II SA/Gd 874/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 23 sierpnia 2023 r., nr SKO Gd/2585/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 30 stycznia 2023 r. D. S. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Prezydenta Miasta Starogard Gdański (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. S. Decyzją z 1 marca 2023 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał m.in., że na podstawie dołączonych do wniosku świadectw pracy ustalił, iż ostatnim miejscem zatrudnienia Strony była F. (praca w okresie od 1 marca 2016 r. do 18 września 2020 r. w wymiarze pełnego etatu, na stanowisku sprzedawcy, rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z powodu likwidacji etatu). Następnie, od 10 czerwca 2021 r. Wnioskodawca pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") do 30 czerwca 2023 r. Orzeczeniem z 12 stycznia 2022 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Starogardzie Gdańskim zaliczył D. S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem dotyczącym odpowiedniego zatrudnienia: "niezdolny do zatrudnienia". Orzeczenie zostało wydane do 31 stycznia 2023 r., natomiast Strona oświadczyła (pismo z 27 lutego 2023 r.), że zamierza złożyć wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W tym samym oświadczeniu Wnioskodawca podał, że gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką to i tak nie podjąłby zatrudnienia ze względu na swój stan zdrowia (przebyte trzy zawały serca). Mając to na uwadze Prezydent stwierdził, że w przypadku Wnioskodawcy rezygnacja z zatrudnienia nie miała faktycznego związku ze sprawowaniem opieki nad matką, a późniejsze niepodejmowanie aktywności zawodowej spowodowane było stanem jego zdrowia. Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ocenił, że zakres czynności opiekuńczych, które Strona wykonuje przy matce jest niewielki. Z wywiadu wynika, że J. S. nie jest osobą leżącą, po mieszkaniu porusza się samodzielnie, zaś pomoc Wnioskodawcy polega na podawaniu leków, przynoszeniu obiadu, przypilnowaniu, aby matka dbała odpowiednio o higienę. Ponadto Strona robi zakupy, towarzyszy matce w wizytach u lekarza oraz zawozi ją raz w tygodniu do kościoła. Natomiast o utrzymanie porządku w mieszkaniu J. S. dba żona Wnioskodawcy. Prezydent zaznaczył, że nie kwestionuje potrzeby zapewnienia przez Stronę opieki matce w związku z problemami z postępującą demencją i innymi towarzyszącymi schorzeniami, jednak zakres czynności opiekuńczych i czas potrzebny na ich wykonywanie nie jest na tyle absorbujący, aby Wnioskodawca nie mógł podjąć zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze (gdyby tylko chciał takie zatrudnienie podjąć). Końcowo organ pierwszej instancji podniósł, że skoro J. S. nie legitymuje się orzeczeniem, z którego wynikałoby, że jej niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25. roku życia, to w sprawie nie została również spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 23 sierpnia 2023 r. utrzymało ją w mocy. Kolegium nie podzieliło stanowiska Prezydenta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Jednakże w ocenie organu odwoławczego w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Przeszkodą w podjęciu zatrudnienia przez Wnioskodawcę jest bowiem stan jego zdrowia. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Wnioskodawca mieszka co prawda w tym samym budynku co matka, lecz on wraz z żoną i córką zajmuje mieszkanie na piętrze budynku, natomiast matka mieszkanie na parterze. Podczas wywiadu Wnioskodawca oświadczył, że podaje matce leki, przypomina o konieczności wykonania czynności higienicznych oraz przygotowuje i podaje posiłki, a także opłaca rachunki, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe wg potrzeb i umawia wizyty lekarskie. W ocenie Kolegium czynności te nie są typowymi czynnościami opiekuńczymi, ale stanowią pomoc, jaką wiele pracujących dzieci świadczy swoim starszym, często schorowanym rodzicom. Zwrócono uwagę, że mieszkanie matki sprząta żona Wnioskodawcy raz w tygodniu. Organ odwoławczy wskazał następnie, że Strona udokumentowała przebieg swojego zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, że Wnioskodawca nie pracuje od 5 lat, pobiera świadczenie rentowe z uwagi na orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności i częściową niezdolność do pracy. W opinii Kolegium zdiagnozowane schorzenia J. S. nie były powodem rezygnacji z zatrudnienia przez Stronę, przyczyną zakończenia aktywności zawodowej Wnioskodawcy była utrata jego zdolności do pracy. Organ odwoławczy powtórzył, że Wnioskodawca właściwie nie wykonuje żadnych czynności stricte opiekuńczych przy matce, a jego pomoc ogranicza się do robienia zakupów, realizacji recept, a także wizyt z matką u lekarzy i przygotowania posiłków. Do głównych obowiązków Strony należy przyniesienie gotowych posiłków oraz podanie leków. W ocenie Kolegium są to jednak zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie kolidowałyby z podjęciem zatrudnienia, gdyby Wnioskodawca był zdolny do pracy. Podobnie jak zakupy czy wizyty u lekarza - osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, chodzą na zakupy, spacery, do lekarza, załatwiają sprawy urzędowe. Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów, czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podsumowując Kolegium oceniło, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby Strona zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, a jedynie z uwagi na własny stan zdrowia. Mając to na uwadze organ odwoławczy podniósł, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a przede wszystkim zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy. W skardze na decyzję organu odwoławczego D. S., reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzucił jej naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, polegające na dokonaniu ustaleń i przyjęciu, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, pomimo że J. S. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, zakres czynności podejmowanych przez Skarżącego nie wskazuje, że wymaga ona trwałej i długotrwałej opieki, a nadto Strona nie musiała rezygnować z zatrudnienia; 2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, polegające na dokonaniu ustaleń i przyjęciu, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy; 3. przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania do organów administracyjnych i nie wyjaśniając w sposób wyczerpujący istotnych dla sprawy okoliczności związanych z ustaleniem wszystkich kryteriów przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 4. przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie zawarcia w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji wskazania wyczerpujących ustaleń i argumentów dotyczących różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz podstaw wnioskowania organów o braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a opieką na matką. Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie od Kolegium na rzecz Skarżącego kosztów niniejszego postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego i kosztów uiszczenia opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Strona skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozprawy. Odnosząc się w uzasadnieniu skargi do negatywnej przesłanki podjętych decyzji wskazano, że zgodnie z pkt I wyroku TK z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Utrata mocy tego przepisu nastąpiła z dniem 9 stycznia 2020 r. W ocenie strony skarżącej stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS czasowa częściowa niezdolność Skarżącego do pracy do 31 maja 2022 r. i decyzja ZUS o przyznaniu renty chorobowej nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej przyznanie mu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym, wbrew ustaleniom i zapatrywaniom prawnym organów, posiadanie ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, przez co w obecnym stanie prawnym decyzje organów w tym zakresie pozbawione są podstaw. Odnosząc się z kolei do przesłanki pozytywnej przyznania wnioskowanego świadczenia strona skarżąca podniosła, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zarzucono, że organy w sposób absolutnie dowolny, a przede wszystkim bez należytej podstawy dowodowej, dokonały ustaleń stanu faktycznego w sprawie. Do kuriozalnych zaliczono twierdzenia, że podejmowane przez Skarżącego czynności wynikają z jego prawnego i moralnego obowiązku, a J. S. ma jeszcze córkę, która jest aktywna zawodowo i zobligowana do opieki. W dalszej kolejności wskazano, że na mocy orzeczenia ZUS z 14 grudnia 2022 r. J. S. została zaliczona na stałe do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że matka Skarżącego nie tyle ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, o której mowa w art. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ale jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Zatem wymaga stałej i długotrwałej opieki w znacznie szerszym zakresie niż osoby posiadające jedynie znacznie ograniczone możliwości. W związku z tym nie zgodzono się ze stanowiskiem organów, że czynności podejmowane przez Skarżącego nie wymuszają podjęcia decyzji o niepodejmowaniu zatrudnienia. W ocenie strony skarżącej istnieje ścisły związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a opieką na matką. Skoro jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji to wymaga długotrwałej opieki i pomocy syna. Do takiej pomocy należą czynności wskazane przez Skarżącego we wniosku, tj. pomoc przy czynnościach higienicznych, przygotowanie posiłków i karmienie, podawanie lekarstw, przygotowywanie ubrań, sprzątanie mieszkania, gotowanie i pranie, robienie zakupów i opłacanie rachunków, załatwianie innych spraw według potrzeb. Zaznaczono, że Strona stale i codziennie odwiedza matkę, pozostaje z nią dłuższy czas, stara się z nią rozmawiać i ją wspierać. Przyznano, że Skarżący ma swoją rodzinę, do której wraca, jednak nie pozwala to na ustalenia poczynione przez organy, że są to zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie kolidują z podjęciem zatrudnienia. Zarzucono, że taka dowolna ocena nie ma żadnego uzasadnienia chociażby z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego. Gdyby bowiem Skarżący podjął pracę zarobkową nie miałby czasu na codzienne i stałe wykonywanie powyższych czynności. Zdaniem strony skarżącej brak jest podstaw, ażeby żądać aby czynił to po godzinach pracy kosztem swojego życia rodzinnego i prawa do wypoczynku. Podsumowując zarzucono, że organy w sposób absolutnie dowolny dokonały ustalenia i oceny istniejącego stanu faktycznego w zakresie istnienia bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia a sprawowaną przez niego opieką nad matką - w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zdaniem strony skarżącej ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że Strona spełnia tę przesłankę do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 23 sierpnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Starogard Gdański z 1 marca 2023 r. odmawiającą D. