II SA/Gd 891/22
WyrokWSA w Gdańsku2023-01-04
Skład orzekający: Magdalena Dobek-Rak, Dariusz Kurkiewicz, Justyna Dudek-Sienkiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli współmałżonek nie jest w stanie sprawować opieki z powodu stanu zdrowia?Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, jeśli ten małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obiektywna niemożność sprawowania opieki przez współmałżonka z powodu jego stanu zdrowia nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co zostało potwierdzone uchwałą NSA z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na brak przesłanek oraz obowiązek opieki po stronie ojca skarżącej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję i przyznało świadczenie. Po ponownym rozpatrzeniu organ pierwszej instancji ponownie odmówił. SKO uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przyznało świadczenie pielęgnacyjne do dnia 30 kwietnia 2023 r. Skarżąca wniosła skargę, kwestionując ograniczenie czasowe świadczenia. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że mimo błędnej wykładni przepisów przez SKO, przyznanie świadczenia było niezasadne z uwagi na brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u męża matki skarżącej.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 10 sierpnia 2022 r. nr SKO.421.608.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Skarga E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 10 sierpnia 2022 r., nr SKO.421.608.2022, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
W dniu 9 grudnia 2021 r. skarżąca złożyła do Wójta Gminy N. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką, H. Ś.
Wójt Gminy N. decyzją z dnia 28 stycznia 2022 r. odmówił przyznania skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z dwóch powodów: po pierwsze, z uwagi na niezaistnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz po drugie, z powodu ustalenia, że mąż H. Ś. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zatem to on, a nie wnioskodawczyni, ma obowiązek zapewnienia żonie opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 16 marca 2022 r. uchyliło w całości powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że nie jest dopuszczalna odmowa przyznania świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w części, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. Ponadto w ocenie Kolegium organ pierwszej instancji nie ustalił jednoznacznie, czy wymiar sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad matką wyklucza jej aktywność zawodową. Ustalenia wymaga również, czy mąż H. Ś. jest w stanie sprawować nad nią opiekę.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji decyzją z dnia 9 czerwca 2022 r. odmówił przyznania E. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką, H. Ś.
Wójt ustalił, że H. Ś. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, pozostaje w dobrym kontakcie słownym, porusza się samodzielnie, potrzeby fizjologiczne również załatwia samodzielnie, z wyjątkiem kąpieli i mycia włosów, do czego potrzebuje pomocy innych osób. Organ wskazał, że w dniu 19 maja 2022 r. E. J. złożyła obszerne oświadczenie, w którym opisała czynności wykonywane w związku z opieką nad chorą mamą. Należą do nich m.in. pomoc przy kąpieli i myciu włosów, pomoc przy ubieraniu się, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich oraz dowożenie mamy na nie, wykupywanie leków, spacerowanie, kontrolowanie w przyjmowaniu leków, umawianie i dowożenie na rehabilitację. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jest do dyspozycji rodziców przez całą dobę. E. J. podkreśliła, że opiekuje się także drugim rodzicem - niepełnosprawnym ojcem. Wszystko to powoduje, że nie może podjąć pracy zawodowej, ponieważ nadmierne obowiązki względem niepełnosprawnych rodziców kolidowałyby z pracą zawodową, dlatego też z dniem 15 listopada 2021 r. zrezygnowała z zatrudnienia w charakterze opiekuna świetlicy wiejskiej w Ł.
W ocenie pracownika socjalnego rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki wyklucza jej aktywność zawodową. Z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni zrezygnowała z dniem 15 listopada 2021 r. z zatrudnienia zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania tej opieki.
Wójt ustalił także, że mąż H. Ś., A. Ś., jest niepełnosprawny i posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, leczy się z powodu silnej astmy oskrzelowej, schorzeń kręgosłupa odcinka lędźwiowego, uszkodzenia stawu biodrowego, nadciśnienia tętniczego, a w 2006 r. przeszedł zawał serca. Leczony jest także z powodu zaćmy obu oczu oraz depresji. Wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia 18 maja 2022 r., w którym stwierdzono, że A. Ś. jest osobą przewlekle i ciężko chorą oraz że nie jest w stanie zajmować się żoną i pomagać jej w czynnościach życia codziennego.
Po ustaleniu stanu faktycznego sprawy Wójt stwierdził, że, choć nie neguje konieczności sprawowania opieki nad H. Ś. przez E. J., to nie jest możliwe przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, ponieważ to po stronie A. Ś. leży obowiązek zapewnienia opieki małżonce, stosownie do art. 132 k.r.o. Organ wskazał też, że nie została spełniona przesłanka dotycząca momentu powstania niepełnosprawności H. Ś., gdyż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2019 r., a więc w momencie, kiedy miała 72 lata.
