II SA/Gd 813/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ekologicznego Stowarzyszenia [...] z siedzibą w miejscowości Ł.-G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie warunków zabudowy postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2018 r. oddalił skargę strony skarżącej. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPPr w dniu 8 maja 2018 r., strona skarżąca zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada środków trwałych, ostatni rok obrotowy zakończył stratą o wartości 501,04 zł, na dzień 30 kwietnia 2018 r. na rachunku bankowym posiadał środki w kwocie 2.018,18 zł, natomiast stan środków pieniężnych w kasie wynosił 0 zł, natomiast zobowiązania wnioskodawcy z tytułu usług księgowych i prawnych, straty bilansowej za rok 2017 oraz niepokrytej straty bilansowej z roku 2016 przewyższają dwukrotnie kwotę środków na koncie – wynoszą bowiem łącznie 4.068 zł. Ponadto wnioskodawca wskazał, że ma status organizacji pożytku publicznego, nie prowadzi działalności zarobkowej, nie otrzymuje dotacji, swoją działalność finansuje ze składek członkowskich oraz darowizn przekazywanych przez osoby fizyczne w formie 1% podatku. Wyjaśnił także, że występuje w kilkunastu postępowaniach, w związku z czym wydatki na koszty sądowe oraz porady prawne są znaczne. Konieczność uiszczenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w niniejszej sprawie będzie skutkować niemożnością realizacji jego zadań i celów statutowych w zakresie ochrony środowiska naturalnego oraz zdrowia i bezpieczeństwa ludzi. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków w całości lub w części następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przed przystąpieniem do oceny zasadności przedmiotowego żądania należy wskazać, iż wnioskodawca jest stowarzyszeniem rejestrowym, utworzonym w myśl rozdziału 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 210 ze zm.). Zgodnie z przepisami ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, majątek takiego stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 1 tej ustawy). Ponadto stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą (art. 34 tej ustawy), a także otrzymywać dotację według zasad określonych w odrębnych przepisach (art. 35 tej ustawy). Ustawodawca określił zatem szeroki zakres źródeł, z których tego rodzaju podmiot może czerpać dochody i nie budzi wątpliwości, że jego członkowie powinni zadbać o wykorzystanie tych możliwości celem zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie swojej działalności społecznej, do której niewątpliwie należy również ochrona propagowanych wartości poprzez udział w postępowaniach przed sądem (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 162/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Regulacje te znalazły również odzwierciedlenie w zapisach statutu wnioskodawcy. Zgodnie z § 28 Stowarzyszenie uzyskuje środki finansowe na wykonywanie zadań statutowych ze składek członkowskich, świadczeń członków wspierających, darowizn, spadków, zapisów, subwencji, z własnej działalności gospodarczej, ze zbiórek publicznych oraz innych dochodów. Nadto, zapisy statutu zobowiązują swoich członków do regularnego opłacania składek (§ 14 ust. 2 lit. b) statutu). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że stowarzyszenie ma obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie takiej działalności, w zakres której wchodzą również spory sądowe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 592/12, z dnia 1 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 123/12, z dnia 30 października 2009 r., sygn. akt I OZ 1011/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 (publ.: LEX nr 629040) wyraził pogląd, w świetle którego wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich reguł finansowania działalności, które nie zapewniają dostatecznych środków na ten cel powodując w konsekwencji, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych (a zwolnienie od kosztów sądowych jest przecież formą takiego współfinansowania) stanowi zaprzeczenie zasady, w myśl której stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Warto również zwrócić uwagę, że jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Dlatego też skarżące Stowarzyszenie, w ramach normalnego funkcjonowania, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność zdobycia i posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. II OZ 1056/09, publ.: LEX nr 582885). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku referendarz sądowy uznał, iż żądanie wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie. Koszty sądowe niniejszego postępowania kształtuje opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek strony skarżącej (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Z oświadczenia wnioskodawcy wynika zaś, iż dysonował on środkami pieniężnymi w wysokości wielokrotnie przewyższającymi powstałe na tym etapie postępowania koszty sądowe, tj. kwotę opłaty kancelaryjnej (jak również koszty, które mogą powstać w przyszłości, tj. kwotę ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej), które mógł przeznaczyć na ich uiszczenie i – co więcej – winien był je zabezpieczyć na ich pokrycie. Skoro wnioskodawca posiadał środki wystarczające na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie przeznaczył i nie zabezpieczył ich w całości na ten cel, to brak jest podstaw aby przyjąć, że nie miał on dostatecznych środków na ich poniesienie. W konsekwencji brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Podjętej oceny nie zmienia podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność posiadania zobowiązań w wysokości wyższej aniżeli kwota aktualnie zgromadzonych środków pieniężnych. Zobowiązania cywilnoprawne wnioskodawcy nie korzystają bowiem z pierwszeństwa względem kosztów sądowych powstałych w niniejszej sprawie. Biorąc pod uwagę kwotę środków na koncie wnioskodawcy wpływu na podjęte rozstrzygnięcie nie mała również okoliczność, iż w pozostałych trzech sprawach (II SA/Gd 811-812, 814/17) wnioskodawca także zobowiązany jest (bądź będzie, jeżeli wniesie skargę kasacyjną) do opłacenia kosztów sądowych w wysokości odpowiadającej kwocie kosztów należnych w niniejszej sprawie. Końcowo, zwrócić uwagę należy, iż w sytuacji, gdy wysokość ustalonych składek członkowskich uniemożliwia wnioskodawcy funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, powinno ono podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel, np. podwyższyć wysokość składek członkowskich do kwoty gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, zwiększyć liczbę jego członków, którzy takie składki będą uiszczać, czy też – w miarę możliwości – podjąć działalność gospodarczą. Wnioskodawca nie wykazał, że podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na swoje finansowanie. Zaznaczyć przy tym należy, iż z treści statutu wnioskodawcy wynika, że wnioskodawca posiada wiele możliwości na zgromadzenie środków finansowych na prowadzenie swojej działalności społecznej, do której niewątpliwie należy również ochrona propagowanych wartości poprzez udział w postępowaniach przed sądem. Podkreślić również należy, że stowarzyszenie jest dobrowolnym zrzeszeniem osób, które przede wszystkim opiera swoją działalność na pracy społecznej swych członków. Istota stowarzyszenia pozwala zatem osiągnąć cele, które dla pojedynczych osób są niedostępne. Dlatego właśnie – jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym postanowieniu w sprawie IV SAB/Wa 162/14 – członkowie stowarzyszenia winni wykazywać się determinacją w dążeniu do osiągnięcia założonego celu, a zatem również w gromadzeniu swojego majątku, który w całości będzie mógł być przeznaczony na prowadzoną działalność społeczną. W przeciwnym razie, tzn. w sytuacji, gdy stowarzyszenie nie wykazuje zamiaru pozyskania środków finansowych od swoich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością stowarzyszenia, idea zawiązania stowarzyszenia upada, a jego dalszy byt pozostaje pod znakiem zapytania. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.