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. S. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13). W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych. Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącego, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Organy obu instancji oceniły natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Prezydenta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16). Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy. Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów obu instancji, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez J. S. orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 grudnia 2022 r. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251). Z orzeczenia tego wynika, że właściwy organ stwierdził naruszenie sprawności organizmu matki Skarżącego w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie ulega wątpliwości, że orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), a więc dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. przepis § 1 nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. Co do zasady nie jest zatem wykluczone ustalenie, że w rzeczywistości, mimo stwierdzonych dolegliwości osoby niepełnosprawnej, opieka nad nią nie musi być sprawowana w sposób ciągły lub długotrwały. Organ może jednak dokonać takiej oceny jedynie po przeprowadzeniu w tym zakresie rzetelnego postępowania dowodowego, którego wyniki dadzą podstawę do dokonania takich ustaleń. W rozpoznawanej sprawie ustalono - na podstawie wywiadu środowiskowego, udokumentowanego protokołem, sporządzonym przez uprawnionego pracownika socjalnego, w wymaganej formie, a więc również stanowiącym dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. - że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką nie wystąpił związek przyczynowy, którą to ocenę Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał za prawidłową. Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20). Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 15 lutego 2023 r., oświadczeń Strony oraz dokumentacji medycznej nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia J. S., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącego nad matką są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy. Z przekazanych Sądowi akt sprawy wynika, że 15 lutego 2023 r. pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania Skarżącego i jego matki w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Drzwi otworzyła J. S., która poinformowała, że wejście do mieszkania Skarżącego znajduje się po drugiej stronie budynku. W związku z tym pracownik socjalny poszedł do drugiego wejścia, drzwi otworzył Skarżący, przepraszając, że jest jeszcze w piżamie (wizyta była niezapowiedziana, miała miejsce około 9 rano). Po kilku minutach Skarżący wyszedł ze swojego mieszkania i trzymając w ręku worek z lekami dla matki poprosił o wspólne przejście do części mieszkalnej matki. I. S. była w swoim mieszkaniu, już ubrana, początkowo chwilę stała w kuchni, gdzie przeprowadzano wywiad, a na prośbę syna poszła do pokoju, gdzie siedziała okryta kocem w fotelu i oglądała telewizję. Na pytanie, kto sprząta mieszkanie matki Skarżący odpowiedział, że sprząta jego żona raz w tygodniu. D. S. przyznał, że nie siedzi ciągle u matki, ale ma drewniany strop, więc słyszy ze swojego mieszkania co dzieje się na dole, ma także możliwość zejścia na dół do matki sprawdzić co się u niej dzieje. W wywiadzie środowiskowym odnotowano, że Skarżący od około pięciu lat nie pracuje, przeszedł trzy zawały serca, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, od dwóch lat pobiera rentę. Skarżący podał, że od około roku sprawuje opiekę nad matką, utrzymuje się z renty, wynagrodzenia żony za pracę oraz świadczenia wychowawczego na dziecko. Pracownik socjalny wskazał, że J. S. (wdowa, utrzymuje się z emerytury i dodatku pielęgnacyjnego) ma demencję starczą, cukrzycę, przeszła trzy udary. Zdarzało się, że matka Skarżącego uciekała z domu, po czym przywoziła ją policja, przez okres trzech miesięcy wypłaciła łącznie 70.000 zł ze swojego konta i nie wie, gdzie ma te pieniądze, co z nimi zrobiła (po tym incydencie D. S. zmienił formę wypłaty emerytury matki i obecnie emeryturę przynosi do domu listonosz, a Skarżący przy matce kwituje odbiór). Zdarza się, że J. S. odkręci wodę i już jej nie zakręci. Z obawy, że matka mogłaby odkręcić gaz Skarżący zakręcił dopływ gazu do mieszkania matki. Z obserwacji pracownika socjalnego wynika, że J. S. mimo wieku jest w miarę sprawną osobą, największym problemem jest zdrowie psychiczne, ponieważ "błądzi", a do tego bywa