E. J. w odwołaniu od powyższej decyzji zarzuciła m.in. naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 10 sierpnia 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości oraz przyznało E. J. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, H. Ś. od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2023 r.
Kolegium nie zgodziło się z organem pierwszej instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu, która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Kolegium doszło do przekonania, że opieka sprawowana przez skarżącą nad niepełnosprawną matką wymaga dużego zaangażowania, przez co skarżąca nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, zaistniała w związku z tym przesłanka do ustalania prawa do wnioskowanego świadczenia. Wskazało, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lęborku z dnia 24 kwietnia 2018 r., którym zaliczono H. Ś. do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym orzeczenie wydano do dnia 30 kwietnia 2023 r.
We wniesionej do Sądu skardze skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w zakresie "oddalającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2023r. na stałe", zarzuciła organowi naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie jego dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2023 r. na stałe pomimo załączenia do wniosku orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 18 listopada 2019 r., nr [...], orzekającego trwałą niezdolność H. Ś. do samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
W niniejszej sprawie zaskarżoną decyzją Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne do dnia 30 kwietnia 2023 r. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, kwestionując ograniczenie czasowe przyznanego świadczenia, jej zdaniem bowiem świadczenie to powinno jej zostać przyznane bezterminowo.
Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że podnoszona przez skarżącą kwestia czy świadczenie powinno zostać przyznane bezterminowo czy też tak jak uczynił organ do dnia 30 kwietnia 2023 r., nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, bowiem w sprawie zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022r., poz. 615), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium dokonało w sprawie błędnej wykładni tego przepisu polegającej na uznaniu, że brak legitymowania się przez małżonka H. Ś. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stoi na przeszkodzie przyznaniu skarżącej świadczenia, ponieważ zaświadczenie lekarskie potwierdza, że ze względu na swój stan zdrowia nie może on sprawować opieki nad żoną.
Wskazać należy, że na tle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się dwa poglądy co do interpretacji uregulowanej w nim negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jeden z nich polegał na stosowaniu wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez innych krewnych osoby niepełnosprawnej pozostającej w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takiej sytuacji, sądy dopuszczały możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, np. z uwagi na wiek lub stan zdrowia (zob. np. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 744/21, z dnia 9 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 1755/20, z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1113/15).
Drugi pogląd opierał się na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyroki NSA: z 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1015/21, z 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 627/21, z 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2422/20, z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2164/20, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20, z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, z 13 kwietnia 2022 r., sygn. I OSK 1285/21, z 28 marca 2022 r., sygn. I OSK 1244/21, z 17 marca 2022 r., sygn. I OSK 1212/21, z 16 marca 2022 r., sygn. I OSK 1232/21).
Stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wywołało zatem rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych. Została ona rozstrzygnięta w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której zajęto stanowisko, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy).
W uzasadnieniu powyższej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej. Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia.
Ponadto w uzasadnieniu uchwały wskazano, że w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 K.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a ustawy powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 K.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podkreślił również, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami.
W konsekwencji należy przyjąć, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec tego należy stwierdzić, że podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd zaprezentowany w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r.
W niniejszej sprawie niewątpliwie H. Ś. pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż A. Ś. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji zachodzi negatywna przesłanka przyznania skarżącej, będącej córką H. Ś., świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przypadku bowiem sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 powoływanej ustawy, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w sprawie tej nie zostało spełnione.
Naruszenie przez Kolegium art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkowało bowiem przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, które skarżącej nie przysługuje.
Jednocześnie Sąd uznaje, że uchylenie zaskarżonej decyzji w związku z powyższą oceną prawną, naruszyłoby zakaz reformationis in peius. Jak bowiem zaznaczył NSA w wyroku z 20 maja 2021 r., II OSK 2404/18, naruszenie określonego w art. 134 § 2 p.p.s.a. zakazu orzekania sądu na niekorzyść skarżącego, z samej istoty postępowania sądowoadministracyjnego, może nastąpić w stosunkowo niewielkiej ilości przypadków. Będzie to mogło mieć miejsce np. w sytuacji, gdy wyrażona przez sąd ocena prawna lub wskazania, implikować będą wydanie przez organ administracji rozstrzygnięcia w sposób oczywisty niekorzystnego dla strony, która wniosła skargę.
Zdaniem Sądu taka sytuacja niewątpliwie występuje w niniejszej sprawie, gdyż skutkiem uchylenia decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i uwzględnienie przedstawionej powyżej oceny prawnej byłaby konieczność odmowy przyznania świadczenia.
Skutkiem wydanego w tej sprawie wyroku jest pozostawienie w obrocie prawnym decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 10 sierpnia 2022 r. nr SKO.421.608.2022 przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne do dnia 30 kwietnia 2023 r. Sąd wskazuje również, że w razie uzyskania przez A. Ś. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżąca będzie mogła złożyć nowy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło