II SA/Gd 970/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lutego 2025 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 lipca 2024 r. sygn. akt SKO Gd/6566/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 17 lutego 2023 r. S. D. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Wójta Gminy Dziemiany (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. D. Decyzją z 12 kwietnia 2023 r. Wójt odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że niepełnosprawność M. D. powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390) - dalej: "u.ś.r.". W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawcę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska Wójta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt wydał 7 listopada 2023 r. decyzję, którą - na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - odmówił Wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. D. Zdaniem organu pierwszej instancji w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez Stronę z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie Wójt wskazał, że na podstawie świadectw pracy ustalono, iż Wnioskodawca rzadko pracował dłużej niż kilka miesięcy, najdłuższe zatrudnienie miało miejsce od marca 2004 r. do grudnia 2009 r., a ostanie zatrudnienie ustało we wrześniu 2019 r. Ponadto sam Wnioskodawca oświadczył, że stan jego zdrowia (problemy z kręgosłupem) nie pozwalały mu na pracę zawodową. Organ pierwszej instancji wskazał również, że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na Stronie niepodejmowania aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zwrócono uwagę, że matka Wnioskodawcy nie jest osoba leżącą, po swoim mieszkaniu porusza się samodzielnie, jak również przechodzi do mieszkania syna, sama korzysta z toalety, sama spożywa posiłki przygotowane przez domowników. Wskazano, że M. D. wymaga przygotowania i podania leków (dwa razy dziennie), syn pomaga matce przygotować odzież adekwatną do pogody i pomaga w ubierania oraz pomaga w czynnościach higienicznych, mierzy ciśnienie, wychodzi z matką na spacer (w ciągu dnia poświęca na to około 6 godzin). Zdaniem Wójta zakres przedstawionych czynności nie świadczy o opiece całodobowej, zaś czynności składające się na zakres opieki nad matką są wykonywane w pewnych odstępach czasu, nie zajmują stale czasu Wnioskodawcy. Na marginesie zwrócono uwagę, że w pomocy nad matką Stronie doraźnie pomaga żona. Podsumowując organ pierwszej instancji stwierdził, że czynności związane z opieką nad matką przy właściwej organizacji dnia nie wykluczają podjęcia aktywności zawodowej przez Wnioskodawcę, natomiast czynności takie jak sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki - te czynności są wykonywane również przez osoby pracujące i prowadzące gospodarstwo domowe. W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawcę Kolegium decyzją z 10 lipca 2024 r. utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 17 u.ś.r., a odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom rezygnującym z zatrudnienia lub jego podjęcia nie za to, że sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz dlatego, ze sprawując tę opiekę - ze względu na jej stały charakter - nie mogą podjąć pracy, gdyż jej zakres całkowicie taką możliwość wyklucza. Kolegium podzieliło stanowisko Wójta, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez Stronę z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie wskazano, że Wnioskodawca pracował dorywczo, nie dłużej niż przez kilka miesięcy, najdłuższe zatrudnienie miało miejsce od marca 2004 r. do grudnia 2009 r. Ponadto Strona ma problemy z kręgosłupem (rehabilitację zakończono 4 stycznia 2020 r., a potem jej już nie podejmowano). Jako prawidłowe organ odwoławczy ocenił również stanowisko organu pierwszej instancji, że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na Wnioskodawcy niepodejmowania aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym czasie pracy. W tym zakresie zwrócono uwagę, że M. D. nie jest osoba leżącą, sama porusza się po mieszkaniu, sama przychodzi do mieszkania syna, sama korzysta z toalety, sama spożywa przygotowane przez domowników posiłki; wymaga jedynie przygotowania i podania leków (dwa razy dziennie), przygotowania i ubrania odzieży oraz pomocy w czynnościach higienicznych (w ograniczonym zakresie), zmierzenia ciśnienia i towarzyszeniu w spacerach. Wskazano, że w opiece nad matką Wnioskodawcy pomaga żona. Kolegium, podobnie jak Wójt, nie uznało za czynności związane z opieką nad osobą niepełnosprawną sprzątania, prania, robienia zakupów, przygotowywania posiłków, umawiania wizyt lekarskich i towarzyszenia w ich trakcie, regulowania comiesięcznych należności, wykupowania recept, gdyż są to czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym niezależnie od tego, czy znajduje się w nim osoba wymagająca opieki. Organ odwoławczy wskazał dodatkowo, że Wnioskodawca robi zakupy, sprząta, pierze, przygotowuje posiłki również dla siebie i w związku z tym nie powinien mieć problemów z wykonaniem ich dla matki. Ponadto M. D. ma 85 lat i trudno od niej wymagać, nawet gdyby była zdrowa, aby sama robiła sobie zakupy, sprzątała, prała, umawiała wizyty lekarskie, paliła w piecu, skoro za ścianą mieszka jej syn z synową. Odwołując się do judykatury podniesiono, że czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, myciu, czy podaniu leków oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) - tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania z innymi domownikami - dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej. Odnosząc się do wskazywanej przez Stronę kwestii czuwania, aby matka nie oddaliła się z miejsca zamieszkania Kolegium wskazało, że Wnioskodawca przedsięwziął czynności mające na celu zabezpieczenie domu (podwójne zamki w budynku, zamykana furtka i brama o wysokości 2 m). Ponadto w opiece nad matką Stronie pomaga żona, co umożliwia Wnioskodawcy podjęcie zatrudnienia w niewielkim wymiarze czasu pracy. Zwrócono uwagę, że Strona ma wyuczony zawód i nie ma problemów z podjęciem pracy, bo mu ją kilkukrotnie proponowano. Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej była wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. W ocenie Kolegium ta przesłanka nie została w niniejszej sprawie spełniona. W skardze na decyzję organu odwoławczego S. D., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucił jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o tak sformułowany zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi wskazano, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 10 lipca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Dziemiany z 7 listopada 2023 r. odmawiającą S. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. D. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynika z kolei, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13). W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oceniając, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez niego z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie bezsporna była okoliczność posiadania przez M. D. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego 27 grudnia 2022 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kościerzynie. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 44 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce Skarżącego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Nie ulega wątpliwości, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane w trybie ustawy o rehabilitacji jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: "k.p.a.", a więc dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. przepis § 1 nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. Co do zasady nie jest zatem wykluczone ustalenie, że w rzeczywistości, mimo stwierdzonych dolegliwości osoby niepełnosprawnej, opieka nad nią nie musi być sprawowana w sposób ciągły lub długotrwały. Organ może jednak dokonać takiej oceny jedynie po przeprowadzeniu w tym zakresie rzetelnego postępowania dowodowego, którego wyniki dadzą podstawę do dokonania takich ustaleń. W rozpoznawanej sprawie ustalono - na podstawie wywiadu środowiskowego, udokumentowanego protokołem, sporządzonym przez uprawnionego pracownika socjalnego, w wymaganej formie, a więc również stanowiącym dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. - że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką nie wystąpił związek przyczynowy, którą to ocenę Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał za prawidłową. Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20). Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadów środowiskowych z 3 marca 2023 r. i 25 października 2023 r., dokumentacji medycznej oraz wyjaśnień Skarżącego nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia M. D., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Stronę nad matką są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez organy. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 3 marca 2023 r. wynika m.in., że M. D. (ur. w 1939 r.) mieszkała wspólnie ze Skarżącym (ur. w 1970 r.) i jego żoną w domu jednorodzinnym. Matka Strony miała w tym domu wyodrębnione mieszkanie składające się z pokoju z aneksem kuchennym i łazienki. M. D. chorowała na zespół otępienny na podłożu choroby Alzheimera, z powodu tej choroby zdarzało się, że podczas wyjścia na dwór traciła orientację w terenie i nie potrafiła sama wrócić do domu. Pracownik socjalny odnotował, że podczas wywiadu matka Skarżącego zachowywała się spokojnie, lecz zapytana, czy są jeszcze inne osoby w rodzinie nie potrafiła podać ich imion i gdzie mieszkają. W wywiadzie odnotowano, że M. D. kontroluje potrzeby fizjologiczne, sama korzysta z toalety i samodzielnie zjada przygotowane przez syna posiłki. W odniesieniu do Skarżącego ustalono, że ma on wykształcenie zawodowe (jest murarzem) oraz dodatkowe kwalifikacje w glazurnictwie. Ostatnie zatrudnienie Strony miało miejsce w październiku 2019 r., od tego czasu nie pracuje zawodowo - oświadczył, że w tym czasie chorował i nie mógł podjąć pracy zawodowej. Natomiast z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 października 2023 r. wynika m.in., że M. D. zanim przeprowadziła się do syna nie uskarżała się na jakiekolwiek dolegliwości i nie korzystała z pomocy lekarskiej (wcześniej mieszkała sama w Kościerzynie). Dopiero gdy przeprowadziła się do syna na stałe (w październiku 2020 r., z uwagi na pandemię) Skarżący i jego żona zauważyli problemy zdrowotne i zmiany w jej zachowaniu. W związku z tym wykonano konsultację okulistyczną (w marcu 2022 r.), badanie TK głowy (we wrześniu 2022 r.), konsultację neurologiczną (w październiku 2022 r.) i konsultację psychologiczną (w październiku 2023 r.). W wyniku tych badań rozpoznano u M. D. zespół psychoorganiczny otępienia znacznego stopnia ze wstawaniem majaczeniowym nocą. Matka Skarżącego była pod stałą kontrolą poradni okulistycznej i lekarza psychiatry. Pracownik socjalny odnotował, że pomimo posiadanego schorzenia M. D. jest w miarę samodzielna: w zakresie poruszania się po mieszkaniu, korzystania z toalety (samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, nie korzysta z pieluchomajtek), spożywania posiłków i leków. W wywiadzie wskazano również, że Skarżący przez wiele lat pracował jako pomocnik murarza, sprzedawca oraz pracownik ogólnobudowlany. Ostatnie zatrudnienie Strony miało miejsce w październiku 2019 r., od tego czasu nie pracuje zawodowo - oświadczył, że w tym czasie chorował i nie mógł podjąć pracy zawodowej. W związku z chorobą kręgosłupa S. D. korzystał z pomocy rehabilitanta, aby poprawić stan zdrowia i powrócić do sprawności ruchowej. W związku ze swoim stanem zdrowia Skarżący występował o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Gdy stan jego zdrowia poprawił się pomagał żonie opiekować się jej niepełnosprawną matką (zmarła w sierpniu 2021 r.). Biorąc pod uwagę okoliczności wynikające z przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przede wszystkim należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz choroby mającej wpływ na stan zdrowia M. D. (zm. 2 lipca 2024 r.) wykazywała się samodzielnością - z wywiadów środowiskowych nie wynika, aby była ona osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Z wywiadów wynika, że po mieszkaniu M. D. poruszała się samodzielnie, sama spożywała przygotowane przez syna posiłki i lekarstwa, samodzielnie korzystała z toalety (do której pomagał jej dojść syn). Zdaniem Sądu zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Stronę w ramach opieki nad matką nie był na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Nie można również tracić z pola widzenia okoliczności, że ze złożonego przez Stronę formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, iż część z nich nie była wykonywana w ogóle, a część z nich składała się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (tak NSA w wyroku z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącego czynności, które wykonywał jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21). W odniesieniu do odnotowanego w wywiadach środowiskowych faktu, że Skarżący nie pracuje od października 2019 r. (z powodu problemów z kręgosłupem) należy zwrócić uwagę, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15). Odnosząc się natomiast do odnotowanego przez organ odwoławczy faktu, że Skarżący w opiece nad matką mógł liczyć na wsparcie ze strony żony należy podkreślić, że odwołanie się do tej okoliczności w zaskarżonej decyzji nie stanowiło wyręczenia Strony przez organy w wyborze członka rodziny, który ma się opiekować chorą matką (teściową), ale obrazowało jedynie możliwości rodziny (w tym Skarżącego) związane z organizacją tej opieki (zob. wyroki NSA: z 14 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 229/23 i z 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2155/22). Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki Skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego Strona była zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Podsumowując należy wskazać, że Skarżący mógł zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonywała Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogły być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - miał możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]