazie PESEL ustalono, że Strona była zameldowana pod ww. adresem od 26 lipca 1999 r. do 18 września 2023 r. Organ odwoławczy uznał tym samym, że organ pierwszej instancji prawidłowo powiększył przysługujące Stronie odszkodowanie o kwotę 10.000 zł, na podstawie art. 18 ust. 1f specustawy drogowej. Odwołując się do treści art. 18 ust. 1e ww. ustawy Wojewoda wskazał, że decyzji Prezydenta z 5 kwietnia 2023 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności, zatem termin na wydanie działki nr [...] oraz opróżnienie lokalu biegł od dnia zawiadomienia dotychczasowej właścicielki o jej wydaniu tj. od 11 kwietnia 2023 r. i upływał z dniem 11 maja 2023 r. Organ odwoławczy przyznał, że w terminie tym Strona złożyła oświadczenie o wydaniu inwestorowi "nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...]", jednak - odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych - uznał, że skoro w treści art. 18 ust. 1e specustawy drogowej mowa jest o wydaniu nieruchomości w określonym terminie to w tym terminie powinno dojść do przekazania nieruchomości inwestorowi albo w sposób wyraźny (przez złożenie stosownego oświadczenia woli), albo w sposób dorozumiany tj. gdy właściciel nie czyni przeszkód w objęciu nieruchomości w posiadanie przez inwestora. Wojewoda zauważył, że działka nr [...] była zabudowana budynkiem mieszkalnym, natomiast w piśmie z 4 maja 2023 r. zawarto oświadczenie o wydaniu tej nieruchomości, lecz nie wskazano, że lokal i inne pomieszczenia zostały przez Stronę opróżnione. Organ odwoławczy wskazał, że pozyskał do akt sprawy protokół wydania nieruchomości przy ulicy P. nr [...] z 20 września 2023 r., z którego jednoznacznie wynika, że przedmiotem wydania są zarówno budynki, jak i grunt na działce nr [...]. Do protokołu załączono oświadczenie dotychczasowej właścicielki, zgodnie z którym w dniu 20 września 2023 r. Strona wydała nieruchomość opróżnioną w zakresie uzgodnionym z zarządcą drogi. Na marginesie Wojewoda zauważył, że zgodnie z danymi wynikającymi z bazy PESEL Strona była zameldowana przy ul. P. [...] do 18 września 2023 r., natomiast roboty budowlane na przedmiotowej nieruchomości zostały rozpoczęte 21 września 2023 r. (pismo Urzędu Miasta Gdyni z 14 marca 2024 r.). Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że Stronie nie przysługuje uprawnienie do powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości wynikające z wydania nieruchomości i opróżnienia lokalu i innych pomieszczeń, w terminie ustawowym. W związku z tym Wojewoda uznał, że Prezydent nieprawidłowo orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości 466.424,40 zł, na którą składa się m.in. 5% wartości prawa własności gruntu przedmiotowej nieruchomości. Jako prawidłowe organ odwoławczy ocenił stanowisko Strony, że powiększenie odszkodowania w związku z wydaniem nieruchomości powinno być obliczone jako 5% od wartości całej nieruchomości określonej w operacie szacunkowym. Jednakże na gruncie niniejszej sprawy Stronie nie przysługuje przyznanie "bonusu" w wysokości 5% wartości nieruchomości na podstawie art. 18 ust. 1e specustawy drogowej. Końcowo Wojewoda zaznaczył, że pomimo tego, iż Stronie nie przysługuje uprawnienie do powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, utrzymał w mocy pkt 1 decyzji organu pierwszej instancji, kierując się treścią art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: "k.p.a." (organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny). W skardze na decyzję organu odwoławczego M. M., reprezentowana przez pełnomocnik będącą radcą prawnym, zarzuciła jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1e specustawy drogowej poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie Skarżąca nie dokonała prawidłowego wydania nieruchomości, które uprawniałoby ją do powiększania należnego odszkodowania o 5%. W oparciu o tak sformułowany zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Wniesiono również o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, tj. wydruku wiadomości mailowej pełnomocnika Skarżącej z 4 maja 2023 r. oraz pisma Skarżącej z 18 sierpnia 