agresywna, wyzywa, krzyczy i awanturuje się. Podkreślono, że matka Skarżącego nie jest osobą leżącą, samodzielnie się porusza, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, sama spożywa przynoszone przez syna obiady, natomiast śniadania i kolacje przygotowuje sobie sama. D. S. dawkuje i podaje matce leki (rano i wieczorem), przynosi obiad, przypomina matce, że ma się umyć, czy zmienić sobie pampersa (którego nosi zapobiegawczo, ponieważ ma problemy z nietrzymaniem moczu). Ponadto Skarżący robi matce zakupy, reguluje opłaty, jest w kontakcie z jej lekarzami i uczestniczy w wizytach lekarskich. D. S. raz w tygodniu wozi matkę do kościoła. Odnotowano, że Skarżący ma siostrę, która miesza w B., pracuje, utrzymuje kontakt z matką i w miarę możliwości odwiedza ją, ale nie jest w stanie na stałe pomóc bratu w opiece nad matką. We wnioskach końcowych wywiadu pracownik socjalny stwierdził, że J. S. jest osobą sprawną fizycznie, ma problemy psychiczne wynikające z racji wieku. Zdaniem pracownika socjalnego matka Skarżącego wymaga kontroli drugiej osoby, ponieważ "zapomina się", natomiast Skarżący również jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, w związku z czym od dwóch lat pobiera rentę. W ocenie pracownika socjalnego Skarżący nie zrezygnował z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, tylko z uwagi na swój stan zdrowia. Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia matka Skarżącego wykazuje się samodzielnością - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby była ona osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Z wywiadu wynika, że J. S. porusza się samodzielnie, sama załatwia potrzeby fizjologiczne, sama spożywa przygotowane przez syna posiłki i lekarstwa. Zdaniem Sądu zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Stronę w ramach opieki nad matką nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej. Nie można również tracić z pola widzenia okoliczności, że ze złożonego przez Stronę formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, iż część z nich J. S. wykonuje samodzielnie, a część nie jest wykonywanych w ogóle. Natomiast część z tych czynności składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (przynoszenie posiłków, robienie zakupów itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21). O ile sprawowanie przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką nie budzi wątpliwości, o tyle wynikające z akt sprawy okoliczności uniemożliwiają przyjęcie, że niewykonywanie przez niego pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki. W oświadczeniu z 27 lutego 2023 r. (k. 19v akt administracyjnych) Skarżący podał, że jeżeli nie musiałby opiekować się matką to i tak nie podjąłby pracy, ponieważ stan zdrowia mu na to nie pozwala. A zatem, to nie opieka nad matką jest przyczyną niewykonywania przez Stronę pracy zarobkowej. W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się bowiem na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15). Należy również wskazać, że w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bardzo istotnym dowodem są oświadczenia i wyjaśnienia strony. Aby mogły one stanowić podstawę ustaleń faktycznych powinny być spójne i jednoznaczne. Tymczasem konfrontując treść skargi z treścią wywiadu środowiskowego z 15 lutego 2023 r. należy zauważyć, że występuje pomiędzy nimi sprzeczność. W skardze wskazano, że D. S. pomaga matce m.in. przy czynnościach higienicznych, karmieniu, sprzątaniu mieszkania. Tymczasem z wywiadu środowiskowego wynika, że J. S. jest samodzielna w czynnościach higienicznych, sama spożywa przynoszone przez syna obiady (śniadania i kolacje przygotowuje sobie sama), natomiast jej mieszkanie sprząta synowa. Ta niespójność w wyjaśnieniach Skarżącego podważa wiarygodność jego twierdzeń, zwłaszcza w świetle pozostałych okoliczności sprawy. Odnosząc się w tym miejscu do odnotowanego przez organy faktu, że J. S. oprócz syna (Skarżącego) ma jeszcze córkę, na której również ciąży obowiązek alimentacyjny należy podkreślić, że odwoływanie się do tej okoliczności w wydanych w sprawie decyzjach nie stanowiło wyręczenia Strony przez organ w wyborze członka rodziny, który ma się opiekować chorą matką, ale obrazowało jedynie możliwości rodziny (w tym Skarżącego) związane z organizacją tej opieki (zob. wyrok NSA z 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2155/22). Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki Skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Podsumowując należy wskazać, że Skarżący może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (o ile zdrowie mu na to pozwoli), chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - ma potencjalną możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką. Odnosząc się końcowo do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (poprzez przyjęcie przez organy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), należy podkreślić, że okoliczność ta nie miała przesądzającego znaczenia w sprawie. Powodem oddalenia skargi była akceptacja stanowiska organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką brak jest związku przyczynowego (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 4 akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]