2023 r. do Prezydenta, gdyż jest to niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości, a nie spowoduje przedłużenia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu skargi wskazano, że decyzja Prezydenta z 5 kwietnia 2023 r. została zaopatrzona w rygor natychmiastowej wykonalności. W związku z tym, 30-dniowy termin na wydanie działki zabudowanej nr [...] biegł od dnia zawiadomienia Skarżącej o wydaniu decyzji, tj. od 11 kwietnia 2023 r. i upływał 11 maja 2023 r. Zwrócono uwagę, że 4 maja 2023 r. pełnomocnik Skarżącej złożył oświadczenie o wydaniu nieruchomości, które wpłynęło do Urzędu Miasta Gdyni 10 maja 2023 r., tj. z zachowaniem ww. terminu. W związku z tym Prezydent nie miał wątpliwości, że Skarżąca dokonała prawidłowego wydania nieruchomości, w terminie uprawniającym ją do powiększenia odszkodowania o należną premię, niemniej jednak organ pierwszej instancji nieprawidłowo wyliczył kwotę należnej Skarżącej premii, co Wojewoda potwierdził na s. 10 zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy stwierdził jednak, że nie może zmienić decyzji zgodnie z żądaniem Strony i powiększyć należnego odszkodowania o 5% od wartości całej nieruchomości określonej w operacie szacunkowym, tj. od kwoty 452.966 zł. Uzasadniając taką decyzję Wojewoda stwierdził bowiem, że wbrew twierdzeniom Skarżącej oraz Prezydenta w przedmiotowej sprawie nie doszło do prawidłowego wydania nieruchomości w rozumieniu art. 18 ust. 1e specustawy drogowej. Przyznano, że w terminie do 11 maja 2024 r. Skarżąca nie opróżniła nieruchomości i nadal w niej zamieszkiwała, niemniej jednak Wojewoda pominął szereg istotnych okoliczności sprawy. Przede wszystkim, oprócz wysłania oświadczenia o wydaniu nieruchomości pocztą tradycyjną pełnomocnik Skarżącej wysłała skan oświadczenia w dniu 4 maja 2023 r. również mailem na adres: [...]. Co równie istotne, w treści oświadczenia o wydaniu nieruchomości wskazane zostało wprost (co Wojewoda zupełnie pominął), że Skarżąca wnosi o wskazanie przez inwestora propozycji lokalu zamiennego w ramach za wywłaszczony oraz rozważenie w pierwszej kolejności, aby w ramach lokalu zamiennego została jej udostępniona nieruchomość, w której obecnie zamieszkuje. Propozycja ta została złożona z uwagi na trudną sytuacją Skarżącej oraz jej rodziny, a także z uwagi na to, że rozwiązania takie w przypadkach szczególnie trudnych bywają praktykowane - z czym pełnomocnik Skarżącej miała już styczność w praktyce. Ponadto, propozycja taka była w zasadzie korzystna dla Prezydenta, który nie był w stanie wskazać Skarżącej lokalu zamiennego, w którym mogłaby zamieszkać wraz z całą rodziną. Podkreślono, że przed wywłaszczeniem Strona mieszkała w jednym gospodarstwie domowym wraz z mężem, synem oraz swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym matką (lat 76). Dodatkowo rodzina posiada również zwierzęta domowe (dwa psy i dwa koty). Żaden z zaproponowanych przez Prezydenta lokali nie spełniał wymagań umożliwiających zamieszkanie w nich czteroosobowej rodziny wraz ze zwierzętami. Dodatkowo, wskazywane lokale usytuowane były na I piętrze w budynku bez windy, podczas gdy matka Skarżącej jako osoba niepełnosprawna powinna mieć zapewniony lokal usytuowany na parterze lub w budynku z windą. Zdaniem strony skarżącej to w interesie inwestora leżało, aby Skarżąca zamieszkiwała w dotychczasowym lokalu, z uwagi na bardzo dużą trudność w znalezieniu lokalu zamiennego dla niej i dla jej rodziny. Wobec braku odniesienia się do wniosku zawartego w oświadczeniu o wydaniu nieruchomości (aby w ramach lokalu zamiennego została Stronie udostępniona nieruchomość, w której obecnie zamieszkuje) Skarżąca przyjęła, że do momentu znalezienia lokalu zamiennego inwestor na taki wniosek przystaje. Zwrócono uwagę, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z wywłaszczeniem nieruchomości i pozbawieniem dachu nad głową czteroosobowej rodziny, w tym osoby niepełnosprawnej w podeszłym wieku, a także zwierząt domowych. Zdaniem strony skarżącej nie można w takich przypadkach podchodzić do przepisów o wydaniu nieruchomości w sposób tak literalny, jak robi to Wojewoda. Skarżąca chciała bowiem wydać swoją nieruchomość (również fizycznie) i pozostawała w faktycznej gotowości do zrobienia tego, jeśli tylko nie skutkowałoby to pozbawieniem jej oraz jej rodziny dachu nad głową. W odpowiedzi na skargę Wojewoda, wnosząc o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Pomorskiego z 15 kwietnia 2024 r. uchylająca w części decyzję Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, z 30 czerwca 2023 r. orzekającą o ustaleniu odszkodowania w kwocie 466.424,40 zł na rzecz M. M. za przejęcie prawa własności nieruchomości położonej w G., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,0300 ha, dla której prowadzono księgę wieczystą nr [...], która na mocy decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z 5 kwietnia 2023 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. " [...]" przeszła na własność Miasta Gdyni pod budowę drogi publicznej. Materialnoprawną podstawą zakwestionowanych rozstrzygnięć są przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 311) oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm.). Zgodnie z art. 12 ust. 4 specustawy drogowej nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa: 1) własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych, 2) własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych - z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. W myśl art. 12 ust. 4a specustawy drogowej organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, wydaje następnie decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 12 ust. 4f specustawy drogowej, odszkodowanie za nieruchomość przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Stosownie zaś do treści art. 12 ust. 5 specustawy drogowej, do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, za przejęte z mocy prawa nieruchomości, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18 ustawy. Na mocy odesłania zawartego w art. 12 ust. 5 specustawy drogowej do ustalenia odszkodowania za nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie ww. ustawy, zastosowanie znajdują zasady określone w u.g.n., a w konsekwencji również zasady zawarte w wydanym na jej podstawie rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 555), które obowiązywało do 9 września 2023 r. Zgodnie z art. 130 ust. 2 u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Wynika z tego, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie (przejęcie z mocy prawa) nieruchomości kluczowym i podstawowym dowodem jest opinia rzeczoznawcy majątkowego o wartości nieruchomości, ustawowo określana jako operat szacunkowy. Operat szacunkowy stanowi opinię sporządzoną w oparciu o wiedzę specjalistyczną rzeczoznawcy majątkowego. Organ natomiast ma obowiązek w ramach prowadzonego postępowania ustalić stan faktyczny sprawy i zastosować prawidłowo właściwe przepisy prawa materialnego. Operat stanowi - jako dowód - pomoc dla organu przy ustalaniu wysokości odszkodowania i wpływa bezpośrednio na treść decyzji ustalającej wysokość odszkodowania dla strony wywłaszczonej, a zatem powinien spełniać wymogi formalne określone w rozporządzeniu z 21 września 2004 r. Strona skarżąca nie kwestionowała poprawności sporządzonego w niniejszej sprawie operatu szacunkowego. Również w ocenie Sądu operat szacunkowy z 17 maja 2023 r. autorstwa M. N. odpowiada wymogom formalnym określonym w przepisach u.g.n. i rozporządzenia z 21 września 2004 r., jest kompletny i logiczny. W konsekwencji mógł on stanowić podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Przechodząc do zasadniczej kwestii spornej należy wskazać, że godnie z art. 18 ust. 1e specustawy drogowej w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia: 1) doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17, 2) doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo 3) w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna - wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego. Z przytoczonej wyżej regulacji wynika szczególne uprawnienie podmiotu, któremu odjęto prawo do nieruchomości, do uzyskania dodatkowego świadczenia odszkodowawczego w związku z dobrowolnym i niezwłocznym lub przyśpieszonym wykonaniem nieostatecznej decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Jest to w istocie ustawowo zagwarantowana premia dla podmiotów, które poprzez dobrowolną akceptację treści nieostatecznej decyzji ułatwiają i przyśpieszają realizację inwestycji drogowej poprzez eliminację konieczności przymusowego wykonania powyższej decyzji (zob. wyrok WSA w Warszawie z 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 32/18, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ratio legis regulacji ustanowionej w przepisach art. 18 ust. 1e specustawy drogowej opiera się na założeniu, że zakresem szczególnego uprawnienia do premii odszkodowawczej są objęte sytuacje, w których w następstwie działania (np. poprzez wyraźne złożenie oświadczenia woli, protokolarne przekazanie nieruchomości) lub zaniechania (np. poprzez zaniechanie wykonywania władztwa nad rzeczą, rezygnację z wnoszenia środków odwoławczych, tolerowania faktycznego wkroczenia inwestora na teren nieruchomości i rozpoczęcia prac budowlanych) dotychczasowy właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości manifestuje wolę dobrowolnego wydania tej nieruchomości zarządcy drogi, przez co możliwe staje się niezwłoczne objęcie nieruchomości we władanie i rozpoczęcie realizacji inwestycji, bez konieczności składania wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wydanie nieruchomości w rozumieniu art. 18 ust. 1e specustawy drogowej może zatem nastąpić również w sposób dorozumiany (per facta conludentia) w tym znaczeniu, że wola niezwłocznego wydania nieruchomości może być zamanifestowana poprzez byłego właściciela lub użytkowania wieczystego przez zaniechanie. W przypadku zajęcia nieruchomości pod drogę może to nastąpić np. poprzez niewniesienie odwołania od decyzji o zajęciu czy poprzez brak czynienia przez skarżącego przeszkód w wykonywaniu prac inwestycyjnych. W piśmiennictwie wskazuje się, że podstawowym sposobem przeniesienia posiadania, zarówno samoistnego, jak i zależnego jest wydanie rzeczy (traditio corporalis). Z fizycznym wydaniem rzeczy łączy się po stronie nabywcy wola władania rzeczą dla siebie w zakresie określonego prawa i rezygnacja z posiadania przez dotychczasowego posiadacza (zob. E. Gniewek, Kodeks cywilny. Komentarz, 2001, s. 829). Natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że pod pojęciem wydania nieruchomości w rozumieniu art. 18 ust. 1e specustawy drogowej należy rozumieć podjęcie i ujawnienie takich czynności przez dotychczasowego właściciela, które zapewnią nowemu właścicielowi (inwestorowi) realną możliwość wykonywania w stosunku do niej wszelkich działań, wynikających z prawa własności, a więc przede wszystkim posiadania, używania, pobierania pożytków, przetworzenia i rozporządzania (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA:): z 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2379/20, z 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 990/18, z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3299/15, z 14 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 2517/13). Należy jednak wyraźnie podkreślić, że w art. 18 ust. 1e specustawy drogowej mowa jest o wydaniu wywłaszczonej nieruchomości, a nie o gotowości do jej wydania. To zaś jednoznacznie przesądza o aktywnej postawie byłego właściciela tej nieruchomości, przy czym aktywność ta nie może ograniczać się wyłącznie do pisemnych bądź ustnych deklaracji (zob. wyroki NSA: z 14 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2877/20, z 24 stycznia 2020 r. I OSK 3775/18, czy z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1091/18). Z nadesłanych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzji Prezydenta z 5 kwietnia 2023 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Tym samym termin na wydanie działki nr [...] oraz opróżnienie znajdującego się na niej budynku mieszkalnego biegł od dnia zawiadomienia dotychczasowej właścicielki o jej wydaniu, tj. od 11 kwietnia 2023 r. (w tym dniu doręczono Skarżącej ww. decyzję) i upływał z dniem 11 maja 2023 r. W piśmie z 17 kwietnia 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Urzędu Miasta w Gdyni z pytaniem, czy i kiedy będą ustalone odszkodowania oraz kiedy zostaną przedstawione nieruchomości tymczasowe (zaznaczając, że byłaby zainteresowana nieruchomością zamienną, tj. domem z ogródkiem). Natomiast w piśmie z 23 kwietnia 2023 r. Strona poinformowała, że jest w stanie opuścić nieruchomość, ale potrzebuje lokalu zastępczego, który musi być dostosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Strona zaznaczyła również, że jeżeli ma to być mieszkanie, to potrzebuje garażu, gdzie będzie przechowywać swoje rzeczy. Zdaniem Sądu z powyższych pism wynika, że Skarżąca uzależniła opuszczenie zajmowanej nieruchomości od zapewnienia jej nieruchomości zamiennej o określonych parametrach (mieszkania przystosowanego do potrzeb osoby niepełnosprawnej wraz z garażem bądź domu z ogródkiem). Z akt sprawy wynika również, że w dniu 10 maja 2023 r. do Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta w Gdyni wpłynęło pismo z 4 maja 2023 r. zatytułowane "Oświadczenie o wydaniu nieruchomości", w którym reprezentująca Skarżącą pełnomocnik oświadczyła, że na podstawie art. 18 ust. 1e specustawy drogowej wydaje inwestorowi nieruchomość oznaczoną geodezyjnie jako działka nr [...], położoną w G., w związku z przejęciem jej z mocy prawa na podstawie decyzji Prezydenta z 5 kwietnia 2023 r. W piśmie tym wniesiono również o wskazanie przez inwestora propozycji lokalu zamiennego w zamian za wywłaszczony, wnosząc o rozważenie w pierwszej kolejności, aby w ramach lokalu zamiennego została Skarżącej udostępniona nieruchomość, w której obecnie zamieszkuje. Jak słusznie zauważył Wojewoda - działka nr [...] była zabudowana budynkiem mieszkalnym, natomiast w piśmie z 4 maja 2023 r. oświadczono o wydaniu tej nieruchomości, lecz nie wskazano, że lokal i inne pomieszczenia zostały przez Skarżącą opróżnione. Wręcz przeciwnie, w piśmie tym wprost przyznano, że Strona "obecnie zamieszkuje" przy ul. P. [...] w G. Organ odwoławczy pozyskał również do akt sprawy protokół wydania nieruchomości przy ul. P. [...] w G. z 20 września 2023 r., z którego wynika, że przedmiotem wydania są zarówno budynki, jak i grunt na działce nr [...]. Do protokołu załączono oświadczenie dotychczasowej właścicielki, zgodnie z którym w dniu 20 września 2023 r. Strona wydała nieruchomość opróżnioną w zakresie uzgodnionym z zarządcą drogi. Ustalenia Wojewody potwierdzają również dane wynikające z bazy PESEL, z których wynika, że Skarżąca była zameldowana przy ul. P. [...] w G. do 18 września 2023 r., natomiast roboty budowlane na przedmiotowej nieruchomości zostały rozpoczęte 21 września 2023 r., co z kolei potwierdził Zastępca Naczelnika Wydziału Inwestycji Urząd Miasta w Gdyni w piśmie z 14 marca 2024 r. Końcowo należy podkreślić, że w art. 18 ust. 1e specustawy drogowej ustawodawca rozróżnia dwie sytuacje. Pierwsza dotyczy przejścia na własność podmiotu publicznoprawnego nieruchomości niezabudowanej, a druga nieruchomości zabudowanej. W pierwszym przypadku wydaniu podlega grunt, a w drugim - aby uzyskać przewidziany w tym przepisie bonus 5% - dotychczasowy właściciel nieruchomości musi także opróżnić znajdujące się na niej zabudowania. Inne rozumienie tego przepisu nie miałoby racji bytu, gdyż intencją ustawodawcy przy wprowadzaniu tej regulacji prawnej było osiągnięcie szczególnego celu w postaci znacznego przyspieszenia realizacji inwestycji drogowych (zob. wyrok NSA z 22 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1639/22). Podsumowując należy podkreślić, że to nie gotowość, a faktyczne wydanie (opróżnienie i opuszczenie) nieruchomości zabudowanej stanowi o spełnieniu warunku z art. 18 ust. 1e specustawy drogowej stanowiącej podstawę do doliczenia wspomnianych 5%. Skarżąca warunku tego nie dopełniła, co czyni niezasadnym sformułowany w skardze zarzut naruszenia omawianej regulacji. Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 33 akt sądowych), a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.[pic]